Кіріспе

Сунның 9-шы императоры (1126–1127 жылдары таққа отырған)

Сун императоры Циньцзун (23 мамыр 1100 – 14 маусым 1161), жеке есімі Чжао Хуань, Қытайдың Сун әулетінің тоғызыншы императоры және Солтүстік Сун әулетінің соңғы императоры болды. Император Циньцзун император Хуйцзунның үлкен ұлы және тақ мұрагері еді. Оның анасы император Хуйцзунның император Ван болған әйелі еді. 1126 жылы цзинь әулетінің басшылығымен жүрчжэнь әскерлері Солтүстік Сун әулетіне басып кіріп, Бянцзин қаласын алғашқы рет қоршады. Қорқып, император Хуйцзун қашуды жоспарлады, бірақ оның шенеуніктері оны ең алдымен тақтан бас тартып, содан кейін қашуға көндірді. Хуйцзун тақтан түсіп, оны император Циньцзунға тапсырды, өзі Тайшанг Хуан ("Зейнеткерген император") атағын алды және ауылға қашты. Солтүстік Сун әулетінің құлауымен және Циньцзун мен оның әкесінің цзинь әскерлеріне түскен тұтқындығынан кейін, олар, оның жартылай інісі және олардың ізбасары император Гаоцзун Сун әулетінің құлдырауына кінәлі деп танылды.

Билік

Цинь империясының шабуылына қарсы өзі күресуге қалған император Циньцзун генерал Ли Гангты (李綱) Song әскерін басқаруға тағайындады. Бірақ император Циньцзун шешімді басшы болғандықтан, көбінесе дұрыс емес шешімдер қабылдады. Соңында ол Цзинь империясымен бейбіт келіссөздер бастау ниетімен Ли Гангты қызметінен босатып, кіші інісі Чжао Гоуды келіссөздерге жіберді, бірақ ол тұтқындалып, құны төленді. Бұл император Гаоцзонның Циньцзунды құтқармау шешіміне ықпал еткен болуы мүмкін. Бянцзиннің бірінші қоршауы Циньцзунның Юрчендерге қала беруімен және оларға жылдық салық төлеуімен аяқталды. Император Хуэйцзун қоршау біткенін естіп қайтып келді.

Бянцзингтің екінші қоршауының себептері

Осыған қарамастан, Цзинь әскерлері Кайфэннен кеткеннен кейін, император Цинцзун келісімнен бас тартып, Тайюанға шабуыл жасаған жуйчжілерді ығыстыру және Чжуншан мен Хэцзянның қорғанысын күшейту үшін екі әскерді жіберді. 90 000 сарбаздан тұратын әскер және тағы 60 000 сарбаздан тұратын әскер маусым айына дейін Цзинь әскерлерінен жеңілді. Тайюанды құтқаруға жасалған екінші жорық та сәтсіз аяқталды. Император Цинцзун солтүстік шекараны нығайту туралы ұсынысты қабылдамады, олар қайтып келмейтін жағдай болуы мүмкін деп ойлап, өз генералдарын елдің басқа аймақтарына жіберді. Цзинь императорлық сарайы Сун мемлекетіне екі елші жіберді. Бұл екі елші бұрынғы Ляо әулетінің ақсүйектері еді. Император Цинцзун жағдайды дұрыс бағаламады және оларды Цзинь билеушісі, император Тайцзунға қарсы пайдалануға болатынына сенді. Император Цинцзун шам балауызымен мөрленген шифрланған хат жіберіп, оларды Сунмен бірігіп Цзиньге қарсы одақ құруға шақырды, бірақ елшілер хатты император Тайцзунға тапсырды. Жаза ретінде император Цинцзун бейбітшілік шартын бұзғаны үшін айыпталды және Сунға қарсы одан да ірі әскер жіберілді.

Ұстау

Цинцзун қателікпен әскерін елдің әртүрлі жерлеріне орналастырғандықтан, 1127 жылы Цзинь әскері Сонг астанасы Бянцзин қаласының қабырғаларын бұзып, қаланы басып алды. Бұл оқиға тарихи түрде Цзинканг оқиғасы деп белгілі ("Цзинканг" – император Цинцзунның дәуірінің атауы еді). Император Цинцзун, оның әкесі император Хуйцзун және олардың отбасы мүшелерінің барлығы Цзинь әскеріне тұтқынға алынды, бұл Солтүстік Сун империясының аяқталуын білдірді. Цинцзунның інісі Чжао Гуо оңтүстік Қытайға қашып құтылып, империяны Оңтүстік Сун әулеті ретінде қайта құрды және тарихта Император Гаоцзун ретінде танылды.

Джин әулетінің өмір салты

1127 жылы 20 наурызда император Циньцзун және оның әкесі қарапайым халыққа дейін төмендетіліп, 1127 жылы 13 мамырда Цзинь астанасы Хуинь префектурасына жер аударылды. 1128 жылы екі бұрынғы Сун императоры аза тұту киімдерін киіп, Хуинь префектурасындағы Цзинь императорларының ата-бабаларына құрмет көрсетуге мәжбүр болды. Сонымен қатар, Журчжен билеушісі, император Тайцзун, екі бұрынғы Сун императорын қорлау үшін оларға ессіз атақтар берді: император Циньцзун "Чонхун маркизі" (重昏侯; сөзбе-сөз "Екі есті жоғалған маркиз") деп, ал император Хуйцзун "Хунде герцогы" (昏德公; сөзбе-сөз "Есті жоғалған герцог") деп аталды. 1141 жылы Цзинь империясы (Оңтүстік) Сун империясымен қарым-қатынасты жақсартқанда, Журчжендер император Циньцзунның атағын көбірек бейтарап естілетін "Тяньшуй әмірлігінің герцогы" (天水郡公) деп өзгертті, бұл атау Уэй өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан әмірлікке негізделген. Бірнеше айдан кейін бұрынғы император өзінің мәртебесіне байланысты жалақы ала бастады. Ол өмірінің қалған бөлігін Цзинь империясында тұтқын ретінде өткізді, оны Сун империясына қысым көрсету үшін кепіл ретінде пайдаланды. 1142 жылы император Гаоцзун Цзинь династиясымен Шаосин шартына қол қойды, бұл оның қайтып оралу мүмкіндігін жойды. 1156 жылы, сол кездегі Хайлинг князі болған Цзинь императоры оны және Лиаоның бұрынғы императоры Тяньцзуоны поло ойынында жарысуға шақырды. Император Циньцзун әлсіз және осал болғандықтан, жылдам аттан құлап түсті. Император Тяньцзуо өте қарт болса да, атпен жүруге көбірек үйренген, қашуға тырысты, бірақ Журчжен садақшыларының қолынан қаза тапты. Император Циньцзун 1161 жылы ауру және күйреген күйде қайтыс болды, өмірінің үштен екі бөлігін Цзинь династиясында өткізді. Ол 61 жаста болды. Оның храмдық есімі "Ата-бабаны құрметтеу" дегенді білдіреді.