Кіріспе

Америкалық саясаткер және дипломат (1888–1959)

Джон Фостер Даллес (1888 жылғы 25 ақпан – 1959 жылғы 24 мамыр) – американдық саясаткер, заңгер және дипломат. Республикалық партия мүшесі Даллес 1953 жылдан бастап 1959 жылы (ішек қатерлі ісігінің диагнозы бойынша) отставкаға дейін президент Дуайт Д. Эйзенхауэр басшылығымен АҚШ Мемлекеттік хатшысы қызметін атқарды және 1949 жылы Нью-Йорк штатынан сенатор болды. Ол бүкіл әлемде коммунизмге қарсы белсенді ұстанымды жақтаған, суық соғыстың басындағы маңызды тұлға болды. Вашингтонда туған Джон Даллес Джордж Вашингтон университетінің құқық мектебін бітіргеннен кейін Нью-Йорктегі Sullivan & Cromwell заң фирмасына қосылды. Оның әкесі Джон В. Фостер және ағасы Роберт Лансинг екеуі де АҚШ Мемлекеттік хатшысы қызметін атқарды, ал ағасы Аллен Даллес 1953 жылдан 1961 жылға дейін Орталық барлау қызметінің директоры болды. Джон Фостер Даллес Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Соғыс өнеркәсібі кеңесінде жұмыс істеді және 1919 жылғы Париж бейбітшілік конференциясында АҚШ-тың заң кеңесшісі болды. Ол Американың Ұлттар лигасына қосылуын қолдаған «Еркін Ұлттар лигасы» ассоциациясының мүшесі болды. Даллес сондай-ақ Германияның соғыс өтемақысын төмендету арқылы Еуропаны тұрақтандыруға бағытталған Доуэс жоспарын жасауға көмектесті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Даллес Федералдық шіркеулер кеңесінің Әділ және Тұрақты бейбітшілік комиссиясымен соғыстан кейінгі жоспарлауға белсенді қатысты. Даллес 1944 және 1948 жылдары республикашылдардың президенттікке үміткері Томас Э. Дьюидің сыртқы саясат жөніндегі бас кеңесшісі болды. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымының хартасының кіріспе бөлімін жасауға көмектесті және Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас ассамблеясында делегат ретінде қызмет етті. 1949 жылы Дьюи Даллесті демократ сенатор Роберт Ф. Вагнердің отставкасынан босаған орынға тағайындады. Даллес арнайы сайлауда Герберт Х. Леманнан жеңілгенге дейін төрт ай қызмет етті. Саяси қарсыластарын қолдағанына қарамастан, Даллес Үнді-Тынық мұхиты аймағына баса назар аударған президент Гарри С. Трумэннің арнайы кеңесшісі болды. 1950 жылдан 1952 жылға дейін осы қызметте ол Азиядағы Екінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған Сан-Франциско келісімінің, АҚШ-Жапония одағын құрған АҚШ-Жапония қауіпсіздік келісімінің және Австралия, Жаңа Зеландия және АҚШ арасындағы ANZUS қауіпсіздік келісімінің негізін қалаушы болды. 1952 жылы Эйзенхауэр президент сайлауында жеңіске жеткеннен кейін Даллесті Мемлекеттік хатшы етіп тағайындады. Өзінің қызметінің барысында Даллес кеңестік агрессияға қарсы жаппай жазалау стратегиясын қолдады және суық соғыс альянстарын, ең алдымен Солтүстік Атлантика шарты ұйымын құруға және нығайтуға баса назар аударды. Ол Оңтүстік-Шығыс Азия келісім ұйымының (SEATO) негізін салушысы болды, ол АҚШ пен Оңтүстік-Шығыс Азиядағы және оған жақын бірнеше елдердің арасындағы антикоммунистік қорғаныс одағы еді. Ол сондай-ақ 1953 жылғы Иран төңкерісін ұйымдастыруға және Гватемаланың демократиялық сайланған үкіметін құлатуға көмектесті. Даллес француздарды Индокитайдағы Вьетминге қарсы соғыста қолдады, бірақ Франция мен коммунистер арасындағы Женева келісімдерін қабылдамады, керісінше 1954 жылғы Женева конференциясынан кейін Оңтүстік Вьетнамды қолдады. Қатерлі ісікке шалдыққан Даллес 1959 жылы қызметінен кетіп, бір айдан кейін қайтыс болды.

