Кіріспе

Денвердегі транзиттік кеңейту жобасы, Колорадо штаты

FasTracks – АҚШ-тың Колорадо штатының Денвер қаласында салынып жатқан, миллиардтаған долларлық бюджеттік қоғамдық көлік жүйесін кеңейту жоспары. Өңірлік көлік округі (RTD) әзірлеген жоспарға жаңа қалалық пойыз, жеңіл теміржол және экспресс автобус қызметтері кіреді. Жоспар бойынша жалпы ұзындығы 196 шақырым (122 миль) болатын алты жаңа жеңіл теміржол, электрлі және дизельді қалалық пойыздар желілері салынады. Бұл жоба бұрынғы көлік жобаларын, әсіресе T REX жобасын кеңейтеді және 57 жаңа транзиттік бекеттер мен аялдамаларды, 21 000 жаңа тұрақ орындарды, Денвер мен Боулдер қалалары арасындағы 29 шақырым (18 миль) автобус қызметін, сондай-ақ Денвер Юнион вокзалын көп режимді көлік торабы ретінде қайта жаңартуды қамтиды. Бастапқыда 4,7 миллиард долларға бағаланған және 2017 жылы аяқталуы жоспарланған бұл жобаға қатысты RTD құрамына кіретін сегіз округтегі сайлаушылар 2004 жылы сату салығын 0,4 пайызға арттыруға келісім берді. 2010 жылға қарай бюджет 6,5 миллиард долларға жетті, ал күтілетін кірістер 4,1 миллиард долларға төмендеді. Жобаның 2050 жылдан кейін аяқталуы күтілуде. Мемлекеттік-жекешелік серіктестік сияқты қаржыландырудың баламалы көздері іздестірілуде. Жоспарда көзделген алты жаңа желінің біріншісі – Колорадо штатының Голден қаласына бағытталған Батыс дәлізінің жеңіл теміржол желісі 2013 жылдың 26 сәуірінде жолаушылар тасымалына ашылды. 2014 жылдың ортасына қарай тағы бес теміржол желісінің құрылысы басталды. 2016 жылы екі қалалық пойыз желісі ұзақ күткен мерзімінде ашылды: Денвер халықаралық әуежайына бағытталған Шығыс теміржол желісі және Оңтүстік Вестминстерге дейінгі Солтүстік-Батыс теміржол желісінің бөлігі. Аврора қаласынан өтетін I 225 теміржол желісі 2017 жылдың 24 ақпанында, ал Вит Риджге бағытталған Алтын желі 2019 жылдың 26 сәуірінде ашылды. Сонымен қатар, 2020 жылы Торнтон қаласына бағытталған Солтүстік метро теміржол желісі пайдалануға берілді. Денвер Юнион вокзалы жаңа қалалық және жеңіл теміржол желілерімен, сондай-ақ Денвер қаласының орталық бөлігіндегі автобус қызметінің торабы ретінде пайдалануға беру мақсатында 200 миллион долларлық жаңарту жұмыстарынан өтті. Union Station-дағы 22 аяламы бар жерасты автобус терминалы 2014 жылдың 11 мамырында, ал мейрамханалар, барлар мен қонақүй 2014 жылдың 26 шілдесінде ресми түрде ашылды.

