Палестиналық босқындар мәселесі

Кіріспе

Жер аударылған адамдар мен босқындар

Палестиналық босқындар – 1947–1949 жылдардағы Палестина соғысы (1948 жылғы Палестинадан қуғын-сүгін және қашу) және Алты күндік соғыс (1967 жылғы палестиналықтардың көшіп кетуі) кезінде өз елінен қашып кеткен немесе қуылған Палестинаның мандаттық Палестина азаматтары және олардың ұрпақтары. Палестиналық босқындардың көпшілігі Иордания, Ливан, Сирия, Батыс жағалау және Газа секторындағы 68 палестиналық босқын лагерінде немесе олардың жанында тұрады. 2019 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымында 5,6 миллионнан астам палестиналық босқын тіркелген. 1949 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Таяу Шығыстағы Палестина босқындарына арналған көмек және жұмыс агенттігі (UNRWA) палестиналық босқындарды бастапқы "Палестина босқындары" және олардың әке шешесінен тараған ұрпақтары деп анықтады. Алайда, UNRWA көмегі Палестина аумақтарында, Ливанда, Иорданияда және Сирияда UNRWA жұмыс істейтін аймақтарда тұратын Палестина босқындарына ғана шектелген. 2019 жылы 5,6 миллионнан астам палестиналық UNRWA-да босқын ретінде тіркелді, олардың 1,5 миллионнан астамы UNRWA лагерьлерінде тұрады. "Палестина босқыны" терминіне ел ішіндегі босқындар, ізраилдік азаматтарға айналған палестиналықтар немесе қуылған палестиналық еврейлер кірмейді. Әртүрлі есептерге сәйкес, 1 050 000–1 380 000 адам, Палестинаның қуғынға ұшыраған халқынан тараған, UNRWA немесе БҰҰ қашқын агенттігінің (UNHCR) мандатына сәйкес тіркелмеген. 1948 жылғы Палестина соғысы кезінде халықтың шамамен 85%-ы немесе 700 000 адам қашып кетті. Олар әлемдегі ең ұзақ мерзімді шешілмеген босқын халқы болып табылады, 1948 жылғы Араб-Израиль соғысынан кейін араб мемлекеттерінің басқаруында, Алты күндік соғыстан бері Израильдің басқаруындағы Батыс жағалауда, 1994 жылдан бері Палестина басқаруында және 2007 жылдан бері Ислам кедергісі қозғалысы (Хамас) басқаратын Газа секторында болып келді. Бүгінде ең көп саны – 2 миллионнан астам босқын Иорданияда тұрады, онда 2009 жылға қарай UNRWA тіркелген палестиналық босқындардың 90%-дан астамы толық азаматтық құқықтарын алған. Бұл көрсеткіш негізінен Батыс жағалаудан шыққан палестиналықтардан тұрады; алайда, 2021 жылдың желтоқсанына қарай Газа секторындағы тамырлары бар палестиналықтар да әлі де заңдық беймәлімдікте ұсталып тұр. 2021 жылы Иорданиялық саясаткер Жавад Анани Иордания халқының шамамен 50%-ы Батыс жағалаудағы палестиналық тамырларға ие екенін болжады. Тағы шамамен 2 миллион босқын Израильдің оккупациясы мен блокадасы астында Батыс жағалау мен Газа секторында тұрады. Сирия мен Ливанда шамамен 500 000 босқын тұрады, бірақ жағдайлары мүлдем басқаша. Сириядағы палестиналық босқындар азаматтығы жоқ мәртебесін сақтап тұрса да, Сирия үкіметі оларға сириялық азаматтардың пайдаланатын экономикалық және әлеуметтік құқықтарды берді; олар азамат емес болғанына қарамастан, Қарулы күштерге шақырылады. Кейбір қабылдаушы елдерде азаматтықтан немесе заңды тұру құқығынан бас тартылады, әсіресе Ливандағы палестиналық босқындар үшін, себебі палестиналықтарды қабылдау нәзік конфессиялық тепе-теңдікті бұзуы мүмкін. Осы жағдайлар босқындардың құқықтарын төмендетуге әкеледі: дауыс беру құқығының жоқтығы, мүліктік құқықтардың шектелуі және әлеуметтік қызметтерге қол жеткізудің қиындығы және т.б. 1948 жылдың 11 желтоқсанында Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы (БҰҰЖ) 194-ші қарарды қабылдады, онда палестиналықтардың өз үйлеріне оралу құқығы расталды.