Ерте өмір және білім

Даллес Вашингтон қаласында, Аллен Мейси Даллес пен оның әйелі Эдит (туған есімі Фостер) отбасындағы бес баланың үлкені ретінде дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі, Джон Уэлш Даллес, Үндістанда пресвитериан миссионері болған. Анасының әкесі, Джон В. Фостер, Бенджамин Харрисон басқарған кездегі АҚШ Мемлекеттік хатшысы қызметін атқарған және Даллес пен оның інісі Алленді өте жақсы көретін, кейін ол Орталық барлау агенттігінің директоры болды. Аға-інілер Уотертаун қаласында (Нью-Йорк штаты) өсті және жаздарын анасының әкесімен жақын орналасқан Хендерсон Харборда өткізетін. Ата-аналары мемлекеттік білім беруге сенімсіздікпен қарағандықтан, аға-інілер үйде оқытылды. Даллес Принстон университетін 1908 жылы Phi Beta Kappa құрамына қабылданған күйі бітірді. Принстон университетінде Даллес американдық Уиг-Клиософиялық қоғамының дебат командасында өнер көрсетті және Университет Коттедж клубының мүшесі болды. Содан кейін ол Вашингтон қаласындағы Джордж Вашингтон университетінің құқық мектебіне оқуға түсті.

Ерте мансап

Бар-экзаменді тапсырғаннан кейін Даллес Нью-Йорктегі Sullivan & Cromwell заң фирмасына қосылды, онда ол халықаралық құқық саласында маманданды. АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін Даллес армияға қосылуға тырысты, бірақ нашар көру қабілетіне байланысты қабылданбады. Оның орнына Даллес Соғыс өнеркәсібі кеңесінде майор шенімен қызметке алынды. Кейін Даллес Sullivan & Cromwell фирмасына оралып, халықаралық тәжірибеде серіктес болды. 1917 жылы Даллестің қарындасы, сол кездегі Мемлекеттік хатшы Роберт Лансинг, оны Орталық Америкаға сапармен жіберді. Даллес Вашингтонға Коста-Рика диктаторы Федерико Тиноконы, оның Германияға қарсы болғанына байланысты қолдау көрсетуді ұсынды, сондай-ақ Никарагуа диктаторы Эмилиано Чаморроны Германиямен дипломатиялық қатынастарды үзу туралы жарлық шығаруға көндірді. Панамада Даллес Германияға соғыс жариялау шартымен, АҚШ-тың жылдық канал салығынан бас тартуды ұсынды.

Версаль бейбітшілік конференциясы

1918 жылы президент Вудро Вильсон Даллесті Версаль бейбіт келісімдері конференциясына АҚШ делегациясының заң кеңесшісі етіп тағайындады, онда ол мемлекеттік хатшы Роберт Лансингтің жетекшілігінде қызмет етті. Даллес жас дипломат ретінде өзінің жағымды әсерін қалдырды. Кейбір естеліктерде ол Германияға қиын өтемақы салуға қарсы анық және күшті түрде талас жүргізгені айтылса, басқа естеліктерде ол Германияның өтемақы төлемдері ондаған жылдарға созылатынын қамтамасыз еткені, бұл болашақ неміс агрессиясының алдын алу үшін пайдалы құрал ретінде қарастырылған. Соңынан ол Вильсонның өтініші бойынша Соғыс өтемақылары комитетінің мүшесі болды. Ол сондай-ақ 1918 жылы құрылған, ал 1923 жылдан кейін Американың Ұлттар лигасына қосылуын қолдаған Сыртқы саясат қауымдастығы ретінде танылған, Элеонора Рузвельтпен бірге оның алғашқы мүшелерінің бірі болды.