Алға қарай

FasTracks федералдық қаржыландырумен, жекелеген үлестермен және аймақтық сату салығының өсуімен қаржыландырылады. Жобаның басталуына 2004 жылғы қарашада Денвер агломерациясының сайлаушылары қаржыландырудың сату салығы бөлігін мақұлдағаннан кейін рұқсат берілді. Бұл салық 2005 жылғы қаңтарда күшіне енді. 2006 жылы алғашқы кезең – Батыс теміржол желісінің инженерлік жобалау жұмыстары басталды. 2006 жылдың көктемінде барлық басқа жоспарланған желілердің экологиялық әсерін бағалау жұмыстары жүргізілді. Денвер, Боулдер және Лейквуд қалалық әкімдіктері станциялар маңындағы қауымдастықтарды қайта дамыту мүмкіндіктерін егжей-тегжейлі зерттеді. Вестминстер, Торнтон, Аврора, Гринвуд Виллидж, Энглвуд, Шеридан және Арвада қалалары да кейбір жоспарланған теміржол станцияларының маңында көлікке бағытталған даму аймақтарын жоспарлауда. Қызмет көрсету пакетінің аймақтық сипатының орталық бөлігі – Юнион Станциясы. 2006 жылы оны қайта жаңғырту және бірнеше көлік түрлеріне бейімдеуді арнайы зерттеулер жүргізілді, инженерлік жобалау жұмыстары мен жылжымайтын мүлікті дамыту жұмыстары жүргізілді. 2007 жылғы мамыр айында 1,5 миллиард долларлық бюджеттен асып кету туралы хабарланды. Қызмет көрсету және құрылыс көлемін қысқартуға қарамастан, 2010 жылғы қаңтарға қарай бюджет 6,5 миллиард долларға дейін өсті (1,8 миллиард доллардан асып кету). Сонымен қатар, 2017 жылға арналған сату салығы түсімдерінің болжамы бастапқы күтілгеннен әлдеқайда төмен болады деп күтілді, нәтижесінде жоба 2,45 миллиард долларға жетпейді. 2010 жылғы 13 сәуірде RTD директорлар кеңесі сайлаушылардан ағымдағы сату салығын одан әрі арттыру туралы сұрауды кейінге шешуге шешім қабылдады. Егер салықты арттыру іске аспаса, FasTracks жоспарын толық іске асыру 2042 жылға дейін кешігуі мүмкін. 2011 жылғы 31 тамызда АҚШ Көлік хатшысы Рэй ЛаХуд АҚШ Көлік департаментінің Шығыс және Алтын қалааралық теміржол желілерін қамтитын Eagle P3 жобасына 1 миллиард долларлық грант бергенін жариялады. Бұл екі желінің құрылысының 2 миллиард долларлық құнының жартысын құрайды. 2012 жылғы наурыз айында RTD компаниясы Kiewit Infrastructure Co. компаниясынан I 225 дәлізі желісін салу туралы сұраныссыз ұсыныс алды. Ұсыныстың құнды екенін анықтағаннан кейін және басқа ұсыныстарды іздегеннен кейін RTD желіні салуға Kiewit компаниясын таңдады. 2013 жылы RTD екінші сұраныссыз ұсынысты алды, бұл жолы Солтүстік метро желісін салу туралы. RTD желіні бірнеше кезеңде салу үшін ұсыныстар қабылдады. Төрт ұсыныс алғаннан кейін RTD Graham Contracting Ltd., Balfour Beatty Rail Inc. және Harmon Contractors Inc. (GBBH) серіктестігін таңдады, осы топ сұраныссыз ұсынысты ұсынған болатын.

Eagle мемлекеттік-жекешелік әріптестік

Eagle мемлекеттік-жекеменшік серіктестігі (P3) екі қалалық теміржол желісін – DIA-ға дейінгі Шығыс желісін, Wheat Ridge-ге дейінгі Алтын желісін, сондай-ақ Вестминстерге дейінгі Солтүстік-Батыс желісінің бір бөлігін және күтім қызметін жүзеге асыратын объектіні бір келісімшартқа біріктіреді. Eagle P3 жобасын басқаруға таңдалған компаниялардың консорциумы – "Denver Transit Partners" келісімшарттағы теміржол желілерін жобалауға, салуға, қаржыландыруға, пайдалануға және күтімге жауапты. Алтын желісінің құрылысы 2010 жылдың 26 тамызында басталды. 2011 жылдың тамызында Көлік министрі Рэй ЛаХуд Eagle P3 жобасына 1 миллиард доллар көлемінде федералдық қаражат бөлді. Желтоқсан айында ЛаХуд құрылысты жылдамдату үшін 280 миллион долларлық несие мақұлдады. 2013 жылдың маусым айының мәліметтері бойынша жоба 2016 жылы келісімшарт бойынша теміржол желілерін ашу жоспары бойынша өзінің бағытында.

