Кіріспе

Венгриялық-американдық эскаполог және каскадер Эрик Вайс (24 наурыз 1874 – 31 қазан 1926), Гарри Гудини (/h//uː/'/d//iː//n//i/ hooDEEnee) деп белгілі, венгриялық-американдық қашу шебері, иллюзионист және каскадер, қашу көрсетулерімен танымал болды. Гудини алғаш рет Америка Құрама Штаттарында вадевильде көзге түсіп, кейіннен Еуропа бойынша «Қолқапты» Гарри Гудини атымен гастрольдік сапармен шықты, онда ол полиция күштеріне өзін құлыптап қоюға шақыру жасады. Көп ұзамай ол өзінің репертуарын тізбектер, көпірлерден ілінген арқандар, су астындағы түзеткіштер, сондай-ақ сумен толтырылған, құлыпталған сүт қаныштарынан қашу және тынысын ұстау сияқты көрсетулермен кеңейтті. 1904 жылы мыңдаған адам Гудинидің Лондонның Daily Mirror газеті тапсырыс берген арнайы қолқаптардан қашуға тырысқанын бақылады, бұл бір сағат бойы оларды күдікке толы күйде ұстады. Тағы бір трюк оның тірідей жерге көмілуін көрсетті, және ол тек қана өзін азаптап, су бетіне шыға алды. Көптеген адамдар осы қашулардың жалған екеніне күдіктенсе де, Гудини өзін жалған рухшылардың жауы ретінде ұсынды, олардың алаяқтық әдістерін әшкерелеу үшін жеке шабуыл жасады. Америкалық сиқыршылар қоғамының президенті ретінде ол кәсіби стандарттарды сақтауға және алаяқтарды әшкерелеуге мүдделі болды. Ол сондай-ақ өзінің қашу көрсетулерін еліктегендерді сотқа беруге дайын болды. Гудини бірнеше фильмге түсті, бірақ ол ақша табуға жетпегендіктен актерліктен бас тартты. Ол сонымен қатар әуеқой ұшқыш болды және Австралияда қуатты ұшақпен алғаш ұшуға ниеттенді.

Ерте өмір

Эрик Вайс Венгрия Корольдігінің Будапешт қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы раввин Майер Самуэль Вайс (1829–1892) және Сесилия Штайнер (1841–1913) болды. Гудини жеті баланың бірі еді: Герман М. (1863–1885), ол Гудинидің раввин Вайсстің алғашқы некесінен туған ағасы; Натан Дж. (1870–1927); Готфрид Уильям (1872–1925); Теодор (1876–1945); Леопольд Д. (1879–1962); және Кэрри Глэдис (1882–1959), бала кезінде болған оқиғадан кейін көзі жартылай жоғалған. Вайс 1878 жылғы 3 шілдеде анасы (жүкті болған) және төрт ағасымен бірге SS Frisia кемесімен Америка Құрама Штаттарына келді. Отбасы өз атын немісше айтылатын Вайс деп өзгертті, ал Эрик Эрих атанды. Отбасы Висконсин штатының Аплтон қаласында тұрды, онда оның әкесі Сион реформалық еврей қауымының раввині қызметін атқарды. 1880 жылғы халық санауына сәйкес, отбасы қазір Гудини алаңы деп аталатын жердегі Апплтон көшесінде тұрды. 1882 жылғы 6 маусымда раввин Вайс Америка азаматы болды. 1882 жылы Сиондағы жұмысынан айырылған раввин Вайс отбасымен бірге Милуоки қаласына көшіп, қиын жағдайға түсті. 1887 жылы раввин Вайс Эрикпен бірге Нью-Йорк қаласына көшіп, Шығыс 79-шы көшедегі пансионатта тұрды. Раввин Вайс тұрақты тұрақ тапқаннан кейін, қалған отбасы мүшелері оған қосылды. Бала кезінде Эрик Вайс бірнеше жұмыс істеді, тоғыз жасында трапеция шебері ретінде сахнаға шығып, өзін "Әуе ханзадасы Эрих" деп атады. Ол жастық шағында кросс-кантри жүгіруде де чемпион атанды.