Дауес жоспары

Салливан & Кромвелл фирмасының серіктесі ретінде Даллес, қайтыс болған әкесі Фостердің халықаралық қаржы саласындағы тәжірибесін кеңейтті. Ол Германияның репарация төлемдерін азайтып, американдық фирмалардың Германия мемлекеттері мен жеке компанияларға қаржы беруі арқылы репарация мәселесін уақытша шешкен Доуес жоспарын жасауда маңызды рөл атқарды. Осы келісім бойынша ақша инвестицияға салынды, ал түскен табыс Ұлыбритания мен Францияға репарация ретінде жіберілді, олар бұл қаражатты АҚШ-тан алған соғыс қарыздарын өтеуге пайдаланды. 1920 жылдары Даллес осы сияқты қарыздардың құны миллиард долларды құрауына қатысты. 1929 жылғы Уолл-стрит құлағаннан кейін Даллестің халықаралық қарыздарды делдалдыққа алып, құжаттастырумен айналысу тәжірибесі тоқталды. 1931 жылдан бастап Германия жоспарланған төлемдердің бір бөлігін төлеуді тоқтатты. 1934 жылы Германия жеке қарыздар бойынша төлемдерді бір жақты түрде тоқтатты. Нацистік партия билікке келгеннен кейін Даллес Адольф Гитлерге симпатия білдіріп, Берлиндегі заңгерлеріне Салливан & Кромвелл фирмасының барлық хаттарына «Хайл Гитлер» деп қол қоюын талап етті; бұл жағдайдың нашар әсерін сезініп, Салливан & Кромвеллдің кіші серіктестері Даллесті 1935 жылы Германиямен барлық іскерлік байланысты үзуге мәжбүр етті. Дегенмен, Даллес әйелімен бірге 1939 жылға дейін Германияға сапарлап тұрды. Ол діни бейбітшілік қозғалысында белсенділік танытты және оқшаулану саясатын қолдады, бірақ кіші серіктестерді оның інісі Аллен басқарды, сондықтан ол олардың тілегіне қарсы болмады.

Фосдик дау-дамайлары

Даллес – дінге терең сенімді адам болды. 1920-1930 жылдары ол көптеген халықаралық шіркеулердің конференцияларына қатысты. 1924 жылы ол өзінің дінбастық ұйымындағы қарсыластары ерестікпен айыптаған пастор Гарри Эмерсон Фосдиктің шіркеу сотында қорғаушысы болды. Бұл оқиға халықаралық христиан шіркеулерінде Киелі кітапты әдеби мағынада түсіндіруге қарсы, жаңадан дамыған "Тарихи-сындық" әдіс, соның ішінде соңғы ғылыми және археологиялық жаңалықтарға байланысты, фундаменталистер мен модернистер арасындағы дауды қозғады. Аталған мәселе Фосдик, либералды баптист, ешқашан мүше болмаған пресвитериан шіркеуіндегі қызметінен кеткен кезде шешілді.

Бейбітшіліктің алты тірегі

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Даллес Федералдық шіркеулер кеңесінің әділ және тұрақты бейбітшілік жөніндегі комиссиясының қолдауымен соғыстан кейінгі жоспарлаумен айналысты. 1940 жылдың желтоқсанында теолог Генри П. Ван Дусеннің ұсынысымен тағайындалған Даллес либералды протестантизмнің экуменикалық идеологиясы мен Америка Құрама Штаттарының федерализм тәжірибесінен шабыт алып, федералдық әлемдік үкіметке негізделген соғыстан кейінгі жаңа тәртіпті қалыптастырды. Ақиқатында, Даллес одақтас елдердің басшыларын Ұлттар Лигасын жаңартуға бағытталған жұмысқа итермелеуге тырысты. Осы көзқарастың негізгі элементтері 1943 жылдың наурыз айында "Бейбітшіліктің алты тірегі" атты кітабы жарық көрген кезде толыққанды ашылды. Даллес Франклин Делано Рузвельтті осындай радикалды платформаны қабылдауға көндіруге толыққанды сәтті болмады, себебі Америка Құрама Штаттары одан шамалы радикалды Мәскеу декларациясын қабылдады, бірақ оның жұмысы Біріккен Ұлттар Ұйымының қажеттілігі туралы кең пікір қалыптастыруға көмектесті.