Шығыс темір жолы (желі қатынасы)

Eagle P3 жобасы аясында салынып жатқан Шығыс темір жолы – Денвер қаласының орталығы, Аврора және Денвер халықаралық әуежайы арасындағы 23,6 миль (38 км) қашықтықты қамтитын, электрлі көп бірлік (EMU) жолаушылар пойыздарымен жүзеге асырылатын қала маңы темір жолы. Денвер қаласының орталығы мен Денвер халықаралық әуежайы арасындағы сапар уақытын қысқарту мақсатында, бұл желіде бар болғаны алты станция орналасқан. Құрылысы 2010 жылдың тамыз айында басталды және желі 2016 жылдың 22 сәуірінде жұртшылыққа ұсынылды.

Алтын желі (желіжол)

Eagle P3 бағдарламасы аясында қаржыландырылған екінші толық желі – Gold Line – бұл Денвер Юнион Станциясынан Wheat Ridge-ге дейін, Адамс округі мен Арвада қалаларынан өтетін 11,2 мильдік (18 км) қала маңындағы теміржол желісі. Шығыс дәлізіндегідей, RTD Директорлар кеңесі Gold Line желісінде де Электр жетекті пойыз (ЭЖП) пайдалануды шешті. Желі үшін жеті жаңа станса салынды, ал Юнион станциясы бұрыннан бар. Ол 2019 жылдың 26 сәуірінде ашылды.

I-225 дәліз (жеңіл рельс)

I 225 дәлізі – Аврора қаласынан өтетін 10,5 мильдік (17 км) жеңіл рельстік жол желісі. Ол Оңтүстік-Шығыс дәлізі мен Шығыс желісі арасындағы айналма байланысты қамтамасыз етеді. Жобаға жеті жаңа станция және 1800 жаңа тұрақ орыны кіреді. 2012 жылдың көктемінде CDOT компаниясымен бірлескен келісімшарт бойынша желінің қысқа бөлігінің құрылысы басталды. Kiewit Infrastructure Co. компаниясынан түскен бастамасыз ұсынысқа сәйкес, толық желіге қаржыландыру қарастырылып, 2017 жылдың 24 ақпанында пайдалануға берілді.

Солтүстік метро дәліз (желіжол)

Солтүстік метро дәлізі – Денверден Торнтон қаласындағы 160-шы даңғылға дейін барған, қолданыстағы теміржол учаскесімен салынған қала маңындағы теміржол желісі. Бұл жолдың 30 шақырымдық бағытында сегіз станса орналасқан. 2009 жылы RTD Солтүстік метро желісін салуға дайындық үшін Union Pacific компаниясынан жол құқығын сатып алуға 117 миллион доллар төледі. Дегенмен, 2009 жылғы жаһандық экономикалық дағдарыс салдарынан Солтүстік метро дәлізі қаржылық қиындықтарға тап болды және желінің 2044 жылға дейін салынып бітпеуі мүмкін деген қауіп туды. RTD желі құрылысын кешіктірмей, 2013 жылы толық желіні екі кезеңмен салу туралы түскен бастамасыз ұсынысты қабылдады. Алғашқы кезең 2020 жылы аяқталды.

Солтүстік-батыс теміржол дәлізінің (желіжол)