Сиқыршылық мансап

Вайс кәсіби сиқыршы болған кезде, 1890 жылы Роберт Гудиннің өмірбаянын оқығаннан кейін, француз сиқыршысы Жан Эужен Роберт Гудиннің есімімен өзін "Гарри Гудини" деп атай бастады. Вейс есімнің соңындағы "i" әрпінің француз тілінде "сияқты" деген мағынасы бар деп жаңылысты. Дегенмен, мажар тілінде аты-жөнінің соңындағы "i" әрпі "меншік" дегенді білдіреді. Кейінірек Гудини өзінің жаңа есімінің алғашқы бөлігі – Гарри есімін американдық сиқыршы Гарри Келларға деген құрмет ретінде таңдағанын айтты, бірақ бұл есімнің "Эхри" лақап атынан алынғанын да мойындады, осы есіммен оны отбасында білген. Гудини жасөспірім кезінде Пастим атлетика клубындағы сиқыршы Джозеф Ринннің шәкірті болды. Гудини 1891 жылы сиқыршылық мансабын бастады, бірақ үлкен жетістікке жете алмады. Ол күшті адам Эмиль Джарроумен бірге шатырда өнер көрсетті. Ол дим музейлерінде және түрлі шоуларда өнер көрсетті, тіпті циркте "Жабайы адам" рөлін де сомдады. Гудини бастапқыда дәстүрлі карталық фокустарға назар аударды. Бір кезде ол өзін "Карталар королі" деп атады. Көптеген, бірақ барлық емес, кәсіби сиқыршылар Гудиниді қабілетті, бірақ аса шеберлікке жетпеген қол шебер ретінде қарастырды, оған осы өнерде үлкен жетістікке жету үшін қажетті нәзіктік пен шеберлік жетіспеді. Бірақ ол көп ұзамай қашудан құтылу тәжірибесіне кірісті. 1890 жылдардың басында Гудини өзінің ағасы "Дэш" (Теодор) есімді адаммен бірге "Гудини ағалар" тобы ретінде өнер көрсетті. 1893 жылы ағалар Чикагодағы Дүниежүзілік көрмеде өнер көрсетті, содан кейін Нью-Йоркке оралып, Хьюбердің Дим музейінде "азып-тозу жалақымен" жұмыс істеді. Ол полицияны осыншалықты таң қалдырды, олар оны Альгамбрада алты айға шақырып алды. Оның шоуы бірден сәтті болды және оның жалақысы аптасына 300 долларға дейін өсті (1900 жылғы 300 доллар қазіргі уақытта шамамен <есептелген сомаға> тең). 1900-1920 жылдар аралығында ол Ұлыбританияның барлық театрларында қашудан құтылу актілерін, иллюзияларды, карталық фокустарды және ашық ауадағы трюктарды орындап, әлемдегі ең жоғары жалақы алатын ойын-сауықшылардың біріне айналды. Ол сондай-ақ Нидерланды, Германия, Франция және Ресейге гастрольдік сапарлар жасады және "Қолқаулы патша" деп белгілі болды. Әр қалада Гудини жергілікті полицияны оны шынжырмен бұғаулап, түрмеге қамауға шақырып, олардан қашуға ұсыныс жасады. Көптеген қашу кезінде ол алдымен киімсіз болып, тексерілді. Мәскеуде ол Сібір түрмесінен көліктің көлігінен қашып құтылды. Гудини судьяның сейфін ашқанда істі жеңіп алды (кейін судья оны құлыптауды ұмытып кеткенін айтты). Жаңа байлығымен Гудини Виктория патшайымға арнап тігілген көйлек сатып алды. Содан кейін ол үлкен қабылдау ұйымдастырып, анасын барлық туыстарына осы көйлекпен таныстырды. Гудини бұл күнін өміріндегі ең бақытты күн деп атады. 1904 жылы Гудини АҚШ-қа оралып, Нью-Йорк қаласындағы Харлемдегі 278 W. 113th Street мекенжайындағы үйді 25 000 долларға сатып алды. 1902 жылы Еуропаға гастрольге шыққанда Гудини Жан Эужен Роберт Гудиннің ұлы Эмиль Гудиннің жесірімен кездесу және оның қабірін көруге рұқсат алу үшін Блуаға барды. Ол рұқсат алмаса да, қабірге барды. Гудини өзіне әділетсіздік жасалғанын сезініп, кейіннен бұл оқиға туралы өзінің журналына жағымсыз пікір жазып, "Мадам В. Эмиль Роберт Гудин оны өте әдепсіздікпен қабылдады" деп мәлімдеді. 1906 жылы Гудини өзінің жеке басылымын "Сиқыршылардың ай сайынғы журналы" деп атады. Ол "Сфинкс" журналына бәсекелес болды, бірақ ұзақ өмір сүрмеді және 1908 жылдың тамызына дейін тек екі том шығарылды. Сиқыр тарихшысы Джим Штайнмайер "Гудини журналды өзінің тәлкегі жорықтары үшін пайдаланудан бас тарта алмады, өзінің бәсекелестеріне шабуыл жасады, өзінің өнер көрсетулерін мадақтады және сиқыр туралы өз көзқарасын жақтау үшін тарихты қайта жазды" деп атап өтті. 1907 жылдан бастап және 1910 жылдар бойы Гудини АҚШ-та үлкен табысқа қол жеткізді. Ол түрмелерден, қолғаулар мен шынжырлардан, арқандардан және мәжбүрлеу жилеттерінен құтылып, көбінесе көшедегі көрермендердің көзінше арқанға ілінеді. Еліктеушілердің кесірінен Гудини 1908 жылдың 25 қаңтарында "қолға ұстап қою" әрекетін тоқтатып, құлыпталған, суға толы сүт банкасынан қашып шығуға кірісті. Оның сәтсіздікке ұшырауы және өлімі мүмкін екені көрермендерін қызықтырды. Гудини өзінің репертуарын қашу сынағымен кеңейтті, онда ол жұртшылықты өзін ұстауға арналған құрылғыларды ойлап табуға шақырды. Бұлардың ішінде (кейде суға түсірілетін) шегеленген қораптар, қайырылған қазандықтар, ылғал табақтар, пошталық сөмкелер және тіпті Бостон жағалауына жеткен киттің құрсағы да бар еді. Скрантон, Пенсильвания және басқа қалалардағы сыра өндірушілер Гудиниге сырамен толтырылған бөшкеден қашып шығуды ұсынды. Көптеген сынақтар жергілікті саудагерлермен бірлесіп ұйымдастырылды, бұл жаппай маркетингтің алғашқы мысалдарының бірі болды. Дэвенпорт ағалары сияқты рухтардың көмегімен өнер көрсететініне сендірмей, Гудинидің жарнамаларында оның қалай дематериализация арқылы қашып шығатыны көрсетілді, бірақ Гудини өзінде табиғаттан тыс күштер жоқ екенін айтқан еді. Көптеген зерттеулерден кейін Гудини сиқыр тарихы туралы мақалалар жинағын жазды, ол 1908 жылы жарық көрген "Роберт Гудиннің бетін ашу" кітабына айналды. Осы кітабында ол Роберт Гудинді автоматтар мен әуадағы тоқтап тұру сияқты эффекттерді ойлап тапқанын айтқан өтірікші және алаяқ деп сынады, бұл эффекттер көп жылдар бойы қолданылып келген. Кітаптағы көптеген айыптаулар сиқыршылар мен зерттеушілер тарапынан қабылданбады, олар Роберт Гудинді қорғады. Сиқыршы Жан Хюгард кейіннен Гудинидің кітабына толық жауап берді. Гудини 1912 жылдың 21 қыркүйегінде Берлиндегі Буш циркінде "Қытай сулы азаптау жасушасын" таныстырды. Ол суға толы, шыны мен болаттан жасалған жасушада басымен төмен қарап ілініп, үш минуттан астам уақыт демімен жүрді. Ол өмірінің соңына дейін осы қашудан құтылуды орындап тұрды. Мансабы барысында Гудини өзінің фокустарын сиқыршылар қауымдастығы үшін жазылған кітаптарында түсіндірді. "Қолғаулар туралы құпиялар" (1909) кітабында ол көптеген құлыптар мен қолғаулардың дұрыс күш қолданғанда ашылатынын, ал кейбіреулерінің тігізгіштермен ашылатынын айтты. Кейде ол жасырын құлып ашу құралдарын немесе кілттерді алып жүрді. Арқандармен немесе мәжбүрлеу жилеттерімен байланғанда, ол иықтары мен кеудесін кеңейтіп, қолдарын денесінен сәл алыстатып, қимыл етуге мүмкіндік алды. Ол осы тәсілді сиқыршы Чарльз Морриттен сатып алған. 1923 жылы Гудини Американың ең көне сиқыр компаниясы – Мартинка & Co. президенті болды. Бұл бизнес бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді. Ол 1917 жылдан 1926 жылы қайтыс болғанға дейін Америкалық сиқыршылар қоғамының (S. A. M.) президенті де болды. 1902 жылдың 10 мамырында Нью-Йорктегі Мартинканың сиқыр дүкенінің артқы бөлмесінде құрылған қоғам Гудинидің ұлттық президенті ретіндегі кезеңінде кеңейді. Гудини сиқырдың ең ұлы көрегені болды. Ол кәсіби және әуесқой сиқыршылардың үлкен, біріккен ұлттық желісін құруға тырысты. Ол қайда барса да, жергілікті сиқыршылар клубына ұзақ әңгіме жасап, сөз сөйлеп, әдетте мүшелері үшін өз есебінен банкет ұйымдастырды. Ол "Сиқыршылар клубтары әдетте кішкентай: олар әлсіз, бірақ егер біз оларды бір үлкен ұйымға біріктірсек, қоғам күшеретін болар еді, бұл кішкентай клубтарды күшті және маңызды ететін болар еді. Мүшелер қайда болса да, құтқауға келеді және қаладан қалаға экспазерлерді және басқа да жағымсыз адамдарды іздеуге арналған жедел желіге қол жеткізеді" деді. 1916 жылдың көп бөлігінде, варьете турнесі кезінде Гудини S. A. M. қосылу үшін жергілікті сиқыршылар клубтарын өз есебінен тартып алды, ұйымның әлсіз екенін сезінді. Гудини Буффало, Детройт, Питтсбург және Канзас-Ситидегі топтарды қосылуға көндірді. Лондон болғандай, ол сиқыршыларды қосылуға көндірді. Буффало клубы қоғамның бірінші филиалы (кейінірек жиналысы) ретінде қосылды. Chicago Assembly No. 3, аталымынан көрініп тұрғандай, S. A. M. құрған үшінші аймақтық клуб болды, жиналыстары енді...