Томас Дьюидің кеңесшісі

Даллес танымал республикашыл және Нью-Йорк губернаторы Томас Э. Дьюидің жақын серіктесі болды, ол 1944 және 1948 жылдардағы сайлауларда республикашылдардың президенттік үміткері болды. 1944 және 1948 жылдардағы науқандар барысында Даллес Дьюидің сыртқы саясат жөніндегі бас кеңесшісі қызметін атқарды. 1944 жылы Даллес Палестинадағы Британдық мандатта еврей мемлекетін құруға шақыратын республикалық бағдарламаны қалыптастыруда белсенді роль ойнады. 1945 жылы Даллес Артур Ванденбергтің кеңесшісі ретінде Сан-Франциско конференциясына қатысып, Біріккен Ұлттар Ұйымының хартасының кіріспе бөлімін жазуға көмектесті. Ол 1946, 1947 және 1950 жылдары Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясына АҚШ делегаты ретінде қатысты. Даллес Жапонияға жасалған американдық атомдық шабуылдарға қатысты қарсы болды. Осы бомбалаудан кейін ол БҰҰ қамқорлығымен ядролық энергияны халықаралық деңгейде бақылауға шақыратын мәлімдеме жазды. Ол былай деп жазды: "Егер біз, өзімізді христиан ұлтымыз деп жарияласақ, осылай атом энергиясын пайдалануға моральдық құқығымыз бар деп сезінсек, онда басқа елдердегі адамдар да осы шешімді қабылдайды. Ядролық қарулар соғыстың қалыпты құралы ретінде қарастырылады және адамзаттың кенеттен және толық жойылуына жағдай жасалады." Даллес ядролық қарудың құрылыс күшіне байланысты алаңдауын ешқашан тоқтатпады, бірақ Берлин блокадасы, кеңестік атом бомбасының сынағы және Корея соғысының басталуына байланысты халықаралық бақылау және атомдық шабуылдың қатері туралы көзқарасы өзгерді. Олар коммунистік блоктің экспансиялық саясатты ұстанып отырғанына оны көндірді. 1940 жылдардың соңында Даллес әлемдік коммунизммен күресудің тұжырымдық негізі ретінде, демократтардың оқшаулау саясатына Республикалық партияның баламасы ретінде "қайтару" саясатын әзірледі. Ол коммунизмді оның бақылауы мен ықпалы аймақтарында ұстап тұрудың орнына, оны кері итеру үшін шабуылға өтуді ұсынды.

АҚШ сенаторы

Дьюи денсаулығына байланысты қызметтен кеткен демократ Роберт Ф. Вагнердің орнына Даллесті АҚШ Сенатына тағайындады. Даллес 1949 жылдың 7 шілдесінен 8 қарашасына дейін сенатор болып қызмет етті. Ол 1949 жылғы мерзімді аяқтау үшін өткізілген арнайы сайлауда демократ Герберт Х. Леманға жеңілді. 1950 жылы Даллес "Соғыс немесе бейбітшілік" деген мақала жариялады, онда Американың тығырыққа алу саясатын сынға алды. Бұл саясат Вашингтондағы, әсіресе Гарри С. Трумэнның демократтық әкімшілігіндегі сыртқы саясат элитасы қолдаған болатын. Даллес Трумэнның сыртқы саясатын сынап, оның орнына "азат ету" саясатын жақтады.

Гарри Трумэннің кеңесшісі

Белгілі республикашыл және Трумэннің қарсыласы Дьюидің жақын кеңесшісі болғанына қарамастан, Даллес Гарри Трумэннің сенімді кеңесшісі болды, әсіресе әлі де АҚШ әскери оккупациясы астында болған Жапония мәселесінде. Трумэннің Мемлекеттік департаментіндегі сыртқы "консультант" ретінде Даллес 1952 жылғы Сан-Франциско бейбіт шартының, ол АҚШ-тың Жапониядағы оккупациясын аяқтады, сондай-ақ АҚШ-Жапония қауіпсіздік шартының негізгі авторы атанды. Бұл шарт Жапонияның Суық соғыс кезеңінде АҚШ-тың ықпалында қалуын қамтамасыз етті және АҚШ әскери базаларын Жапония аумағында сақтап тұруға мүмкіндік берді. 1951 жылы Даллес Австралия және Жаңа Зеландиямен өзара қорғану мақсатында ANZUS шартын жасауға да көмектесті.

