Practice of escaping from restraints
the practice of escaping from restraints
Эскапология – тұтқындардан немесе басқа да тұзақтардан қашу өнері. Эскапологтар (құтылу шеберлері деп те аталады) қолқышаптардан, түйреуіштерден, камералардан, сандықтардан, болат қораптардан, шелектерден, қаптардан, өртенген ғимараттардан, аквариумдардан және басқа да қауіпті жағдайлардан босап шығады, көбінесе оларды бірге үйлестіреді.
Escapology is the practice of escaping from restraints or other traps. Escapologists (also classified as escape artists) escape from handcuffs, straitjackets, cages, coffins, steel boxes, barrels, bags, burning buildings, fish tanks, and other perils, often in combination.
Тарих
Қатты жерлерден қашып шығу өнері орындаушылар ұзақ жылдар бойы қолданған дағды. Бұл бастапқыда жеке әрекет ретінде көрсетілмеген, бірақ жоғалу немесе түрлену сияқты иллюзиялар жасау үшін жасырын түрде пайдаланылған. 1860 жылдары арқанмен байлаудан босатуда шебер болған Дэвенпорт ағайындары, рухтардың құбылысын көрсету кезінде, өздерін шектелгендей көрсету үшін осы өнерді қолданды. Джон Невил Маскелин сияқты басқа иллюзионистер Дэвенпорттардың әрекетін қалай жасағанын анықтады және ағайындардың паранормальдық қабілеттері туралы мәлімдемесін жоққа шығару үшін трюктерді қайта жасады. Дегенмен, қайта жасалған нұсқаларда ашық қашу болған жоқ, тек құпия сиқыршылардың шеберлігімен жасалған трюктердің көшірмесі ұсынылды. Таза қашу дағдысы жеке әрекет ретінде көрсетілгенге дейін тағы отыз жыл өтті. Эскапологияны танымал ойын-сауық түріне айналдырған ең басты тұлға – Гарри Гудини болды. Ол өзінің мансабын түрлі шектеулер мен қиын жағдайлардан қашу қабілетін көрсету арқылы құрды. Гудини шектеулер мен оларды жеңуге қажетті дағдылар бойынша сарапшы екенін жасырмады, бірақ оның қашуларының нақты ерекшеліктерін құпиялылық пен күдіс атмосферасын сақтау үшін көбінесе жасырып отырды. Оның қашуларының көпшілігі құлып ашу және икемділік сияқты техникалық дағдыларға негізделгенімен, ол «Метаморфоз» және «Қытай су torture жасушасы» сияқты, шебер жасалған құралдарға сүйенетін классикалық сахналық иллюзияларды да орындады. Гудинидің жетістіктері эскапологияның негізгі репертуарын анықтауға көмектесті, оған қолшаптар, құлыптар, тігінен киімдер, пошта сөмкелері, сыра бөшкелері және түрме камераларынан қашу кірді. Көптеген орындаушылар жаңа идеялар қосты және ескі трюктердің вариацияларын жасады, бірақ тіпті қазіргі заманғы ең жақсы эскапологтарды да «қазіргі заманғы Гудинилер» деп атау жиі кездеседі. Өмірінде Гудини өзінің негізгі қашу әрекеттеріне авторлық құқық берілгенін мәлімдеді және 1906 жылы кешірім сұрап, соттан тыс келісімге келген Джон Клемперт сияқты бәсекелестерді сотқа берді. Қасиетті Николай Оуэн Лондон мұнарасынан қашып құтылғандықтан және екі иезуиттік тұтқынның түрмеден қашуын ұйымдастырғандықтан, 16 ғасырғы христиан шейіті католик эскапологтарының қамқоршысы саналады. Әйгілі Иоанн Боскомен бірге, екеуі де католик Евангелие сиқыршыларының негізгі қамқоршылары болып есептеледі.