Palestinian refugees are citizens of Mandatory Palestine, and their descendants, who fled or were expelled from their country over the course of the 1947–1949 Palestine war (1948 Palestinian expulsion and flight) and the Six Day War (1967 Palestinian exodus). Most Palestinian refugees live in or near 68 Palestinian refugee camps across Jordan, Lebanon, Syria, the West Bank and the Gaza Strip. In 2019 more than 5.6 million Palestinian refugees were registered with the United Nations. In 1949, the United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East (UNRWA) defined Palestinian refugees to refer to the original "Palestine refugees" as well as their patrilineal descendants. However, UNRWA's assistance is limited to Palestine refugees residing in UNRWA's areas of operation in the Palestinian Territories, Lebanon, Jordan and Syria. As of 2019, more than 5.6 million Palestinians were registered with UNRWA as refugees, of which more than 1.5 million live in UNRWA run camps. The term "Palestine refugee" does not include internally displaced Palestinians, who became Israeli citizens, or displaced Palestinian Jews. According to some estimates, as many as 1,050,000–1,380,000 people, who descend from displaced people of Mandatory Palestine are not registered under UNRWA or UNHCR mandates. During the 1948 Palestine War, around 85% of the population or 700,000 They are also the world's oldest unsettled refugee population, having been under the ongoing governance of Arab states following the 1948 Arab–Israeli War, the refugee populations of the West Bank under Israeli governance since the Six Day War and Palestinian administration since 1994, and the Gaza Strip administered by the Islamic Resistance Movement (Hamas) since 2007. Today, the largest number of refugees, over 2,000,000, live in Jordan, where by 2009 over 90% of UNWRA registered Palestinian refugees had acquired full citizenship rights. This figure consists almost exclusively of West Bank–descended Palestinians; however, as of December 2021, Palestinians with roots in the Gaza Strip are also still kept in legal limbo. In 2021, Jordanian politician Jawad Anani estimated that roughly 50% of Jordan's population had West Bank–Palestinian roots. Another approximately 2,000,000 refugees live in the West Bank and Gaza Strip, under Israeli occupation and blockade. Approximately 500,000 refugees live in each of Syria and Lebanon respectively, albeit under very different circumstances. While Palestinian refugees in Syria maintained their stateless status, the Syrian government afforded them the same economic and social rights enjoyed by Syrian citizens; they are also drafted into the Armed Forces despite not being citizens. Citizenship or legal residency in some host countries is denied, most notably for the Palestinian refugees in Lebanon, where the absorption of Palestinians would upset a delicate confessional balance. For the refugees themselves, these situations mean they have reduced rights: no right to vote, limited property rights and access to social services, among other things. On 11 December 1948, the General Assembly of the United Nations (UNGA) adopted Resolution 194 which affirmed the Palestinians right to return to their homes.

UNRWA

Біріккен Ұлттар Ұйымының Көмек және Жұмыс Агенттігі (БҰҰҚЖЖА) – Біріккен Ұлттар Ұйымының араб-израиль қақтығысынан туындаған жер аударылғандарға көмек көрсету мақсатында құрылған органы. Оның жылдық бюджеті шамамен 600 миллион доллар көлемінде. Агенттік "Палестиналық босқынды" 1946 жылғы маусым мен 1948 жылғы мамыр аралығында Мандатты Палестинада тұрақты тұрған, 1948 жылғы араб-израиль қақтығысы салдарынан үйі мен күнкөріс көзінен айырылған адам деп анықтайды. 1967 жылғы Алты күндік соғыс палестиналық босқындардың жаңа толқынын тудырды, олар бастапқы БҰҰҚЖЖА анықтамасына енбеді. 1991 жылдан бастап БҰҰ Бас Ассамблеясы жыл сайынғы қарар қабылдап, 1967 жылғы босқындарды БҰҰҚЖЖА өкілеттігі шегінде қабылдауға рұқсат берді. БҰҰҚЖЖА барлық "өзінің жұмыс істеу анықтамасына сәйкес келетін, Агенттікке тіркелген және көмекке мұқтаж" адамдарға, сондай-ақ Алты күндік соғыс салдарынан алғаш рет босқын болғандарға, олар Палестина босқындар лагерьлерінде немесе басқа да тұрақты елді мекендерде тұрғандарына қарамастан, көмек көрсетеді. Палестина босқындар лагері – бұл "жергілікті үкімет БҰҰҚЖЖА-ға Палестина босқындарын орналастыру және олардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға арналған құрылыстар салу үшін ұсынған жер учаскесі". Иордания, Ливан, Сирия, Газа секторы және Батыс жағалаудағы БҰҰҚЖЖА мойындаған 58 босқындар лагерінде шамамен 1,4 миллион тіркелген Палестина босқыны тұрады, бұл олардың үштен бірін құрайды. БҰҰҚЖЖА Палестина босқындарының тіркелген ұрпақтары, "Нансен паспорты" және "Құқық туралы куәлік" иелері (Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жер аударылғандарға берілген құжаттар) немесе БҰҰ-ның Босқын агенттігінің (UNHCR) босқындары сияқты, әкесінің статусын мұраға алады. БҰҰҚЖЖА мәлімдегендей, "Палестина босқындарының ұрпақтары, оның ішінде асырап алынған балалар да тіркелуге құқылы". 2014 жылғы мәлімет бойынша, БҰҰ-ның Босқын агенттігі 90 мың босқынды тіркеген.