Мүмкіндікті жоғарылату

1953 жылы бас судья Фред М. Винсон қайтыс болғаннан кейін президент Эйзенхауэр оның орнына Даллесті тағайындауды қарастырды. Кейінгі өмірінде Эйзенхауэр осы лауазымға тек екі адамды қарастырды – Даллес пен ақырында тағайындалған Эрл Уоррен. The Evening Star басылымы бастапқыда Даллесті Уоррен мен Томас Э. Дьюиден кейінгі үшінші үміткер деп қарастырды, ал Винсон қайтыс болған кездегі кейбір республикашыл саясаткерлер Даллестің Уорренге қарағанда осы лауазымға ие болу ықтималдығы жоғары деп ойлады. Даллес ірі бизнеске тым ыңғайлы деп есептелді, ал Эйзенхауэрдің өзінің естеліктерінде ол сотқа елеулі ықпал етуге тым ескі деп саналды. Даллестің басты стратегиясы – әскери күштерді арттыру және одақтар құру (бұл «пактмания» деп аталды). Даллес жаппай қарсы шабуыл және қатерлі шегіне жету стратегияларының негізін қалаушы болды. Life журналында жарияланған мақаласында Даллес қатерлі шегіне жету саясатын былай анықтады: «Соғысқа бармай, қатерлі шегіне жету – қажетті өнер». Даллестің қатал ұстанымы 1955 жылдың 9 маусымында сөйлеген сөзінде бейтараптықтың «көнеріп, ерекше жағдайларды қоспағанда, аморальдық және көңілсіз ұғым» екенін айтқанда, бейтараптық саясатын ұстанатын көптеген елдердің басшыларын наразылыққа итерді. 1956 жылғы маусымда Айова штатында сөйлеген сөзінде Даллес бейтараптылықты «адепсіз» деп жариялады және бейтараптық қозғалысын одан әрі сынады. 1950 жылдар бойында Даллес коммунизмге тым ықылас көрсеткен деп санайтын, соның ішінде Үндістанның В. К. Кришна Менонмен жиі қақтығысты.

Иран

Оның алғашқы маңызды саяси өзгерістерінің бірі 1953 жылғы наурыз айында коммунизмге қарсы күшті ұстанымға көшуі болды. Ол кезде Даллес Эйзенхауэрдің Орталық барлау агенттігіне (ЦРУ), сол кезде оның ағасы Аллен Даллес басқарған, Иранның премьер-министрі Мохаммед Моссадекті құлату жоспарын жасау туралы шешімін қолдады. Бұл тікелей "Аякс" операциясы арқылы мемлекеттік төңкеріске алып келді, нәтижесінде Мохаммад Реза Пахлави Иран шахы лауазымын қайта иеленді.

Вьетнам

Бірінші Индокитай соғысы кезінде Даллес коммунистік Вьетминь күштеріне қарсы француз жеңісін күткенін мәлімдеді, айта келе: "Мен Индокитайда коммунистер жеңіске жетеді деп ойламаймын". Даллес Вьетнамдағы француздық ықпалды азайтуға ұмтылып, Америка Құрама Штаттарынан Диемнің әскерін күшейту үшін француздармен ынтымақтастыққа түсуге тырысуды сұрады. Уақыт өте келе Даллес Францияны Вьетнамнан шығару қажеттігіне келді. 1954 жылы Диен-Бьен-Фу шайқасының қайнар кезінде Даллес француз әскерін қоршаудан босату үшін коммунистік Вьетминьдің бекіністеріне B-29 әуе шабуылын жоспарлауға және іске асыруға көмектесті. Президент Эйзенхауэр американдықтардың қатысуын британдықтардың қолдауына байланысты етті, бірақ Сыртқы істер министрі сэр Энтони Иден бұған қарсы болды, сондықтан Даллестің наразылығына қарамастан "Қарқын" операциясы тоқтатылды. Диен-Бьен-Фу коммунистердің бақылауына өткеннен кейін Даллес пен Иден арасында келіспеушілік туды. 1954 жылғы Женева конференциясында, француз Индокитайын тарату мәселесі талқыланғанда, ол қытайлық делегациямен кез келген байланысқа тыйым салды және Қытайдың бас келіссөзшісі Чжоу Энлаймен қол алысудан бас тартты. Даллес сондай-ақ конференцияның Вьетнамды бөлу және біріктірілген үкімет сайлауын өткізу жоспарына қарсы болды, антикоммунистік Вьетнам мемлекетінің заңды вьетнамдық үкімет болып қалуын қатысты. Ол кейін келіссөздерге тікелей қатыспау үшін кетіп қалды; Даллестің кетуі Женева конференциясының Вьетнамдағы қақтығысты шешуге сәтсіз аяқталуына себеп болды.