The art of escaping from restraints and confined spaces has been a skill employed by performers for a very long time. It was not originally displayed as an overt act in itself but was instead used secretly to create illusions such as a disappearance or transmutation. In the 1860s, the Davenport Brothers, who were skilled at releasing themselves from rope ties, used the art to convey the impression they were restrained while they created spirit phenomena. Other illusionists, including John Nevil Maskelyne, worked out how the Davenports did their act and re created the tricks to debunk the brothers' claims of psychic power. However, the re creations did not involve overt escape, merely a replication of tricks with the statement that they were accomplished by secret magicians' skills rather than spirits. It took another thirty years before the pure skill of escape began to be displayed as an act in itself. The figure most responsible for making escapology a recognized entertainment was Harry Houdini, who built his career on demonstrating the ability to escape from a huge variety of restraints and difficult situations. Houdini made no secret of the fact that he was an expert on restraints and the skills needed to overcome them but he often concealed the exact details of his escapes to maintain an air of mystery and suspense. Although many of his escapes relied on technical skills such as lock picking and contortion, he also performed tricks such as Metamorphosis and the Chinese Water Torture Cell, which are essentially classic stage illusions reliant on cleverly designed props. Houdini's feats helped to define the basic repertoire of escapology, including escapes from handcuffs, padlocks, straitjackets, mail bags, beer barrels, and prison cells. A succession of performers have added new ideas and created variations on old stunts, but it is common for even the best contemporary escapologists to be dubbed modern day "Houdinis". During his lifetime, Houdini argued his main escape acts were copyrighted, and sued competitors such as John Clempert, who in 1906 apologized and settled out of court. Because St. Nicholas Owen successfully escaped the Tower of London and arranged the escape of two Jesuit inmates from the prison, the 16th century Christian martyr is considered by Catholic escapologists as their patron saint. Along with St. John Don Bosco, the two are considered the primary patrons of Catholic Gospel Magicians.
Қоғамдар
Ұлыбританиялық Escape Artists 2004 жылы құрылды және қазіргі уақытта Ұлыбританиядағы британдық эскапологтарды насихаттауға және Ұлыбританиядағы эскапологияны сақтауға арналған жалғыз ұйым болып табылады. Оның құрамына кәсіби эскапологтар, шектеу құралдарын жинаушылар, шебер құлыпшылар және тарихшылар кіреді. UKEA жыл сайынғы басқосуы үшін бір рет жиналады. Халықаралық эскапологтар қоғамы – халықаралық деңгейде қашу өнеріне арналған ай сайынғы жаңалықтар бюлетені бар онлайн қоғам. Escape Masters (Халықаралық эскапологтар қауымдастығы) 1985 жылы белгілі эскаполог Норман Бигелоу құрды және 2001 жылдан бері ұйымның халықаралық президенті және журналдың редакторы/баспагері ретінде Томас Блэк басқарып келді. Аталған бюллетень 2019 жылы Блэк мырзаның дүниеден озғанына байланысты жабылды. 2021 жылдың ақпан айында құрылған Global Escapology Organisation (GEO) – әлемнің түкпір-түкпірінен келген эскапологтар мен сарапшылардың элиталық тобы.
The United Kingdom Escape Artists was formed in 2004 and is currently the only organisation in the United Kingdom devoted to the promotion of UK escape artists and the preservation of escapology within the UK. Its members are made up of professional escapologists, restraint collectors, master locksmiths, and historians. The UKEA meet once a year for their AGM. The International Escapologists Society is an online society with its own monthly newsletter that is dedicated to the art of escape on an international level. Escape Masters (The International Association of Escape Artists) was formed in 1985 by renowned escape artist Norman Bigelow and has been run by Thomas Blacke as International President of the organization and Editor/Publisher of the magazine since 2001. This newsletter ceased publication with the passing of Mr. Blacke in 2019. Founded in February 2021, Global Escapology Organisation (GEO) is an elite group of Escapologists and subject experts from around the world.
