Кіріспе
Американдық дезертир және Ирак соғысына қарсылас Джереми Дин Хинцман (1979 жылы Оңтүстік Дакота штатының Рапид-Сити қаласында туған) – Канадада босқын мәртебесін іздеген алғашқы американдық дезертир және Ирак соғысына қарсылас. Ол АҚШ армиясына 82-ші әуеде десантшы ретінде қатарына жазылып, 2004 жылы Ирак соғысына қатысудан жалтарғандықтан дезертирлік жасады. Ол әйелі мен мектепке дейінгі жастағы ұлымен бірге Канадаға қашып келді. Қазір Торонтода тұрып, велосипед курьері болып жұмыс істейді. Егер ол АҚШ-қа қайтып оралса, Хинцманға әскери сот үкімі шығып, бес жылға бас бостандығынан айырылуы мүмкін. Хинцман босқын мәртебесін сұрау себебін моральдық принциптеріне сәйкес Ирак соғысына қарсы болуымен түсіндірді және АҚШ-тың басып кіруі халықаралық адам құқықтары стандарттарын бұзғанын мәлімдеді. Оның босқын мәртебесін алу туралы өтініші алғашқылардың бірінен қабылданбады, ол Федералды сотқа және Федералды апелляциялық сотқа шағымданып, нәтижесіз аяқталды. 2007 жылдың қараша айында Жоғарғы Сотқа шағымдану өтініші де қабылданбады. Осы кезде ол Канаданың азаматтық және иммиграциялық қызметіне депортация алдындағы тәуекелдерді бағалау туралы өтініш берді, ол өтінішін қайта қараған жағдайда, оның азаптауға, өлімге немесе қатыгездік пен ерекше жазалауға ұшырауы мүмкін екенін анықтауға тиіс. Босқын мәртебесін алуға жасаған өтінішінен бөлек, ол "гуманитарлық және қайырымдылық негіздермен" тұрақты тұруға өтініш берді. Бұл оның сегіз ай бойы ресми және заңды түрде "ішкі сенімінен бас тартушы" деп танылуға тырысқанын білдіреді. Оның бөлімшесі 2002 жылдың соңында Ауғанстандағы соғысқа қатысу үшін жөнелтілді. Хинцманның ішкі сенімінен бас тарту туралы өтініші қарастырылып жатқан кезде ол соғысқа қатыспады. Ақыры, өтініші қабылданбады, ол өз бөлімшесіне оралып, қару-жарақ сақтаушысы болып қызмет етті. Оның бөлімшесі Ирак соғысына қатысуға бұйрық алғанда, Хинцман әйелі мен ұлымен бірге Канада шекарасын өтіп, қашып кетті.
Jeremy Dean Hinzman (born 1979 in Rapid City, South Dakota) is an Iraq War resister who was the first American deserter to seek refugee status in Canada. He enlisted in the U. S. Army as a paratrooper with the 82nd Airborne Division and deserted in 2004 to avoid participating in the Iraq War. "He fled to Canada with his wife and preschool age son. Now living in Toronto and working as a bike courier, Hinzman faces a court martial and a possible five year prison sentence if he returns to the United States. Hinzman said he sought refugee status because he opposed the war in Iraq on moral grounds and argued the U. S. invasion violated international human rights standards." He was one of the first to have his application for refugee status rejected—a decision he unsuccessfully appealed to the Federal Court and the Federal Court of Appeal. His request to appeal the decision to the Supreme Court was rejected in November 2007. At that time, he filed for a pre removal risk assessment with Citizenship and Immigration Canada, which determines if a denied refugee applicant would be subject to torture, death or a risk of cruel and unusual treatment or punishment if returned to their country of origin. Distinct from his application for refugee status, he also filed for permanent residency on "humanitarian and compassionate grounds." This means that he tried for eight months, unsuccessfully, to be officially and legally referred to as a "conscientious objector". His unit was deployed to take part in the war in Afghanistan later in 2002. Hinzman fulfilled a non combat role there while his conscientious objector application was being processed. It was ultimately denied, and he then returned to his regular unit, serving as its armorer. When his unit received orders to join in the Iraq War, Hinzman deserted, crossing the border into Canada with his wife and son.