Солтүстік-батыс теміржол дәлізі – Денвер, Боулдер және Лонгмонт қалалары арасындағы қала маңы жолаушылар теміржолы жобасы. Ұсынылып отырған 66 шақырымдық (41 миль) желі жеті стансадан тұрады. Бұл бағыт BNSF компаниясына тиесілі бұрыннан бар теміржол учаскесімен салыстырылады. Қазіргі таңдағыда желінің Вестминстер станциясына дейінгі бөлігі ғана аяқталған. Станция Вестминстердегі Федерал және 72-ші көшелердің оңтүстік-батысында орналасқан. Желі Денвердің Юнион станциясынан Оңтүстік Вестминстерге дейін созылады, ал болашақта одан әрі кеңейту жоспарлануда. Бұл жоба Eagle P3 жобасының құрылыс бөлігі болды және қазір де солай болып табылады. Келешектегі учаскелердің даму фазасы әзірге белгісіз, және желінің басқа бөліктерінде құрылыс жұмыстары басталған жоқ. Қалған учаскелердің 2044 жылға дейін аяқталуы күтілуде. Бұл жаңалық 2004 жылы FasTracks жобасын қаржыландыру үшін салықты арттыруға қолдау көрсеткен Денвердің солтүстігіндегі қалалар мен қала маңындағы сайлаушылардың наразылығын тудырды. Экономиканың төмендеуі, сондай-ақ Солтүстік-батыс дәлізін салу және пайдалану барысындағы шығындардың күрт өсуі мен кешігулер бір жылдық «Солтүстік-батыс аймағының көлік мобильдігін зерттеу» жүргізілуіне себеп болды. Бұл зерттеу Солтүстік-батыс аймағының жергілікті биліктері мен көлік серіктестері арасындағы бірлескен күш-жігер болды, мақсаты – сайлаушылар бекіткен қала маңы теміржолына балама ұсыныстарды қарастыру және Солтүстік-батыс аймағының көлік инфрақұрылымын жақсарту мүмкіндіктерін анықтау. Зерттеу 2014 жылы аяқталды және бірқатар ұсыныстар жасалды, олар 2014 жылдың маусым айында RTD директорлар кеңесі тарапынан қабылданды. Қабылданған ұсыныстардың бірі – «Flatiron Flyer» деп аталатын уақытша экспресс автобус қызметі. 2018 жылдың жазында АҚШ-36 қалаларының мэрлері мен комиссарлары коалициясы RTD-ден Лонгмонтқа дейінгі бастапқы бағыт бойынша жұмыс күндері сағаттарда қала маңы теміржолының құны туралы есеп беруді сұрап, басқа мүшелерден қолдау жинады. «Жоғары сұраныс кезеңі жоспары» жұмыс күндері 1400 жолаушыны тасымалдауға арналған.

Батыс дәліз (жеңіл рельс)

Батыс дәлізінің жеңіл рельстік жолының дайындық жұмыстары 2007 жылдың 16 мамырында басталды. Дамудың бастапқы кезеңдерінде, шығындарды азайту мақсатында Федералды орталықтан Джефферсон округі әкімшілік орталығына дейінгі учаске бір рельстік жолға дейін қысқартылуы шешілді. RTD мәліметінше, бұл өзгеріс пойыздардың аралық уақытын 15 минуттан 5 минутқа дейін азайтуға және жолдың АҚШ 6 тас жолы бойымен өтуіне қолайлы жағдай жасады. Құрылыс толыққаннан кейін жол "W Line" деп аталады. 12,1 шақырымдық жеңіл рельстік жол желісі 2013 жылдың 26 сәуірінде халыққа ашылды және FasTracks аймақтық көлік желісін кеңейту жоспарының бірінші аяқталған бөлігі болып табылады.

US 36 Жолағы

Бұл "Flatiron Flyer" таңбасымен 18 миль (29 км) ұзындығындағы экспресс автобус желісі, ол Денвер мен Боулдер, Колорадо арасындағы 36-шы АҚШ тас жолымен жүреді және бағыт бойында алты аялдама қарастырылған. CDOT және RTD бірлескен жобасы аясында жол әр бағытта 40 футқа кеңейтілді, бұл дауыс берушілер бекіткен пойыз орнына жоғары сыйымдылықты көліктер жолағын қосуға мүмкіндік берді. Жоба екі кезеңде жүзеге асырылды, бірінші кезең 2010 жылдың мамыр айында аяқталды. Екінші кезең 2012 жылдың шілдесінде басталды және 2016 жылы халыққа ашылды. Жолдың кейбір бөліктері 2019 жылдың жазында құлап кетті.