Азия және Тынық мұхит

Мемлекеттік хатшы ретінде Даллес Корея соғысы кезінде Тайвань бұғазын бейтараптандыру саясатын іске асырды. Кейін Женевада Даллес Кореяны дипломатиялық жолмен қайта біріктіру жөніндегі Қытай мен Кеңес Одағының барлық ұсыныстарына қарсы шықты, осылайша Корея дауы шешілмей қалды. 1954 жылы Даллес агрессияға қарсы бірлескен әрекеттерді көздейтін Оңтүстік-Шығыс Азия шартты ұйымын (SEATO) құрды. Осы шартқа Австралия, Ұлыбритания, Франция, Жаңа Зеландия, Пәкістан, Филиппин, Таиланд және АҚШ өкілдері қол қойды. 1958 жылы Даллес Әскери-әуе күштерінің хатшысына Қытаймен Кэмои және Мацу аралдары үшін туындаған қақтығыста АҚШ ядролық қару қолдануға дайын екенін жариялауға рұхсат берді. Ұзақ жылдар бойы түзетуге қарсылық көрсеткеннен кейін, 1957 жылдан 1959 жылға дейін Даллес АҚШ-Жапония қауіпсіздік шартының жаңа нұсқасын қайта келісу процесін бақылады, ол оның қайтысынан кейін 1960 жылы ратификацияланды.

Гватемала

Сол жылы Даллес ЦРУ арқылы Гватемала армиясының әскери төңкеріс жасауына қатысып, демократиялық жолмен сайланған Гватемала президенті Жакобо Арбенстің үкіметі мен Гватемала революциясы коммунизмге бет бұрып бара жатыр деп мәлімдеді. Даллес бұрын Юнайтед Фрут Компаниясының адвокаты болып жұмыс істеген. United Fruit компаниясының бұрынғы бас директоры Томас Дадли Кэбот Мемлекеттік департаментте Халықаралық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі директор қызметін атқарды. Томас Дадли Кэботтың інісі Джон Мур Кэбот 1953 және 1954 жылдары төңкеріс жоспарланған кезде Америкааралық істер жөніндегі хатшы болып жұмыс істеді.

Мысыр

1956 жылы қарашада Даллес Мысырдың Суэц каналын ұлттықтандыруына жауап ретінде Суэц каналы аймағына Ұлыбритания мен Францияның басқыншылығына қарсы күшті шықты. Ең қиын күндері Даллес операциядан кейін ауруханада жатқандықтан, АҚШ үкіметінің шешім қабылдау процесіне қатыса алмады. 1958 жылға қарай ол Мысыр президенті Гамал Абдель Насерге ашық қарсыласқа айналып, Насер үкіметінің АҚШ-тан қару алуына бөгет қойды. Осы саясат Кеңес Одағына Мысырда беделін арттыруға мүмкіндік берді.

Отбасы

Оның әкесі Фостер де, оның ағасы Роберт Лансинг те, Элеонора Фостердің күйеуі де Мемлекеттік хатшы лауазымын атқарды. Оның кіші інісі Аллен Уэлш Даллес Дуайт Д. Эйзенхауэр басшылығымен Орталық барлау қызметінің директоры болды, ал оның кіші қарындасы Элеонора Лансинг Даллес Мемлекеттік департаментте өткен жиырма жылында соғыстан кейінгі Еуропа экономикасын табысты қайта құрудағы еңбегімен белгілі болды. 1912 жылдың 26 маусымында Даллес бұрынғы АҚШ конгрессмені және Өкілдер палатасының спикері Теодор М. Померойдың немересі Джанет Померой Эвериге (1891–1969) үйленді. Олардың екі ұлы мен бір қызы болды. Олардың үлкен ұлы Джон У.Ф. Даллес (1913–2008) Остиндегі Техас университетінде Бразилия тарихының профессоры және маманы болды. Олардың қызы Лилиас Даллес Хиншоу (1914–1987) пресвитериан дін қызметкері болды. Олардың ұлы Эйвери Даллес (1918–2008) католик дініне ауысып, иезуит орденіне кірді және кардинал атағын алған алғашқы американдық теолог атанды.

