Кіріспе

Хорватияның Орталық Банкі

Хорватия тіліндегі Ұлттық Банктің логотипінде қолданылатын акроним HNB болып табылады. Банк ағылшын тіліндегі жарияланымдарында CNB деген қысқартуды пайдаланады. CNB-ның міндеттері Хорватия Конституциясымен белгіленген, ол Хорватия Парламенті 1990 жылғы 21 желтоқсанда қабылдаған. Өз функцияларын орындау барысында CNB Парламентке есеп беретін тәуелсіз институт ретінде жұмыс істейді. Банктің жарғылық капиталы 335,000,000 евроны (шамамен 450 миллион АҚШ доллары) құрайды.

Тарих

1990 жылдың 21 желтоқсанында Хорватия Конституциясының 53-бабында Ұлттық банк Хорватияның орталық банкі деп белгіленіп, оның міндеттері жарияланды: "Ұлттық банк – Хорватия Республикасының орталық банкі. Ұлттық банк өз құқықтары мен міндеттері шегінде валюта тұрақтылығын және мемлекет ішінде және шетелде төлемдердің өтімділігін қамтамасыз етуге жауапты. Ұлттық банк өз қызметінде тәуелсіз және Хорватия Саборына есепті. Ұлттық банктың табысы Хорватия мемлекеттік бюджетіне тиесілі. Ұлттық банктың мәртебесі заңмен анықталады". Осы ережеге сәйкес, Ұлттық банк 1992 жылғы қарашадағы заңмен бекітілген, алғашқы қаулы ретінде қабылданған 1992 жылғы Үкімет қаулысымен Хорватия заңына сәйкес құрылды. 1995 жылдың маусым айында, тіпті Хорватияның Тәуелсіздік соғысы аяқталмас бұрын, Ұлттық банк алғашқы Дубровник экономикалық конференциясын (DEC) ұйымдастырды. Бұл жыл сайынғы іс-шара сол кезден бері үзіліссіз өткізіліп келеді, соның ішінде 2020 жылы COVID-19 пандемиясы кезінде де ұйымдастырылды. 1997 жылы Хорватия Конституциясына енгізілген түзетулерге сәйкес Банктің бұрынғы атауы – Хорватия Ұлттық Банкі болып өзгертілді. Сондай-ақ 1997 жылы ХҰБ Халықаралық есеп айырысулар банкінің толық мүшесі атанды. 1990-шы жылдар бойында банк секторын қайта құру жүргізілді, нәтижесінде 2000 жылдың шілдесінде ХҰБ Кеңесінің барлық мүшелері, губернатор Марко Шкребтің басшылығымен, Хорватия Парламентінің 1998 және 1999 жылдың бірінші жарты жылдық есебін қабылдаудан бас тартуына жауап ретінде отставкаға шықты. Борис Вуйчич 1996 жылы Ұлттық банкке ғылыми-зерттеу бөлімінің басшысы болып келді, 2000 жылы вице-губернатор болды және 2012 жылы губернатор лауазымын иеленді.

Операциялар

Хорватия Ұлттық Банкі – Хорватия Республикасының орталық банкі және Еуропалық орталық банктер жүйесінің құрамына кіреді. Хорватия Ұлттық Банкінің басты мақсаты – баға тұрақтылығын және қаржы жүйесінің жалпы тұрақтылығын сақтау. Хорватия Ұлттық Банкі ақша-кредит саясатын іске асырады, Хорватия Республикасының халықаралық резервтерін басқарады, хорватиялық валюта – кунаны шығарады, кредит ұйымдарына, кредит кооперативтеріне, төлем ұйымдарына және электрондық ақша ұйымдарына рұқсаттар береді және олардың қызметін қадағалайды. Ұлттық банк сондай-ақ, уәкілетті валюта айырбастау пункттеріне рұқсаттар береді. Хорватия Ұлттық Банкі өз мақсатына жету және міндеттерін орындау ісінде дербес және тәуелсіз. Банк өз жұмысы туралы Хорватия Парламентіне есеп береді.

Тәуелсіздік

Орталық банктің тәуелсіздігі – ақша-кредит саясатын табысты және сенімді іске асырудың, сондай-ақ баға тұрақтылығын сақтау – орталық банктың басты мақсатына жетудің маңызды шарты. Хорватия Ұлттық Банкінің тәуелсіздігі Еуропалық Одақ туралы шарттың 130-бабына сәйкес келеді, ол Еуропалық Одақтың ұлттық орталық банктерінің тәуелсіздігіне кепілдік береді. Орталық банк тәуелсіздігінің бірнеше қыры бар: функционалдық, институционалдық, жеке және қаржылық. Функционалдық тәуелсіздік – нақты белгіленген мақсат пен оны іске асыру үшін қажетті шаралар мен құралдарды таңдаудағы автономияны білдіреді. Институционалдық тәуелсіздік орталық банк шешімдерінің басқа институттардың ықпалынан тәуелсіздігін қамтамасыз етеді. Жеке тәуелсіздік Ұлттық Банк қызметкерлерін сыртқы қысымнан қорғайды, мүдделердің қақтығысуын болдырмайды және Ұлттық Банк Губернаторы мен кеңес мүшелерін тағайындау мен қызметтен босату шарттарын анық белгілейді. Қаржылық тәуелсіздік – Ұлттық Банкке өкілеттіктерін орындау үшін қаражатты дербес алу мүмкіндігін береді, ал кіріс және шығындар ақша-кредит саясатының бағытына сәйкес айқындалады.

Валюталық тұрақтылық

Тұрақты бағалар – ақша-кредиттік тұрақтылықтың басты критериі. Бағаның тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін баға өсімдері Үкімет белгілеген инфляция деңгейіне сәйкес болуы тиіс.

Қаржылық тұрақтылық

Қаржылық тұрақтылықты сақтау – бүкіл қаржы жүйесіне қауіп төндіретін факторлардан қорғануды қамтиды. Банктің бақылау және нарық ақпаратты жинау бөлімдері осы қауіптерді анықтайды. Одан кейін қауіптер қаржылық және өзге де операциялар арқылы жойылды. Банк ақша-кредиттік және қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін басқа мекемелермен бірлесе жұмыс істейді.

Бас кеңсе ғимараты

Архитектор Виктор Ковачич жобалаған Хорватия Ұлттық Банкінің (ЦНБ) Загреб қаласының орталығындағы ғимараты Загреб қор және тауар биржасы үшін салынды және 1927 жылы пайдалануға берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері ол Югославия Ұлттық Банкінің, кейін Хорватия Ұлттық Банкінің қарамағында болды.