Daily Mirror сынағы

1904 жылы Лондонның Daily Mirror газеті Гудиниге Бримгемдік құлыпшы Натаниел Харттың бес жыл бойы жасаған арнайы қолқаптардан құтылуға шақыру жасады. Гудини 17 наурызда Лондонның Ипподром театрындағы таңғы қойылымда бұл сынақты қабылдады. Бұл оқиғаға 4000-қа жуық адам және 100-ден астам журналист келді. Қашу әрекеті бір сағаттан асып кетті, осы уақыт ішінде Гудини өзінің "көлеңке үйінен" (оның қашу әдісін жасыру үшін пайдаланған кішкентай экран) бірнеше рет шықты. Бір сәтте ол пальтосын шешу үшін қолқаптарды ашуға рұқсат сұрады. "Айна" газетінің өкілі Фрэнк Паркер бұған бас тартып, Гудини қолқаптардың қалай ашылатынын көрсе, ол артықшылыққа ие болатынын айтты. Гудини дереу қалта пышағын алып, тістерімен ұстап, оның көмегімен денесінен пальтосын кесіп алды. 56 минуттан кейін Гудинидің әйелі сахнаға шығып, оны сүйді. Көптеген адамдар оның аузында арнайы қолқаптарды ашу кілті бар деп ойлады. Алайда, кейін Бесс сахнаға мүлдем кірмегендігі және алты дюймдік кілттің өлшеміне байланысты бұл теорияның ықтимал еместігі айтылды. Содан кейін Гудини көшпелі артына қайтты. Бір сағат он минуттан кейін Гудини босап шықты. Ол жылап, қуанып, жұрттың иығына көтеріліп жүрді. Ол кезде Гудини бұл оның мансабындағы ең қиын қашулардың бірі болғанын айтты. Гудинидің өлімінен кейін оның досы Мартин Бек Уилл Голдстонның "Құпия адамдар туралы сенсациялық әңгімелер" кітабында Гудини сол күні сынақтан өткенін және әйелі Бесске көмек сұрағанын мойындады. Голдстон Бесс кілтті "Айна" газетінің өкілінен сұрап, содан кейін оны су стаканында Гудиниге бергенін мәлімдеді. "Гудинидің құпия өмірі" кітабында арнайы жасалған "Айна" қолқаптарын ашу үшін қажетті кілттің алты дюймдік болғаны және оны бір стакан суға тымызын жеткізуге болмайтыны жазылған. Голдстон өзінің айтқанына дәлел келтірмеді, ал көптеген заманауи өмірбаян жазушылар (әсіресе қолқаптардың ерекше дизайнында) "Айна" сынағы Гудинидің өзі ұйымдастырғанын және оның қашу үшін күресі таза шоу екенін көрсететін дәлелдер тапты. Джеймс Рэнди қолқаптарды ашудың жалғыз жолы кілтті пайдалану екенін айтады және егер Гудини қашып құтылмаса, бұл "Айна" газеті мен Гудини үшін де "жағымсыз" болар еді деп болжайды. Осындай "Айна" қолқаптарының толық көшірмесі және оларға арналған Брама стиліндегі кілттің көшірмесі Пенсильвания штатының Скрантон қаласындағы Гудини мұражайында қойылған. Бұл қолқаптар әлемдегі барлығы алты дананың бірі саналады, олардың кейбіреулері көрмеге қойылмаған.

Сүт қашып кетуі мүмкін

1908 жылы Гудини өзінің түпнұсқалық номерін – "Сүт қанынан құтылу" атты өнер көрсетуін ұсынды. Гудини бұл құтылуды жақын арада өзгертіп, сүт қанын ағаш сандыққа қойып, тізбек немесе құлыппен бекітіп көрсетуге көшті. Гудини бұл номерді өзінің тұрақты бағдарламасының бір бөлігі ретінде тек төрт жыл ғана орындады, бірақ ол оның ең танымал номерлерінің бірі болып қала берді. Гудинидің інісі Теодор Хардин 1940 жылдарға дейін сүт қанынан құтылу және оның ағаш сандықтағы нұсқасын орындауын жалғастырды. Америкалық Сиқыр мұражайында Гудини қолданған сүт қаны мен кемедегі жәшік сақталып тұр. Басқа сиқыршылар "Сүт қанынан құтылу" номерінің әртүрлі нұсқаларын ұсынғаннан кейін, Гудини бұл өнер авторлық құқықпен қорғалған деп мәлімдеді және 1906 жылы ең жақын еліктеушісі Джон Клемпертке қарсы сотқа шағымданып берді. Дау соттан тыс шешілді және Клемперт өтініш жазуға келісті.