Ұзартулар (жеңіл рельс)

Бірнеше қолданыстағы жеңіл рельстік жол желілерін кеңейту жоспарланған. Оларға Оңтүстік-Батыс дәлізін 2,5 мильге (4,0 км) ұзарту, Lucent Boulevard және C 470 көшелерінің оңтүстік-батыс бұрышына дейін желіні созу кіреді. 2019 жылдың мамыр айында халыққа ашылған Лоун-Три қаласына Оңтүстік-Шығыс дәлізін 2,3 мильге (3,7 км) ұзарту; сондай-ақ 38-ші және Блейк көшелерінің қиылысындағы Шығыс дәлізінің қалалық темір жолымен 30-шы және Даунинг станциясын қосу үшін Орталық дәлізін 0,8 мильге (1,3 км) ұзарту жоспарланған.

Экономикалық өсім/дамыту

RTD (2012) мәліметінше, жаңа құрылыс станцияларға жақын жерде болса, тұрғындар мен жұмыскерлер көлік құралы ретінде қоғамдық көлікті таңдау мүмкіндігі артады. Бұл шектеулі жол жүйесіндегі көлікпен жүрілген шақырымдардың (VMT) және жеке көлік сапарларының өсуін төмендетіп, сонымен бірге жаңа дамуға мүмкіндік береді. RTD, FasTracks әсер еткен аудандарда 2006 жылдан бастап базалық деректерді жинаумен және одан бері екі жылда бір рет жалғасып келе жатқан Өмір сүру сапасы (QoL) зерттеуін жүргізіп келеді. QoL зерттеуі экономикалық және қоғамдық даму көрсеткіштерінің бірнешеуін қадағалайды.

Жылжымалы құрам

2015 жылғы деректер бойынша, FasTracks компаниясы 66 Hyundai Rotem Silverliner V электрлі пойыз вагондарына тапсырыс берді, олар жұптасқан түріде пайдаланылады. Бұл вагондар алғаш рет 2009 жылы Филадельфияның SEPTA қалалық теміржолы үшін Rotem компаниясымен әзірленген, ал RTD-нің тапсырысы бір жыл өткен соң, 2010 жылы жасалған. 4001-ден 4066-ға дейін нөмірленген RTD вагондары SEPTA-дағы вагондардан бірнеше ерекшеліктерімен көзге түседі, ең бастысы – төменгі платформа сатыларының және толық енді кабиналардың жоқтығы. Қалалық теміржол желілерінде жүретін барлық пойздар оңдықты бақылау жүйесімен жабдықталады.

Денвердің Юнион станциясының дизайны

Аймақтық көлік ауданы (RTD) және Денвер одақ стансасы жобалық басқармасы (DUSPA) Денвер одақ стансасын қайта құру жобасы үшін көп сынға ұшырады. Көптеген қоғамдық көлік жақтастары мен жоспарлау сарапшылары жобаның жоғары жылдамдықты теміржол технологиясына және Front Range Rail сияқты солтүстік-оңтүстік бағытты жолаушылар теміржолдарына қолжетімділікті қиындататынын, теміржол және автобуспен жүретін жолаушылар үшін логистикалық қиындықтар туғызатынын, велосипедтік инфрақұрылым мен қалааралық автобус станциясын біріктірмегенін, сондай-ақ қазіргі және болашақ қалааралық теміржол бағыттары үшін соқпақ станция ретінде құрылатынын мәлімдеді. Көптеген азаматтар мен қоғамдық көлік жақтастары жоба дизайнымен байланысты жоғары құн мен оның агенттіктің бастапқы дауыс беру арқылы бекітілген FasTracks жобасының барлық теміржол желілерін аяқтау қабілетіне тигізетін тікелей әсеріне наразылық білдірді. 2009 жылы Колорадо теміржол жолаушылар қауымдастығы, жергілікті теміржол көлігін қолдау тобы, DUSPA-ның экологиялық әсерді бағалау есебін қабылдағаны үшін Федералдық көлік басқармасына сотқа шағымданып, оның қоғамдық мүшелер ұсынған бірнеше маңызды мәлімдемелер мен пікірлерді күдіспен жойғанын айтты.