Депортацияны тоқтату
2008 жылдың 22 қыркүйегінде Хинцман мен оның отбасына федералды сот судьясы депортацияны соңғы сәтте тоқтата тұруға рұқсат берді, сот олардың шағымын қарау туралы шешім қабылдағанда. Судьяның шешімі отбасына сот Хинцманның «гуманитарлық және қайырымдылық негіздермен» Канадада қалуына рұқсат бермеу туралы азаматтық және иммиграциялық қызметкерлердің шешімін қайта қарауды қарастырғанда Торонтода қалуға мүмкіндік берді. (Бұл босқындық өтінішінен және оған қоса жүргізілген депортация алдындағы тәуекелдерді бағалаудан мүлдем бөлек заңдық әрекет болды.) Депортацияны тоқтату үшін Мэннинг клиентінің АҚШ-қа қайтарылса «өзгертілмейтін зиянға» ұшырайтынын көрсетуі керек еді, жоғарыда сот судьясы Мослидің айтқан сөзінде көрсетілгендей. Мэннинг сонымен қатар «өзгертілмейтін зиян» деген заңдық талаптың басқаша орындалғанын да дәлелдеді: тұрақты тұратын жерінде дауыс беру құқығын жоғалту (АҚШ-тағы дезертирлік қылмысымен бірге жүреді) де «өзгертілмейтін зиян» болып табылады, деп Мэннинг мәлімдеді.
Гуманитарлық және жанашырлық негіздері
2009 жылдың 10 ақпанында Федералды сот судьясы Джеймс Рассел Хинцман отбасының "гуманитарлық және жанашырлық негіздері" (H&C) өтініші бойынша шешімнің апелляциясын тыңдады (бұл олардың босқын мәртебесін алу туралы шағымы емес). Сол жылдың 24 сәуірінде судья Хинцманның өтініші бойынша теріс шешімді күшінде қалдырды. (Оның үкімі ресми түрде 2 маусымда жарияланды.) Бірақ, 2010 жылдың 25 мамырында бұл шешімге Канада Федералды апелляциялық сотына шағым түсті. 2010 жылдың 6 шілдесінде Апелляциялық сот бірауызды түрде Канада иммиграциялық қызметкерінің (С. Парр) 2008 жылдың 22 шілдесіндегі шешімін күштен шығарды.
Хинцманның адвокаты Алисса Мэннинг, оның "қызметкер мәселені дұрыс түсінбеген және тек босқындыққа қатысты сұрақтарды қарастырған" деді. Босқындық істерде әдетте өмірге қауіп немесе қуғын-сүргінге ұшырау қаупі ғана қарастырылады. "H&C [қызметкері] гуманитарлық және жанашырлық құндылықтарды қарастыруға тиіс – H&C өтінішімен байланысты туындайтын мәселелерді", - деді Мэннинг. "Хинцманның сенімдері, оның Канадаға келгенінің негізгі себептері H&C офицерімен қарастырылмады, және бұл [офицердің] шешімінің маңызды кемшілігі болды". Енді Хинцманның ісі басқа иммиграциялық қызметкердің қарауына қайтадан жіберіледі. Соғысқа қарсылық көрсететіндерді қолдау науқанының өкілі Мишель Робиду, апелляциялық сот шешімінің Канададағы басқа да соғысқа қарсылық көрсететіндер үшін де маңызды екенін айтты.