Қытайдағы судағы азаптау камерасы

1912 жылға қарай, көптеген еліктеушілердің пайда болуы Гудиниді оның сүт қанының әрекетін қытайлық су азаптау камерасымен алмастыруға мәжбүр етті. Осы қашу кезінде Гудинидің аяқтары тізгіштерге бекітіліп, суға толы резервуарға басымен төмен түсірілді. Магони және металдан жасалған камераның алдыңғы жағы шыныдан жасалған, көрермендер Гудиниді анық көре алатын. Тізгіштер камераның жоғарғы бөлігіне бекітілген, ал перде оның қашуын жасырды. Азаптау камерасының алғашқы нұсқасында металл тор төмен түсіріліп, Гудини оның ішіне жабылды. Бұл қашуды қиындатқанмен, тор Гудиниге бұрылуға мүмкіндік бермеді, ал тордың өзі алдыңғы шыны сынған жағдайда қорғаныш қызметін атқарды. Алғашқы камера Англияда салынған, ол жерде Гудини алғаш рет "Гудини басымен төңкерілген" деп аталатын бір актілік пьесасының бөлігі ретінде бір адамдық көрермендер алдында қашуды көрсетті. Бұл әсерге авторлық құқық алу және еліктеушілерді сотқа беру үшін негіз жасау мақсатында жасалды, ол да солай болды. Қашу "Қытайлық су азаптау камерасы" немесе "Су азаптау камерасы" деп жарнамаланғанымен, Гудини оны әрқашан "Басымен төңкерілген" немесе "БТТ" деп атады. БТТ-нің алғашқы ресми көрсетілімі 1912 жылдың 21 қыркүйегінде Берлиндегі Буш циркінде өтті. Гудини 1926 жылы қайтыс болғанға дейін осы қашуды көрсетуді жалғастырды. Оның қашулары туралы фильмдер Пенсильвания штатының Скрантон қаласындағы Гудини мұражайында да көрсетіледі. Бір рет қашу кезінде қатты желде ғимаратқа соғылып қалғаннан кейін, Гудини қажет болған жағдайда ғимараттан алыстату үшін аяғына көрінетін қауіпсіздік сымымен қашуды көрсетті. Басымен төңкерілген қашу идеясын Гудиниге Рэндольф Осборн Дуглас (1895 жылдың 31 наурызы – 1956 жылдың 5 желтоқсаны) есімді жас бала ұсынды, олар Шеффилдтің Империя театрындағы қойылымда кездескен.

Тірідей көмілген

Гудини өзінің мансабында тірідей көмілу трюгінің кем дегенде үш нұсқасын орындады. Біріншісі 1915 жылы Санта-Ана, Калифорнияда болды және ол оның өміріне қауіп төндірді. Гудини ешқандай табытсыз, алты фут тереңдіктегі шұңқырға жерленді. Ол бетке қарай қазып, жер бетіне шығуға тырысқанда шаршап, үрейленіп, көмекке шақырды. Оның қолы соңында жер бетінен шыққанда, ол есінен танып, көмекшілері оны қабірден шығарып алды. Гудини күнделігінде бұл қашудың "өте қауіпті" екенін және "жердің салмағы өлтіруге айналады" деп жазды. Гудинидің тірідей көмілудің екінші нұсқасы – мистикалық египеттік орындаушы Рахман Бейді әшкерелеу үшін жасалған шыдамдылық сынағы болды, ол бір сағат бойы белгілі бір табытта қалу үшін табиғаттан тыс күштерді қолданамын деп мәлімдеді. Гудини 1926 жылдың 5 тамызында Бейді жеңіп, Нью-Йорктегі Шелтон қонақ үйінің бассейнінде бір жарым сағатқа жабық табытта қалды. Гудини бұл жетістікке ешқандай алдау немесе табиғаттан тыс күш қолданбағанын, тек тынысын бақылағанын айтты. Ол бұл трюкті 1926 жылдың 28 қыркүйегінде Массачусетс штатының Вустер қаласындағы YMCA-да қайталады, бұл жолы бір сағат он бір минутқа жабық қалды. Гудинидің соңғы тірідей көмілуі – оның кешкі шоуында көрсетілген күрделі сахналық қашу болды. Гудини құтылу үшін құлдыққа байланып, табытқа салынып, содан кейін құмға толы үлкен резервуарға көмілді. Бұл қашуды жарнамалайтын плакаттар бар (Бейдің сынауына сілтеме жасай отырып, "Египет факирлері жеңіліске ұшырады!" деп мақтанды), бірақ Гудини сахнада тірідей көмілген күйде орындаған-орындамағаны белгісіз. Бұл трюк оның 1927 жылғы маусымының басты қашуы болуы керек еді, бірақ Гудини 1926 жылдың 31 қазанында қайтыс болды. Гудини тірідей көмілу үшін жасаған қола табыт оның денесін Хэллоуинде қайтыс болғаннан кейін Детройттен Нью-Йоркке тасымалдау үшін пайдаланылды.