Белгілі домен

Аймақтық көлік ауданы көлік жобалары жолындағы мүлікті иеліктен шығару үшін мемлекеттік қажеттілік құқығын қолданды. Бірнеше мүлік иесі FasTracks желілері үшін өз мүліктерінің алынуына қарсылық білдірді.

Федералды станцияның көшірілуі

Өңірлік көлік округі Gold Line Federal станциясын бұрын бекітілген шығыс жағындағы жерден Федераль бульварының батыс жағына көшіруді ұсынды. Кейбір тұрғындар бұл қадамды тек батыс жағындағы жерге жақын жерде мүлігі бар әзірлеушіге пайда келтіретініне және қауымдастықты жандандыру шығыс жағындағы орналасу арқылы жақсы қызмет ететініне сене отырып қарсылық білдірді. RTD бұл көшіруді қолдады, себебі шығыс жағындағы жер бұрынғы қоқыс полигоны болған, ал батыс жағындағы жер қауым үшін ыңғайлырақ болар еді. 2010 жылдың 15 желтоқсанында RTD Федераль станциясы Федеральдің шығыс жағында қалатынын және батыс жағына көшірілмейтінін мәлімдеді. Бастапқыда өзгеріс сұраған Адамс округі комиссарлары, батыс жаққа жақын маңайдағы тұрғындардың қысымымен, қолдауларын кері қайтарып алды. Олар жеке әзірлеушінің жаңа станция орнының маңына жоғары тығыздықтағы тұрғын үйлер мен коммерциялық ғимараттар салу жоспарына қарсы болды.

Солтүстік-Батыс темір жолының ұзындығы

Бастапқыда сайлаушылар бекіткен жоспарда Денвердің Юнион станциясынан Лонгмонтқа дейін, Солтүстік Денвер, Адамс округі, Вестминстер, Брумфилд, Луисвилл және Боулдер қалалары арқылы өтетін жоғары сыйымдылықтағы қалалық теміржол желісі көзделген. 2008 жылдың басында дизельдік қозғалтқышпен жұмыс істейтін ауыр теміржол қызметі 2014 жылдың соңында немесе 2015 жылдың басында іске қосылуы күтілді – FasTracks дауыс беруден шамамен он жыл өткен соң. Күн сайын 58 пойызбен басталып, 2025 жылға қарай он жыл ішінде 84 пойызға дейін ұлғайтылатын болған. Салық түсімдерінің күтілгеннен төмен болуы және шығындардың артуы салдарынан бұл жоспардың аяқталуы 2044 жылға дейін кейінге шегерілді. 2016 жылдың қаңтар айында RTD Солтүстік-Батыс теміржол дәлізіне параллель АҚШ 36 дәлізінде жаңа экспресс автобус жүйесін енгізді. "Flatiron Flyer" деп аталатын бұл жүйе Денвер мен Боулдер арасындағы US 36 тас жолында жоғары трафикпен жүретін арнайы жолақтарда қозғалады. Денвер мен Боулдер арасындағы бұрынғы экспресс қызметін осы бір жүйеге біріктіру Боулдер тұрғындарының наразылығын тудырды, себебі қызметтердің жиілігі артып, бірқатар бағыттар қысқартылды, әсіресе Боулдер мен Денвер арасында аялдамалардың ең аз саны бар маршруттарда. Сонымен қатар, ITDP бұл жүйені "жылдам автобус транзиті емес" деп классификациялады, себебі ол жеке көліктермен бірге пайдаланатын US 36 тас жолындағы жолақтарды, жол деңгейінде жолаушыларды отырғызу/түсіру мүмкіндігінің болмауын және кассалық жүйесінің жоқтығын ескерді. Flatiron Flyer US 36 автобустарын жоғары трафик кезінде жол жиегінде тоқтатуға рұқсат беру жоспары 2016 жылғы штат заң шығарушы органынан тиісті мақұлдау алуды талап етті (13 қаңтарда қабылданды, 9 наурызда губернатор қол қойды), бұл заң 1 мамырдан күшіне енді.