Құтылудың түрлері
Жасырын – бұл Гарри Гудини танымал еткен қашу өнерінің стилі, онда өнерпаздың құпияларын сақтау үшін өнер көрсетудің көп бөлігі экран немесе шкафтың артында өтеді. Бұл стиль 20 ғасырдың соңына дейін көптеген қашу шеберлері үшін танымал болды және бүгінде де көптеген орындаушылар осы стильді таңдайды. Оның кемшілігі – көрермендер эскапологтың күрескенін көрмеген жасырын көмекшінің оны босатқанына қате сенуі мүмкін. Full View – бұл 1970 жылдары Норман Бигелоу ағасы танымал еткен қашу өнерінің түрі. Ол қашуды адамның шеберлігі мен төзімділігінің таза сынағы ретінде ұсынды, көрермендер оқиғаның басынан соңына дейін бәрін көре алатын. Оның "Өлім есіктері" атты қойылымы көптеген қашу шеберлерін осы стильді өздерінің қойылымдарында пайдалануға шабыттандырды. Орындаушылардың бірі, Джонатан Брайс, "Тірідей көмілу" қашуына Full View тәсілін қолданды және Норман Бигелоу ағасының ынталандыруымен, Goo Goo Dolls тобының бассисті Робби Такактің көмегімен Нью-Йорк штатының Буффало қаласындағы Music is Art фестивалінде "Тірідей көмілуді" Full View форматында әлемге таныстырды. Марк Нельсон, "Ұлы Маркини" өзінің "Электрленген мумия қақпағы азаптау тақтасынан қашу" өнерін Full View стилінде орындады. Худини бастаған "Қашу немесе өлу" қашу өнерінің түрі – ең жақсы эскапологтардың стандарты. Эскапологтың өміріне қауіп төндіретін кем дегенде үш мүмкіндік бар: Худини пионер болған су қашуларындағы суға батып өлу; табуттар сияқты сусыз, герметикалық жабық кеңістіктерден қашу кезіндегі ауа жетіспеуден өлу; және Гудини бастаған, жерден биікке ілінген қысымшы көлеңкеден қашу кезіндегі құлау қаупі, мұнда құлау сөзсіз өлімге алып келеді. Ұлыбританиялық қашу шебері Алан Алан осыны одан әрі дамытып, жүздеген метр биіктіктегі өртенген арқаннан ілінді. Осы типтегі эскапология сәтсіз аяқталуы мүмкін, және оның сәтсіздіктері эскапологтардың жарақат алуына немесе өмірін жоғалтуына әкелді. Осы типтегі қашуды жасағандардың қатарында Дороти Дитрих, Антони Бриттон, Джонатан Брайс және Марк Нельсон бар. "Маркини – әлемдегі ең жас кәсіби қашу шебері" өзінің "Электрленген мумия қақпағы азаптау тақтасымен" электр тогымен өлімге қауіптің жоғары екенін көрсетті. Қашу 60 секунд ішінде орындалуы керек болды, әйтпесе оны тақтаға байлап қойған тізбектер арқылы өлімге әкелетін электр заряды жіберілетін.
Hidden is a style of escape performance popularised by the late Harry Houdini that involved much of the performance taking place behind some form of screen or inside a cabinet in order to protect the secrets of the performer. This style of escape performance was popular with the majority of escape artists until the end of the 20th Century and is still preferred by many performers today. Its disadvantage is that audiences may wrongly believe a concealed assistant to have released the escapologist, whom they may not have seen struggle. Full View is a form of escape performance that was popularised by Norman Bigelow Sr. during the 1970s. He presented his escapes as pure tests of human skill and endurance and the audience could actually see everything from start to finish. His signature escape, "The Doors of Death," inspired many escape artists to adopt this style of performance in their own shows. One performer, Jonathon Bryce, took the full view approach to the Buried Alive escape and with the encouragement of Norman Bigelow Sr., made the world debut of Buried Alive in Full View at the Music is Art Festival in Buffalo, NY with the help of Goo Goo Dolls bassist, Robby Takac. Mark Nelson, "The Great Markini" also performed Full View with his Electrified Mummy Lid Torture Board Escape. Escape or Die, the form of escape performance originated by Houdini, is the standard for top of the line escapologists. There are at least three possible ways for an escapologist's life to be at risk from the possible failure of this escape. These are death by drowning, as in the water escapes Houdini pioneered; death by suffocation, as in escapes from airtight enclosures containing no water, such as coffins; and death by falling, as also originated by Houdini, in a straitjacket escape hanging high above the earth as when Houdini hung from cranes and buildings upside down in a strait jacket where falling would mean certain death. UK escape artist Alan Alan took this further by hanging from a burning rope hundreds of feet in the air. This type of escapology does fail, and its failures have resulted in escape artists getting hurt or losing their lives. Others who have done this type of escape include Dorothy Dietrich, Antony Britton, Jonathon Bryce, and Mark Nelson "Markini The Worlds Youngest Professional Escape Artist" highlighted death by electrocution with his "Electrified Mummy Lid Torture Board". Escape was required in under 60 seconds or a fatal charge of electricity would be passed through the chains holding him to the board.
Әлемдік рекордтар
2012 жылы Канадалық иллюзионист Лукас Уилсон аспалы тұрып, қысымшылдан ең жылдам босап шығу рекордын жасады; ол 1 метр биіктікте аяқтарынан төмен қарап ілініп тұрып 8,4 секундта босанып кетті.
In 2012, Lucas Wilson, an illusionist from Canada managed the fastest ever recorded escape from a straitjacket while suspended; he escaped in 8.4 seconds while hanging upside down from his ankles at a height of 1m.