Кино мансабы

1906 жылы Гудини вадевильдік қойылымдарының бөлігі ретінде сыртқы қашуларын көрсетуді бастады. Бостонда ол «Гудини Хакеншмидтті жеңді» деген қысқа фильмді ұсынды. Георг Хакеншмидт сол кездегі белгілі күрескер еді, бірақ олардың бәсекелестігінің мәні беймәлім, себебі фильм жоғалып кетті. 1909 жылы Гудини «Cinema Lux» кинотеатры үшін Парижде «Париждегі атақты Гудинидің тамаша ерліктері» фильмін түсірді. Фильмде Гудинидің бірнеше танымал қашулары көрсетілді, оның ішінде қысымшыл жеңнен және су астындағы қолшаптан қашулары. Сол жылы Гудиниге «Теңіз астындағы 20 000 лига» фильмінің нұсқасында капитан Немо рөлі ұсынылды, бірақ жоба өндіріске енбеді. Гудинидің Уортон/Халықаралық сериалдық фильмі «Мираның құпияларында» арнайы эффекттерге кеңесші болғаны туралы жиі қате ақпарат таралды, себебі Гарри Гроссман, «Шебер құпиясы» режиссері, сол кезде Итакада сериал түсірген. Сериалдың кеңесшілері – Херевард Каррингтон мен Алистер Кроули. 1918 жылы Гудини фильм өндіруші Б.А. Рольфпен 15 бөлімнен тұратын «Шебер құпиясы» сериалына (1918 жылдың қарашасында шықты) қатысуға келісім жасады. Сол кездегідей, фильм сериалымен бірге роман да жарық көрді. Қаржылық қиындықтарға байланысты Б.А. Рольф Продакшнс жабылды, бірақ «Шебер құпиясы» Гудиниді «Famous Players–Lasky Corporation/Paramount Pictures» компаниясымен келісімге келтірді, ол үшін ол екі фильм түсірді: «Қаһарлы ойын» (1919) және «Үрей аралы» (1920). «Қаһарлы ойын» Гудинидің толық метражды алғашқы фильмі және оның ең жақсысы саналады. Нитрат пленканың өртке оңай тұтануы және сақталу деңгейінің төмендігіне байланысты, кинотарихшылар бұл фильмді жоғалған деп есептеді. Бір данасы жеке коллекционердің қорында жасырын сақталған, оны сиқыршылардың шағын тобы ғана көрген. Пенсильвания штатының Скрантон қаласындағы Гудини мұражайының қызметкерлері Дик Брукс пен Дороти Дитрих коллекционердің шақыруымен оны екі рет көрген. Көп жылдық әрекеттен кейін олар оны «Turner Classic Movies» компаниясына сатуға көндірді, ол 71 минуттық фильмді толық қалпына келтірді. 96 жыл бойы көпшілікке көрсетілмеген фильм 2015 жылдың 29 наурызында ТКМ Голливудтағы жылдық 4 күндік фестивалінің басты оқиғасы ретінде көрсетілді. «Қаһарлы ойын» фильміне әуедегі трюк түсіріліп жатқанда, екі ұшақ ортада соқтығысып, Гудиниді сомдаған каскадер бір ұшақтан арқанмен ілінген күйде қалды. Бұл драматикалық «камераға түсірілген» сәтті жарнамалауға көп көңіл бөлінді, тіпті ұшақтан ілінгеннің өзі Гудини болды деп мәлімделді. Бұл фильмдерді Лос-Анджелесте түсіріп жатқанда Гудини Лорел каньонында үй жалдады. Голливудта екі фильм түсіргеннен кейін Гудини Нью-Йоркке оралып, «Houdini Picture Corporation» деп аталатын өзінің кино өндіріс компаниясын құрды. Ол «The Man from Beyond» (1921) және «Haldane of the Secret Service» (1923) фильмдерінің продюсері және басты рөлде ойнады. Ол сондай-ақ «Фильмді дамыту корпорациясы» (FDC) деп аталатын өзінің кинозертханалық бизнесін құрды, жаңа кинофильмдерді дамыту процесіне тікелей қатысты. Гудинидің ағасы Теодор Хардин компанияны басқару үшін өзінің сиқыршы және қашу суретшісі мансабынан бас тартты. Сиқыршы Гарри Келлар ірі инвестор болды. 1919 жылы Гудини кино түсіру үшін Лос-Анджелеске көшіп келді. Ол 2435 Лорел Каньон бульварында, Ральф М. Уокерге тиесілі үйге қоныстанды. Гудиниге арналған құрмет – Гудини есімімен аталған үй 2400 Лорел-Каньон бульварында орналасқан. Бұрын бұл жерде Уолкердің өзі тұрған. Гудини бұл үйді өзінің үйі етіп алды ма, жоқ па деген мәселе даулы. Гудинидің үйі болғаны айтылса да, басқалары «ол ешқашан мүлікке аяқ баспаған» деп қарсылық білдіреді. Бұл Бесс өткізген кештерге немесе сеанстарға байланысты, ол Уолкерлердің үйінде осындай шаралар ұйымдастырған. Шын мәнінде, қонақ үйі Лорел каньонынан үлкен үйдің аумағына өтетін туннельге жалғасқан лифтпен жабдықталған (қақпақ салынған болса да, туннель әлі де бар). Гудинидің актерлік мансабы да, FDC де табысқа жетпеді, ол 1923 жылы кино бизнесін тастап, «пайдасы тым аз» деп шағымданады. 2008 жылдың сәуірінде Kino International компаниясы Гудинидің аман қалған үнсіз фильмдерінің DVD жинағын шығарды, оның ішінде «Шебер құпиясы», «Үрей аралы», «Адамның арғы жағы», «Сырлы қызметтегі Холдейн» және «Қаһарлы ойыннан» бес минуттық фрагмент кірді. Жинаққа сондай-ақ 1907 жылдан 1923 жылға дейінгі Гудинидің қашуларынан түсірілген жаңалықтар мен «Париждегі атақты Гудинидің тамаша ерліктері» фильмінің бөлігі де кірді, бірақ ол осылай аталмады.

Ұшқыш

1909 жылы Гудини авиацияға қызығушылық танытты. Ол чилилік авиаторлар Хосе Луис Санчес Беса мен Эмилио Эдуардо Беллодан француздық Voisin бипланын 5000 долларға сатып алды (1907 жылы 5000 доллар қазіргі кезде шамамен <есептелген сомаға> тең) және толық уақытты механик Антонио Брассакты жұмысқа алды. Бір рет апатқа ұшырағаннан кейін, ол 26 қарашада Германияның Гамбург қаласында алғашқы сәтті ұшуын жасады. Келесі жылы Гудини Австралияға саяхат жасады және Австралияда бірінші болып ұшу мақсатымен Voisin бипланын әкелді. Мельбурн тұрғындары жақын арада ұшу машинасының көтерілуін көруге мүмкіндік алады, себебі Гудинидің Voisin бипланы келді және ол [Мельбурндағы] [Жаңа] Опера үйіндегі маусымы аяқталар алдында ұшуға бел буды. 60-80 ат күші бар қозғалтқыш E.N.V. үлгісіне жатады. Машина Диггерс-Рестке орнатылды. "Таблицадағы әңгіме", 1910 жылдың 3 наурызы.