Дәлелдері
Көптеген сарапшылар Хинцманды ар-ождан тұтқыны деп санамайды, себебі ол жаңадан тапқан нанымы үшін қуғынға ұшырамаған. АҚШ әскерінде дезертирлік – қылмыс, тіпті оның себептерін ескере алмай, Әскери сот кодексінің 85-бабы бойынша федералдық құқық бұзушылық болып саналады. Хинцманның ар-ожданға қарсылық білдіру мәртебесіне берген өтініші оның кейбір қорғаныс шараларына қатысуға дайын екенін білдіргендіктен қабылданбады. Ар-ожданға қарсылық білдіру мәртебесі тек барлық соғысқа қарсы шығушыларға ғана беріледі, нақты бір соғысқа немесе қақтығысқа қарсылық білдірген әскери қызметшілерге емес. Хинцман ерікті түрде әскерге қабылданды, жаяу әскерге ерікті болып келді және парашюттік дайындыққа да ерікті түрде қатысты – бұл Хинцманның саналы және ойластырылған қадамдары, ол осылайша жауынгерлік міндеттің орындалуын іс жүзінде қамтамасыз етті. Осы жағдайлар Хинцманның ар-ожданға қарсылық білдіру туралы мәлімдемелеріне күмәндік тудырды. Сыншылардың пікірінше, егер Хинцман нанымында шыншыл болса, онда ол өз еркімен АҚШ-қа оралып, әрекеттері мен нанымының салдарына дайын болуы керек. Бұл мәселенің кілті үш сұраққа байланысты: 1) әскери қызметшілер жаңа мәліметтер алған жағдайда өз ойларын өзгертуге заңды түрде құқылы ма; 2) Хинцман жаңа мәліметтер алды ма; және 3) Хинцман қызметінде қай уақытта жаңа мәліметтер алды? Соңғы екі сұраққа жауап Хинцманның антпен берген куәлігінде берілген. Әскери қызметшілер жаңа мәліметтер алған жағдайда өз ойларын өзгертуге заңды түрде құқылы ма деген сұраққа, төмендегі халықаралық заңдарға сәйкес, жауап – «иә». 1995 жылғы 8 наурызда БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комиссиясының 1995/83 қарары «әскери қызмет атқаратын адамдар ар-ождан бойынша әскери қызметке қарсылық білдіру құқығынан айырылмауы керек» деп мәлімдеді. Бұл позиция 1998 жылы БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссарының кеңсесі «Әскери қызметке қарсылық білдіру, Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комиссиясының 1998/77 қарары» атты құжатында «әскери қызмет атқарып жүрген адамдар ар-ожданға қарсылық білдіруге келуі мүмкін» деп ресми түрде мойындады. 1998 жылы БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комиссиясы бұрынғы мәлімдемелерін қайталап, «мемлекеттер әскери қызметтен бас тартқандарды қайта-қайта жазалаудан аулақ болуы керек» деп қосты. Сондай-ақ, ол мемлекеттерді «өз елдерін қорқынышпен тастауға мәжбүр болған, әскери қызметтен бас тартуына байланысты қуғын-сүргінге ұшырау қаупі бар ар-ожданға қарсылық білдірушілерге баспана беруді қарастыруға» шақырды.
Танымал мәдениетте
"Джереми Хинцманның тыңдауы" атты тікелей театрлық қойылымы 2012 жылдың тамызында Торонто қаласында, жыл сайынғы Summerworks театр фестивалі аясында қойылды. Оны Джош Блох және Оона Дункан жазды, Foundry Theatre Company өндірді, ал режиссері Ричард Гринблатт болды. Торонтоның Now Magazine журналының мәліметінше, бұл драма 2004 жылы Канададағы босқын мәртебесін анықтау үшін сотқа тартылған Ирак соғысынан дезертир болған адамның нағыз өмірдегі оқиғасына негізделген. Бұл сөзбен сөз театр жанрының үлгісі 2003 жылғы АҚШ-тың басып кіруінің заңдылығы және жеке әскери қызметкерлердің өздігінен ойлау құқығын қозғайды. "Peace Has No Borders" – 2016 жылы түсірілген, Деб Эллис пен Денис Мюллер режиссерлік еткен, АҚШ-тан Канадаға пана іздеген Ирак және Ауғанстан соғысына қарсылық білдіргендер туралы толық метражды деректі фильм.