Көркем шығармаларда
1919 жылы түсірілген "Қорқынышты ойын" фильмінде Гарри Гудини, күйеуін ұрлап кеткен топтың бірнеше рет байлап, түрмеге қамаған жас жігіттің рөлін ойнайды. Көптеген адамдар оны Гудинидің ең жақсы фильмі деп санайды. 90 жылдан астам уақыт бойы із-түзсіз жоғалып, 2015 жылы құтылу өнерінің шебері және сиқыршы Дороти Дитрихтің қолынан табылды. 1924 жылы Гарри Гудини режиссерлік еткен және басты рөлді ойнаған "Құпия қызметтегі Холдейн" фильмінде, оның детектив әкесін өлтірген жаулар оны қайта-қайта ұстап тұрады. Фильм Нью-Йорк штатының Валати қаласындағы Beaver Kill Falls қасында түсірілді. Майкл Чабонның 2001 жылғы Пулитцер сыйлығының иегері болған "Кавалер және Клейдің тамаша шытырман оқиғалары" романында құтылу өнері маңызды сюжеттік желі ретінде бейнеленген. Э.Л. Докторовдың "Рагтайм" романында Гарри Гудини маңызды кейіпкер ретінде суреттеледі және американдық иммигранттың күресін бейнелейтін метафора ретінде құтылу өнерін пайдаланады. Америкалық супергерой комикстерінде Бэтмен сияқты көптеген супергеройлар құтылу өнерін үйренеді, бұл өлім тұзақтарымен күрескенде өте құнды. Дегенмен, кәсібі бойынша құтылу өнерімен айналысатын супергеройларға Мистер Миракл, Мисс Либерти және Эскапист жатады. (Мистер Миракл және Эскапист екеуі де құтылу өнерінен комикстерге ауысқан суретші Джим Стеранкоға негізделген.) Гудини өзі "Қаһарлы құтылулар" комикстер сериясында уақыт/кеңістік саяхатшысы ретінде пайда болды. 1953 жылы шыққан "Гудини" тамырлық фильмінде Тони Кертис бас рөлді ойнады және Гудинидің көптеген құтылу өнері қойылымдарын көрсетті. Кертистің "Ұлы Лесли" кейіпкері "Ұлы жарыс" фильмінің басында да тік пиджакпен қашып құтылуды орындайды. 1971 жылы Кристофер Джордж телефильмде/сатылмаған серияның пилотында Камерон Стил есімді құтылу өнерінің шеберінің рөлін ойнады. Стил құтылу өнерімен айналыспаған және түнгі клубтың иесі болды, ол Билл Биксбидің Энтони Блейкі (Солқын) сияқты қиын жағдайдағы адамдарға көмектесетін. 1982 жылы Гриффин О'Нил "Құтылу шебері" фильмінде Дэнни Мастерс есімді жас құтылу өнерінің шеберінің рөлін ойнады. 1983 жылы нағыз құтылу өнерінің шебері Билл Ширк "Құтылушы" атты фильмде өзін ойнады. "Y: Соңғы адам" комиксінің басты кейіпкері Йорик - құтылу өнерінің шебері. 1991 жылы түсірілген "Лингвини оқиғасы" фильмінде Розанна Аркетт құтылу өнерін меңгеруге тырысатын рөлді ойнады. Дж. Мэтью Нилдің 2007 және 2008 жылдардағы "Specific Gravity" және "Ontario Lacus" романдарында ғалым, сонымен қатар шебер құтылу өнерінің шебері бейнеленген. Пол Адамның 2009 жылы жарық көрген "Көлгі аралынан қашу" кітабында жас құтылу өнерінің шебері Макс Кэссиди жайында айтылады. Серияның тағы екі кітабы - "Өлімнің жауыры" және "Өлі адамның шығанағы" 2011 жылдың сәуірінде және 2012 жылы жарық көреді. Гудинидің өзі – немесе оның әруағы – "Нағыз арбаушылар" эпизодында пайда болды; өзінің шеберлігін жоғалтпағандықтан, кейіпкерлердің арбау тұзақтары оны бір минуттан артық ұстай алмады. Адам Филлипстің "Гудинидің қорабы" атты эссесі құтылу өнерін талқылау үшін Гудинидің өзін, сондай-ақ жыныстық зорлық-зомбылықтың жас құрбанын және басқа да мысалдарды пайдаланады. "Exit" консольдік видео ойыны өзін ЭСК мырза деп атаған құтылу өнерінің шеберінің ерліктеріне арналған. 2006 жылғы "Престиж" фильмінде екі сиқыршы бәсекелестік үшін күресте үнемі қиын қашып кету иллюзиясын қолданады, бұл трагикалық нәтижеге әкеледі. 2013 жылы түсірілген "Now You See Me" фильмінде Айла Фишер Хенли Ривз есімді құтылу өнерінің шеберінің рөлін ойнады. Сұхбатында ол: "Мен Гудинидің барлық жұмыстарын және Дороти Дитрихті тамашаладым, ол әйел құтылу өнерінің шебері, оны көруге тиіссіз" деді. "Мен Дороти Дитрихпен жаттықтым, ол тістерімен оқ ұстаған алғашқы сиқыршы әйел". Фишер Дитрихтің өмірі мен шығармашылығын рөлге дайындалу үшін зерттеді. "Дороти - бүгінде жұмыс істейтін нағыз әйел құтылу өнерінің шебері. Ол тістерінің арасынан оқ ұстаған алғашқы әйел болды, бұл таңғажайып жетістік. Ол тек көз алдауды ғана емес, сонымен қатар көрерменмен эмоционалды байланыс орнатып, оларды каскадтарға көбірек тарта алады".