1910 жылдың 18 наурызы

1910 жылы 18 наурызда, жұма күні, қолайсыз ауа райының салдарынан бір айдан астам кешігуден кейін Гудини Австралиядағы алғашқы қозғалтқышты ұшулардың бірін сәтті аяқтады. Ол француздық Voisin бипланымен Виктория штатындағы Diggers Rest-тегі Old Plumpton Paddock-та үш рет ұшты, ұшулардың ұзақтығы 1 минуттан 3,5 минутқа дейін болды. Бір ұшуда 100 фут биіктікке көтеріліп, тағы бір ұшуда екі мильден астам қашықтыққа ұшты. Сол күні болған 30 көрерменнің тоғызы Гудинидің жетістігін куәландыратын сертификатқа қол қойды.

1910 жылдың 21 наурызы

1910 жылғы 21 наурыздағы дүйсенбі күні таңертең шамамен 30 көрермен Худинидің Диггерс Рест аймағында 7 минут 37 секундқа созылған ұшуын тамашалады, ол кемінде 6 мильге дейін, 20 футтан 100 футқа дейінгі биіктікте ұшты. Австралиялық авиатор Базиль Уотсонның әкесі, анасы және кіші қарындасы Венора көрермендердің арасында болды; олардың есімдері Худинидің жетістігін куәландырған сертификаттағы 16 көрерменнің қолтаңбалары тізіміне енгізілді.

Австралиядан кейін

Австралиядағы турларын аяқтағаннан кейін Гудини "Вуазин" ұшағын Англияда сақтауға қойды. Ол келесі концерттік турларында оны қаладан қалаға ұшу үшін пайдаланатынын жариялады, тіпті қолғаппен байланған күйінде одан секіріп түсемін деп уәде берді, бірақ ол қайтадан ешқашан ұшқан жоқ.

Көрініс және дауыс жазбалары

Классикалық әдемі әйел сиқыршы бейнесінен өзгеше, Гудини бойы аласа да денелі, сахнада көбінесе ұзын пальто мен галстукпен шығатын. Көптеген өмірбаян жазушылар оның бойын 5 фут (2 метр) деп көрсетеді, бірақ сипаттамалар әртүрлі. Гудинидің аяқтары сәл қисық болған, бұл оның арқаннан қашу кезінде еркіндік табуына көмектескен. 1997 жылғы «Худини!!! : Эрих Вайстың мансабы» атты өмірбаяндық еңбегінде автор Кеннет Сильверман журналистер Гудинидің мансабының басындағы сыртқы келбетін қалай сипаттағанын былай қорытындылайды:

Гудини 1914 жылғы 29 қазанда Нью-Йорктің Флатбуш қаласында Эдисонның балауыз цилиндрлеріне өзінің дауысын жазған еді. Онда Гудини өзінің әйгілі қытайлық сулы азаптау камерасы үшін бірнеше түрлі кіріспе сөздерін жаттықтырады. Ол сондай-ақ, әпкесі Глэдисқа өлең оқуды ұсынады. Содан кейін Гудини сол өлеңді неміс тілінде оқиды. Алты балауыз цилиндр 1970 жылы қайтыс болған сиқыршы Джон Мулхолландтың коллекциясынан табылды. Олар Дэвид Копперфилд коллекциясының бір бөлігі болып табылады.

Құқықтық мәселелер

1900 жылдың қыркүйегінде Гудиниді Германия полициясы шақырып алды. Ол елде алғаш рет өнер көрсетуі алдында оның қойылымының жалған екеніне күдікпен қарады. Содан кейін Берлинде оны жалаңаш қылып, 300 полиция қызметкерінің алдында қашу көрсетуге мәжбүр етті. Гудиниді "бармақ бұрауыштары, саусақ тізбектері және бес түрлі қол және шынтақ кісендерімен" тығыз байлады. Ол 6 минут ішінде қашып құтылып, кейіннен бұл трюкті жарнамасында пайдаланды. 1901 жылы Кельн қаласындағы газет оны қашу әрекеті үшін полиция офицеріне пара беруге тырысқандығы және тағы бір қойылымға көмектесу үшін азаматтық полиция қызметкеріне ақы төлегендігі туралы айыптады. Гудини газетті және полиция офицерін артық айыптау үшін сотқа берді. Сот процесінде Гудиниден полиция офицерінің қолмен жасаған құлыптарының бірін қандай да құралсыз ашуды сұрады, себебі офицер Гудини оған пара беруге тырысқан деді. Гудини мұны істей алды және сот ісін жеңіп алды.

Жеке өмір

Гудини белсенді масон болып, Нью-Йорктегі St. Cecile Lodge No. 568 ложасының мүшесі болды. 1904 жылы Гудини Гарлемдегі 278 Батыс 113-ші көшедегі Нью-Йорк қаласындағы үйді сатып алды. Ол 1895 жылы салынған бес қабатты, 6,008 шаршы фут үй үшін 25 000 АҚШ долларын (1904 жылы 25 000 АҚШ доллары соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең) төледі және онда әйелі Бесспен және басқа да туыстарымен бірге 1926 жылы қайтыс болғанға дейін өмір сүрді. 2018 жылдың наурыз айында ол 3,6 миллион долларға сатып алынды. Тарихи ескерткіштерді сақтау орталығының ғимаратта орнатылған тақтасында: "Сиқыршы 1904 жылдан 1926 жылға дейін мұнда өмір сүрді, алдамшылықтар, театрлық естеліктер мен психикалық құбылыстар және сиқыр туралы кітаптар жинады" деп жазылған. 1919 жылы Гудини кино түсіру үшін Лос-Анджелеске көшіп барды. Ол 2435 Лорел Каньон бульварындағы, досы және іскерлік серіктесі Ральф М. Уокерге тиесілі үйde тұрды, ол көшенің екі жағына да ие болған, 2335 және 2400 нөмірлі үйлерге, соңғы мекенжайда Гудини судан қашуларын жаттықтыратын бассейн болған. 2400 Лорел Каньон бульвары, бұрын 2398 нөмірленген, қазіргі уақытта Гудини есімімен аталады, Гудинидің сол жерде өткізген уақытының құрметіне осылай аталған, сондай-ақ Бесс Гудини оның қайтысынан жылдар өткен соң 500 сиқыршыға той өткізген осы есімдегі меншік. Онжылдықтар бойы тасталып кеткеннен кейін, 2006 жылы Чили-Америка азаматы Хосе Луис Назар бұл меншікті сатып алып, оны бұрынғы сәніне қайтарды.

