Кіріспе

Джозеф Кларк Грю (27 мамыр 1880 – 25 мамыр 1965) – американдық дипломат және сыртқы қызмет офицері. Ол 1932–1941 жылдары Жапониядағы елші, ал 1944–1945 жылдары Вашингтондағы Мемлекеттік департаменттегі жоғары лауазымды қызметкер ретінде ең жақсы танымал. Грю американдық қаталдыққа қарсы болды, соғыстан аулақ болуға тырысты және 1945 жылы Жапонияның бейбіт тапсырылуын қамтамасыз етуге көмектесті, бұл соғыстан кейін Жапонияны американдықтардың бейбіт түрде басып алуына мүмкіндік берді. Сан алуан шағын дипломатиялық тағайындаулардан кейін Грю Даниядағы елші (1920–1921) және Швейцариядағы елші (1921–1924) болды. 1924 жылы Грю Мемлекеттік хатшының орынбасары болып тағайындалды және АҚШ Сыртқы істер қызметінің құрылуын бақылады. Кейін Грю Түркиядағы елші (1927–1932) болды. Жапониядағы елші ретінде (1932–1941) ол американдықтардың қаталдығына қарсы шығып, Пёрл-Харборға жасалған жапон шабуылына дейін (1941 жылдың 7 желтоқсаны) Токиомен келіссөздер жүргізуді ұсынды, соғыстың алдын алу мақсатында. 1942 жылы американдық және жапондық дипломаттар ресми түрде алмасылғанға дейін ол тұтқында болды.

Мансап

Мектепті бітіргеннен кейін Грю Қиыр Шығысқа сапар шекті және маляриямен ауырғаннан кейін өлімге жуық болды. Үндістанда емделіп жатқанда ол ондағы американдық консулмен дос болып кетті. Бұл оны әкесінің банк саласындағы мансабын жалғастыру жоспарынан бас тартып, дипломатиялық қызметке түсуге ынталандырды. 1904 жылы ол Египеттің Каир қаласындағы консулдықта клерк болып жұмыс істеді, содан кейін Мексика қаласында (1906), Санкт-Петербургте (1907), Берлинде (1908), Венада (1911) және қайтадан Берлинде (1912–1917) дипломатиялық миссияларда жұмыс істеді. Соғыс кезінде (1917–1919) ол Мемлекеттік департаменттің Батыс Еуропа істері бөлімінің басшысының міндетін атқарды және Париждегі американдық бейбітшілік комиссиясының хатшысы болды (1919–1920).

Дания мен Швейцария елшісі

1920 жылдың 7 сәуірінен 1921 жылдың 14 қазанына дейін Грю президент Вудро Вильсон тағайындағаннан кейін АҚШ-тың Даниядағы елшісі қызметін атқарды. Одан бұрын Норман Хэпгуд, ал одан кейін Джон Дайнли Принс қызмет еткен. Президент Уоррен Хардинг тағайындағаннан кейін ол Гэмпсон Гэридің орнына АҚШ-тың Швейцариядағы елшісі болды. 1922 жылы ол Ричард Чайлдпен бірге Лозанна конференциясында американдық байқаушы ретінде жұмыс істеді. Грю 1924 жылдың 22 наурызына дейін елші қызметін атқарды, содан кейін Хью С. Гибсон оны алмастырды.

Мемлекеттік хатшының орынбасары (1924-1927)

1924 жылдың 16 сәуірінен 1927 жылдың 30 маусымына дейін Грю президент Кальвин Кулидж басқаруымен Вашингтондағы Мемлекеттік хатшының орынбасары қызметін атқарды және Уильям Филлипстен кейін осы лауазымға тағайындалды.

Сыртқы істер қызметіне қара нәсілді үміткерлерді кемсіту

Осы кезеңде Грю Сыртқы қызмет қызметкерлері жөніндегі кеңестің төрағасы қызметін де атқарды. 1924 жылы қабылданған Роджерс заңы еңбегіне қарай жұмысқа орналастыру жүйесін құрды, бұл Клифтон Реджинальд Уортонға сол жылы Сыртқы істер қызметіне алғашқы афроамерикалық ретінде қабылдануға мүмкіндік берді. Грю өзінің лауазымын пайдаланып, ауызша емтихан бөлігін манипуляциялау арқылы афроамерикалық үміткерлердің одан әрі жұмысқа қабылдануын тоқтатуға тырысты. Уортоннан кейін 20 жылдан астам уақыт бойы Сыртқы істер қызметіне ешқандай афроамерикалық қабылданбады.

Түркиядағы елші

1927 жылы Грю Түркиядағы АҚШ елшісі болып тағайындалды. Ол 1932 жылға дейін Анкарада қызмет етті, содан кейін оған Қашық Шығысқа оралу мүмкіндігі ұсынылды.

Мемлекеттік хатшының орынбасары (1944-1945 жж.)