Үкіметтік емес ұйымдар

Даллес Америкадағы Христиан шіркеулері Федералды кеңесінің (кейіннен Ұлттық шіркеулер кеңесі) Әділ және Тұрақты бейбітшілік комиссиясының төрағасы және құрылтайшысы, Халықаралық бейбітшілік жөніндегі Карнеги қорының басқарма төрағасы, сондай-ақ 1935 жылдан 1952 жылға дейін Рокфеллер қорының мүшесі болды. Даллес Сыртқы саясат қауымдастығының және Сыртқы қатынастар кеңесінің негізін қалаушыларының бірі еді.

Өлім

Даллздің тоқ ішегінде қатерлі ісік пайда болды, алғаш рет 1956 жылдың қараша айында ішек тесігіне (перфорацияға) себеп болған операция жасалды. 1958 жылдың соңында ол іш ауруына шалдықты және дивертикулит диагнозымен ауруханаға жатты. 1959 жылдың қаңтарында Даллз жұмысына қайта оралды, бірақ күшейген ауырсыну мен денсаулығының нашарлауына байланысты ақпан айында Уолтер Рид армиялық медициналық орталығында қайтадан ісік анықталғаннан кейін операция жасалды. Флоридада жазылғаннан кейін Даллз Вашингтонға жұмыс істеуге және сәулелік терапия алуға оралды. Денсаулығы одан әрі нашарлап, сүйекке метастаздың таралуы байқалғаннан кейін 1959 жылдың 15 сәуірінде лауазымынан кетті. Қоштасу рәсімі 1959 жылдың 27 мамырында Вашингтон ұлттық соборында өтті, ол Вирджиния штатының Арлингтон округіндегі Арлингтон ұлттық зиратына жерленді.

Мұра

Даллеске 1959 жылы өскесінен "Азаттық медалі" мен "Силванус Тейер" сыйлығы табысталды. 1959 жылы Батыс Берлиннің орталық көшесіне Джон Фостер Даллес аллеясы деген ат берілді, бұл салтанатты шараға Даллестің Мемлекеттік хатшы лауазымындағы ізбасары Кристиан Гертер қатысты. Вирджиния штатының Даллес қаласындағы Вашингтон Даллес халықаралық әуежайы және Техас штатының Шугарленд қаласындағы Джон Фостер Даллес атындағы жоғары, орта және бастауыш мектептері (соның ішінде мектептер орналасқан көше – Даллес даңғылы) оның құрметіне аталды. Сондай-ақ Огайо штатының Цинциннати қаласындағы Джон Фостер Даллес атындағы бастауыш мектеп және Чикагодағы мектеп оның есімімен аталады. Нью-Йорк штатының Уотертаун қаласындағы Даллес мемлекеттік кеңсе ғимараты оның құрметіне аталды. 1960 жылы АҚШ пошта ведомствосы Даллес есімін арнап ескерткіш марка шығарды. Принстон университетінде, Даллестің білім алған орнында, Firestone кітапханасының бір бөлігі Даллеске арналды, ол Джон Фостер Даллес дипломатиялық тарих кітапханасы деп аталды. Бұл кітапханада көптеген американдық дипломатиялық құжаттар мен кітаптардың қатарында Джон Фостер Даллестің жеке құжаттары да сақталады. Кітапхана 1962 жылы салынды. Кейде Даллеске: "Америка Құрама Штаттарының достары жоқ, тек мүдделері бар" деген сөзді қате атрибуциялайды. Бұл сөздерді Франция президенті Шарль де Голль айтқан, ал бұл қателік Даллестің 1958 жылы Мексикаға жасаған сапарымен байланысты болуы мүмкін, онда американдыққа қарсы наразылық білдіргендер де Голльдің сөздері жазылған плакаттарды ұстаған.

Танымал мәдениет

Даллес 1954 жылы "Тайм" журналының "Жыл адамы" деп танылды. Кэрол Бернетт 1957 жылы "Мен Джон Фостер Даллес үшін өзімді жолдан шығардым" атты әзіл-қалжың әнімен танымал болды. "Meet the Press" бағдарламасында осы ән туралы сұрағанда, Даллес жақсы көңілмен: "Мен жүрек ісін көпшілік алдында талқыламаймын", - деп жауап берді.