Өлім

1926 жылғы 31 қазанда Гудини 52 жасында ішек қабынуынан (асқазанның ісігі), мүмкін, аппендицитке байланысты және бір жарым апта бұрын алған қарсы соққылардың салдарынан қайтыс болды. 1926 жылғы 22 қазанда Монреальдегі «Принцесса» театрындағы Гудинидің гримерлік бөлмесінде болған оқиғаның куәгерлері Гудинидің өліміне Джоселин Гордон Уайтхедтің (1895–1954) қатысы болуы мүмкін деп болжады, ол Гудинидің қарнына бірнеше рет соққы берген. Куәгерлер – студенттер Жак Прайс және Сэм Смиловиц (кейде Джек Прайс және Сэм Смайли деп аталған) берген мәлімдемелер көбінесе бір-бірін растады. Прайс Уайтхедтің Гудиниден «Құдайдың кереметтеріне сенетінін-сенбейтінін» және «қарнына соққы беру оған ауыртпайтыны» туралы сұрағанын айтты. Гудини қарнының көп нәрсені көтере алатынын мәлімдеді. Содан кейін Уайтхед «белден төменге өте күшті соққылар берді». Ол кезде Гудини бірнеше күн бұрын өнер көрсету кезінде білігін сындырғандықтан диванда жатқан. Прайс Гудини әр соққыдан қысылып, Уайтхедтің соққысының ортасында тоқтатып, ол жеткілікті деп ым жасап, соққыға дайындалуға мүмкіндік болмағанын, себебі ол Уайтхедтің осылай күшпен соққы беретінін күтпегенін айтты. Егер білігі сынбаған болса, ол диваннан тұрып, өзін қорғауға қолайлырақ жағдайға түсер еді. Кеш бойы Гудини қатты ауырып өнер көрсетті. Ол ұйқысыздыққа шалдыққан және келесі екі күн бойы үнемі ауырсынып жүрді, бірақ медициналық көмекке жүгінбеді. Дәрігерге қаралығанда, оның қызуы жоғары екені және жедел аппендицит диагнозы қойылды, дереу операция жасау ұсынылды. Ол кеңеске құлақ аспай, қойылымды жалғастыруды шешті. 1926 жылғы 24 қазанда Мичиган штатының Детройт қаласындағы «Гаррик» театрына келгенде, ол соңғы өнерін көрсетті. Ол қойылым кезінде есінен танып, бірақ қайта жаңғырып, өнер көрсетуді жалғастырды. Кейін ол Детройт қаласындағы «Грейс» ауруханасына жатқызылды, онда 31 қазанда 52 жасында ішек қабынуынан қайтыс болды. Ол Квинс штатындағы Глендейлдегі «Махпела» зиратына жерленді, оның қабірінде Америкалық фокусниктер қоғамының гербі бейнеленген. 1927 жылы экседреге мүсін қойылды, бұл сирек кездесетін жағдай, себебі еврей зираттарында бейнелі суреттерге тыйым салынған. 1975 жылы вандалдар мүсінді қиратты. 2011 жылға дейін қабірге уақытша мүсіндер орнатылды, содан кейін Пенсильвания штатының Скрантон қаласындағы Гудини мұражайының өкілдері Гудини отбасының және зират басшылығының рұқсатымен тұрақты мүсін орнатты. Америкалық фокусниктер қоғамы осы орынды күтіп-ұстауға жауапкершілік алды, өйткені Гудини ұйымға 5000-6000 мүшелік төлемақысы бар үлкен қаражат қалдырған. Қоғамның деканы Джордж Шиндлер күтімге төлеуді тоқтатты, «Гудини мәңгілік күтім үшін төлеген, бірақ зиратта оны қамтамасыз ететін адам жоқ» деді, сондай-ақ зират операторы Дэвид Джейкобсон «бізге жыл сайын күтім үшін есеп жібереді, бірақ біз оны ешқашан төлемейміз, өйткені ол ешқандай күтім көрсетпейді» деді. Қоғам мүшелері қабірді өздері тазалайды. «Махпела» зиратының операторы Джейкобсон 1988 жылдан бері Гудини отбасының жер учаскесін қалпына келтіру үшін ешқандай төлем жасалмағанын мәлімдеді, ақша зираттың азайып бара жатқан қаражатынан түскенін айтты. Гудинидің әпкесі Глэдис және ағасы Леопольдтің граниттен жасалған ескерткіштері де вандалдардың құрбаны болды. Көп жылдар бойы, соңғы кезге дейін Гудинидің қабірін тек Пенсильвания штатының Скрантон қаласындағы Гудини мұражайының қызметкерлері Дороти Дитрих және Дик Брукс күтіп келді. 2013 жылы Флорида штатының Бока-Ратон қаласында өткен Америкалық фокусниктер қоғамының Ұлттық кеңесінде Дитрих пен Брукстың ұсынысы бойынша Гудини қабірінің күтімі мен жөндеуі үшін қаржылық жауапкершілікті өз мойнына алуға дауыс берілді. «Махпела» зиратының басқаруындағы жер учаскесі өзгермейді, бірақ Америкалық фокусниктер қоғамы Пенсильваниядағы Гудини мұражайының көмегімен жөндеу жұмыстарын жүргізеді. Гудинидің жесірі Бесс 1943 жылғы 11 ақпанда Калифорния штатының Нидлс қаласында Лос-Анджелестен Нью-Йоркке бара жатқан пойызбен келе жатып 67 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол күйеуінің қасына жерленгісі келген, бірақ оның орнына Нью-Йорк штатының Вестчестер округіндегі «Аспан қақпасы» зиратында, солтүстікке қарай 35 миль жерде жерленді, өйткені оның католик отбасы оны еврей зиратында жерлеуге рұқсат бермеді.