The Grim Game, a 1919 film, stars Harry Houdini as a young man who is bound and imprisoned on numerous occasions by a gang who have kidnapped his fiancée. Considered by many as Houdini's best film. Lost for over 90 years and rediscovered in 2015 by escape artist and magician Dorothy Dietrich. Haldane of the Secret Service, a 1924 film directed by and starring Harry Houdini, who is repeatedly restrained by villains who murdered his detective father. Filmed at Beaver Kill Falls in Valatie, NY. The novel The Amazing Adventures of Kavalier & Clay, written by Michael Chabon and winner of the 2001 Pulitzer Prize, features escapology as an important plot point. Ragtime, by E. L. Doctorow, features Harry Houdini as a major character, and uses escapology as a metaphor for the struggles faced by the American immigrant. In American superhero comic books, many superheroes like Batman are trained in escapology, which is invaluable when dealing with deathtraps. However, superheroes who are escapologists by profession include Mister Miracle, Ms. Liberty and The Escapist. (Mister Miracle and The Escapist were both based on escapologist turned comic artist Jim Steranko.) Houdini himself appeared as a time/space traveler in the comic book series Daring Escapes featuring Houdini. The 1953 biographical film, Houdini, starring Tony Curtis in the title role, depicted many of Houdini's escapology performances. Curtis' performance artist character, The Great Leslie, also performs a suspended straight jacket escape at the start of the film The Great Race. In 1971, Christopher George played an escape artist named Cameron Steele in the TV movie/unsold series pilot, Escape. Steele was a non performing escapologist and night club owner who, like Bill Bixby's Anthony Blake (The Magician), habitually helped people in trouble. In 1982, Griffin O'Neal played a junior escapologist named Danny Masters in the film, The Escape Artist. In 1983, real life escape artist Bill Shirk played himself in a film called The Escapist. Yorick, the main character of the comic book Y: The Last Man, is an escape artist. In the 1991 film, The Linguini Incident, Rosanna Arquette plays an aspiring escape artist. The novels Specific Gravity and Ontario Lacus by J. Matthew Neal (2007 and 2008) features a scientist who is also a master escape artist. Paul Adam's Escape from Shadow Island, first published in 2009, features young escapologist Max Cassidy. Two further books in the series, Jaws of Death and Dead Man's Bay, will be released in April 2011 and 2012 respectively. Houdini himself or rather his ghost appeared in an episode of The Real Ghostbusters; not having lost his touch, the protagonists' ghost traps could not hold him for more than a minute. Adam Phillips's essay "Houdini's Box" uses Houdini himself, as well as a young victim of sexual abuse and other examples, to discuss escapology. The console video game Exit focuses around the exploits of the self proclaimed escapologist known as Mr. ESC. The 2006 movie The Prestige deals with two magicians who employ increasingly difficult escape illusions in a competitive one upmanship, with tragic results. In the 2013 film, Now You See Me, Isla Fisher plays an escape artist named Henley Reeves. In an interview, she says, "I watched all of Houdini’s work and Dorothy Dietrich, who is a female escapologist, who is amazing, you have to watch her." “I got to train with Dorothy Dietrich, the first lady magician to catch a bullet with her teeth." Fisher studied the life and work of Dietrich to prepare for the role. "Dorothy is a real female escapologist who is working today. She was the first woman to capture a bullet between her teeth, which is an amazing feat. She's not only good at misdirection, but she also connects emotionally with the audience, so she's better able to involve them in the stunts."