1942 жылы Грю Вашингтонға оралып, министр Халлдың арнайы көмекшісі болып қызмет етті. 1944 жылы ол Қиыр Шығыс істері бөлімінің директоры болып тағайындалды. 1944 жылдың желтоқсанынан 1945 жылдың тамызына дейін ол қайтадан мемлекеттік хатшының орынбасары қызметін атқарды. Грю – өткір коммунизмге қарсылық танытқан адам, кеңестік Одамен ынтымақтастыққа қарсы болды. Рузвельт, Гарри Трумэннен айырмашылығы, Иосиф Сталинмен жақын қарым-қатынас орнатуды қалаған. Грю тағы да Мемлекеттік хатшының орынбасары болып тағайындалды және 1944 жылдың 20 желтоқсанынан 1945 жылдың 15 тамызына дейін қызмет етті. Эдвард Стеттиний мен Джеймс Ф. Бёрнс конференцияларда болғандықтан, 1945 жылдың қаңтар және тамыз айлары аралығында ол көп бөлігінде Мемлекеттік хатшы міндетін атқарушы болып жұмыс істеді. Вашингтондағы жоғары лауазымды шенеуніктердің арасында Грю жапон мәселелерін ең жақсы білетін адам болды. Ол сонымен қатар "Жапонияда он жыл" атты жапон туралы әсерлі кітаптың авторы еді. Грю жапон халқына қанағаттанарлық, императордың құрметті мәртебесін сақтайтын бейбіт келісімді жақтады. Ол императорды соғыс қылмыскері деп тануға қарсы тұрып, осылайша Жапонияның жылдам капитуляциясына және соғыстан кейінгі достық қарым-қатынастарға жол ашты, ол кезде Жапония американдық шенеуніктердің қатаң бақылауында болды.

Кеңес әскер тұтқындарын мәжбүрлеп қайтару

1945 жылдың мамыр айына қарай АҚШ-та кеңес әскери тұтқындарының (ӘТ) саны көбейді. Олар неміс армиясында ерікті немесе еріксіз түрде, көбінесе тыл жұмыстарында (оқ-дәрі тасымалдаушылар, асханашылар, жүргізушілер, санитарлар немесе күзетшілер) қызмет еткен кезде тұтқынға алынған болатын. Соғыс аяқталғанда босатылуды күткен неміс тұтқындарынан өзгеше, кеңес ӘТ АҚШ-та пана табуды немесе кем дегенде кеңес оккупациясы астындағы елге қайтарылуды өтінді, себебі тұтқынға түскендері үшін Сталин оларды сатқын деп атып тастайтынын жақсы білген (Кеңес заңнамасы бойынша, қарсы тұру өлім жазасына соқтыратын). Кеңес ӘТ-нің мінез-құлқына баға беру қиын болды, бірақ олардың елге қайтарылған жағдайдағы тағдыры анық еді. Көптеген кеңес ӘТ немістердің оларға екі таңдау ұсынғанын айтты: неміс армиясында жұмыс істеуге ерікті болу немесе Гестапоға тапсырылып, өлім жазасына кесілуі немесе Arbeitslager (ашаршылық немесе аурудан өлгенге дейін тұтқындарды жұмыспен қамтамасыз ететін лагерь) лагеріне жіберілуі. Қай жағдайда болсын, Сталиннің көзінде олар тірідей тұтқындалғандықтан, батыстың буржуазиялық елдерімен байланысқа түскендіктен «зақымдалған» және неміс армиясында қызмет еткендіктен, өлген саналды. Кеңес билігіне тапсырылатыны туралы естігеннен кейін, олардың ӘТ лагерінде бүлік шықты. Қамаудағылар ешкімді өлтірмеді, бірақ бірнеше ӘТ жараланды, ал басқалары өз-өзіне қол жұмсады. Трумэн оларға уақытша кешірім берді, бірақ Мемлекеттік хатшы міндетін атқарушы Греу 1945 жылдың 11 шілдесінде кеңес ӘТ-ні КСРО-ға қайтаруға мәжбүрлейтін бұйрыққа қол қойды. Кеңес Одағымен ынтымақтастық соғыстан кейінгі Еуропаның жаңа бейнесін қалыптастыру үшін қажет деп есептелді. 1945 жылдың 31 тамызында 153 аман қалған адам ресми түрде КСРО-ға қайтарылды; олардың соңғы тағдыры әлі белгісіз.

Басқа жұмыстар

Грюдің "Алыстағы Шығыстағы спорт және саяхат" кітабы Теодор Рузвельттің ең сүйікті кітабының бірі болды. Кітаптың 1910 жылы "Хутон Миффлин" баспасынан шыққан нұсқасының кіріспесінде Рузвельт жазған келесі сөздер келтірілген:

1945 жылы Грю Мемлекеттік департаменттен кеткен соң, ол 1952 жылы жарық көрген екі томдық кәсіби естеліктерін жазды.

Жеке өмір

Грю Элис де Вермандоис Перриге (1883–1959) үйленді, ол Американың көрнекті импрессионист суретшісі Лилла Кэбот Перридің (1848–1933) қызы, ал ол доктор Сэмюэл Кэботтың (Нью-Ингл Кэботтарының) қызы болды. Алисаның әкесі белгілі американдық ғалым Томас Сержант Перри (1845–1928) еді. Әкесінің шешесі арқылы Алиса әйгілі американдық теңізші батыры Оливер Хазард Перридің шөбересі болды. Джозеф пен Элис бірге келесі балаларды дүниеге әкелді:

Лилла Кэбот Грю (1907–1994), 1927 жылы Канададағы АҚШ елшісі Джей Пьерпонт Моффатқа (1896–1943) үйленді, ал кейін 1956 жылы бұрынғы судья Альберт Левиттке үйленді. Элизабет Стержис Грю (1912–1998), Сесил Б. Лионға үйленді. Ол 85 жасқа толуына екі күн қалғанда, 1965 жылдың 25 мамырында қайтыс болды.

Ұрпақтар

Грюдің немересі, Джей Пьерпонт Моффат, кіші (туған жылы 1932), 1983 жылдан 1985 жылға дейін Чадтағы АҚШ-тың елшісі болды.

Танымал мәдениетте

1970 жылғы "Тора! Тора! Тора!" фильмінде, 1941 жылы Жапонияның Перл-Харборға жасаған шабуылы туралы тарихи драмада, АҚШ-тың елшісі Джозеф Грюдің рөлін Мередит Уэзерби сомдады.