Ұсынылған эксгумация

2007 жылғы 22 наурызда Гудинидің шөбере інісі (оның ағасы Теоның немересі) Джордж Хардин, Гудиниді спиритуалистер өлтірген болуы мүмкін екенін анықтау үшін, оның денесін қайта қазуға соттан рұқсат сұрайтынын жариялады, бұл идея "Гудинидің құпия өмірі" атты кітапта айтылған болатын. Скрантондағы Гудини мұражайына жасаған мәлімдемесінде Бесс Гудинидің отбасы бұл өтінішке қарсылық білдіріп, оның кітапты жарнамалау мақсатындағы әрекет екенін мәлімдеді. "Вашингтон Пост" газеті бұл баспасөз конференциясын Гудини отбасы ұйымдастырмағанын хабарлады. Газеттің мәліметінше, бұл шараны кітап авторлары Уильям Калуш пен Ларри Сломан ұйымдастырған, олар кітапты насихаттау үшін Dan Klores Communications атты қоғамдық қатынастар фирмасын жалдаған. 2008 жылы осы мәселеге қатысты тараптар денесін қайта қазу үшін заңдық құжаттарды ұсынбағаны белгілі болды.

Мұра

Худинидің қайтыс болғаннан кейін өнерге оралған ағасы Теодор Хардин, оның мүліктері мен реквизиттерін мұра етті. Худинидің өсиеті бойынша Хардин қайтыс болғаннан кейін барлық заттар "күйдіріліп, жойылсын" делінген. 1940 жылдары Хардин коллекцияның көп бөлігін, соның ішінде судағы азаптау камерасын, сиқыршы және Худинидің жанкүйері Сидни Холлис Раднерге сатты. Раднер коллекцияның ең бағалы бөліктерін Онтариодағы Ниагара шарлауындағы Худини сиқырлы даңқ залында көрсетуге рұқсат берді. 1995 жылы мұражай өртеніп кетті. Судағы азаптау камерасының металл қаңқасы сақталып қалды және оны иллюзия шебері Джон Гоган қалпына келтірді. Өрттен аман қалған көптеген реквизиттер – айна қолшаптар, Худинидің түпнұсқа қорабы, сүт қаны мен корсет, 1999 және 2008 жылдары аукционға шығарылды. Раднер коллекциясының көп бөлігін Висконсин штатының Апплтон қаласындағы Отагами мұражайына мұрағаттау үшін берді, бірақ 2003 жылы қайтарып алып, 2004 жылдың 30 қазанында Лас-Вегаста аукционға сатты. Худини "керемет коллекционер" болды және өзінің көптеген жинағы мен сиқыр және спиритизм туралы құжаттарды Конгресс кітапханасына мұра етті, ол киберкеңістіктегі Худини коллекциясының негізіне айналды. Худинидің кітаптар жинауы туралы эссе "Кітап коллекционері" журналында жарияланды. 1934 жылы Худинидің американдық және британдық театр материалдарының көп бөлігі, оның іскерлік және жеке құжаттары, сондай-ақ басқа сиқыршылардың коллекциялары театр магнаты Мессмор Кендаллға мүлік бойынша қарыздарды өтеу үшін сатылды. 1958 жылы Кендалл өзінің коллекциясын Остиндегі Техас университетінің Хоблицселл театр кітапханасына сыйға тартты. 1960 жылдары Хоблицселл кітапханасы Гарри Рэнсом орталығының бөлігіне айналды. Худинидің кең коллекциясында Реджинальд Скоттың 1584 жылғы "Солқыншақтануды ашу" кітабының тұңғыш басылымы және Дэвид Гарриктің 1751 жылғы Париж саяхатының күнделігі бар. Худини коллекциясындағы кейбір кескін кітаптары цифрлық форматқа ауыстырылды. Жинақ 2016 жылдың сәуіріне дейін тек қағаздан тұрды, содан кейін Рэнсом орталығы Худинидің тізбегі мен аяқ білезігі бар шар салмағын сатып алды. 2016 жылдың қазанында Худинидің қайтыс болғанына 90 жыл толуына орай Рэнсом орталығы Худини коллекциясын зерттеушілерге көбірек қолжетімді ету үшін қайта каталогтау жұмысын бастады. Жинақ 2018 жылы қайта ашылды, оның анықтамалық құралдары онлайн жарияланды. Худинидің мүліктері мен естеліктерінің көп бөлігі оның әріптесі және досы Джон Мулхолландқа (1898–1970) мұра етілді. 1991 жылы иллюзионист және теледидар орындаушысы Дэвид Копперфилд Мулхолландтың Худиниге қатысты барлық мүлігін Мулхолландтың мұрагерлерінен сатып алды. Бұл қазір Копперфилдтің Лас-Вегастағы бас кеңсесіндегі қоймасында сақталып, мұрағатталған. Онда Худиниге қатысты естеліктердің ең үлкен коллекциясы бар, онда Худини мен басқа сиқыршылардың шамамен 80 000 дана естеліктері, Худинидің сахналық реквизиттері, қайта құрастырылған судағы азаптау шкафы және метаморфоз жәшігі сақталған. Ол көпшілікке ашық емес, бірақ шақыру бойынша сиқыршылар, ғалымдар, зерттеушілер, журналистер және тұрақты коллекционерлер үшін экскурсиялар ұйымдастырылады. 1975 жылдың 31 қазанында Худиниге Голливуд Даңқы аллеясындағы 7001 Голливуд бульвары мекенжайында жұлдыз орнатылды. Пенсильвания штатының Скрантон қаласындағы Худини мұражайы өзін "әлемде Худиниге толығымен арналған жалғыз ғимарат" деп таныстырады. Ол жыл бойына жұмыс істейді және Худини фильмдерін, Худини өмірі туралы экскурсияны және сахналық сиқыр шоуын ұсынады. 1991 жылы Дороти Дитрих және Дик Брукс сиқыршылары осы орталықты ашты. Лос-Анджелестегі Сиқырлы қамал – сиқыршылар мен сиқырды ұнататындарға арналған түнгі клуб, сондай-ақ Сиқырлы өнер академиясының клубы, онда сиқыршы Мисти Ли Худини сеанстарын өткізеді. Будапешттегі Буда қамалындағы Дисц алаңының 11-үйінде орналасқан Худини үйі – мұражай және өнер орталығы, ол Еуропадағы Худинидің түпнұсқа бұйымдарының ең үлкен коллекциясын қамтиды деп мәлімдейді. Нью-Йорктегі Худини мұражайы Манхэттендегі Fantasma Magic сауда-саттық жасаушы және сатушы орнында орналасқан. Мұражайда Гарри Худиниге тиесілі көптеген ескі бұйымдар бар. Максорлидің ескі сыра үйінде тарихи құрал-жабдықтардың көптеген бұйымдары, соның ішінде Худинидің қолқаптары бар, олар бар рельсіне бекітілген.