Палестиналық анықтамалар

Палестиналықтар палестиналық босқындарға қатысты бірнеше айырмашылық жасайды. 1948 жылғы босқындар мен олардың ұрпақтары жалпы алғанда "босқындар" (лажи'ун) деп аталады. Палестинаны азат ету ұйымы (ПҰҰ), әсіресе, ПНА құрамына кірген және отанына қайтып келгендер, сондай-ақ Ливандағы палестиналық босқындар лагерьлерінің тұрғындары бұл терминді жоққа шығарады, себебі ол әрекетсіз құрбандық екенін білдіреді және "қайтып келгендер" (а'идун) деген өзіндік атауды ұнатады. 1967 жылдан бері шығып кеткендер мен олардың ұрпақтары назихун немесе "қоныс аударғандар" деп аталады, бірақ олардың көптегені 1948 жылғы топтан тараған болуы мүмкін.

Палестина босқынының шығу тегі

Палестиналық босқындардың көпшілігі босқын мәртебесін сақтап, Батыс жағалаудағы және Газа секторындағы, соның ішінде Палестина мемлекетінің ішіндегі босқын лагерьлерінде тұруда. Олардың ұрпақтары палестиналық диаспораның маңызды бөлігін құрайды.

1948 жылғы Палестина соғысынан палестиналық босқындар

1948 жылғы Палестина соғысы кезінде шамамен 700 000 палестиналық араб немесе Израиль мемлекетіне айналған аумақтардағы палестиналық арабтардың 85 пайызы үйлерінен қашып кетті немесе қуылды. 2012 жылы олардың саны 30 000-нан 50 000-ға дейін жетеді деп есептеледі. Бұл көш-қонның себептері мен жауапкершілігі тарихшылар мен конфликтті зерттеушілер арасында пікір-таластың тууына себеп болды. Тарихшылар осы кезеңдегі көптеген оқиғалар бойынша келісімге келсе де, бұл көш-қон соғыстан бұрын немесе соғыс кезінде жасалған жоспардың нәтижесі ме, әлде соғыстың салдары ма деген мәселеде келіспеушіліктер сақталып қалды. Тарихшы Бенни Моррис пікірінше, қуғын-сүргін сионисттік басшылық тарапынан жоспарланып, ынталандырылған. Моррис айтуынша, 1947 жылдың желтоқсаны мен 1948 жылдың наурызы аралығында шамамен 100 000 палестиналық араб қашып кеткен. Олардың ішінде араб мемлекеттері соғыста жеңіске жетіп, елді бақылауға алғаннан кейін қайтып оралуды үміттене отырып, өз еркімен қалаларын тастаған жоғары және орта тап өкілдері де болды. «Хагана» және кейіннен құрылған Израиль армиясы (Израиль қорғаныс күштері немесе IDF) сәуір мен шілде аралығында қорғанысқа көшкен кезде тағы 250 000-ден 300 000-ға дейін палестиналық арабтар қалды немесе қуылды. Олардың көп бөлігі Хайфа, Тиберия, Бейт-Шеан, Сафед, Яффа және Акр қалаларынан шығып кетті, бұл қалалар араб халқының 90 пайызынан астамын жоғалтты. Көптеген қалалар мен ауылдарда, әсіресе Тель-Авив – Иерусалим тас жолы бойында және Шығыс Галилеяда қуғын-сүргін оқиғалары болды. «Дэнни» операциясы кезінде Лидда және Рамле қалаларының шамамен 50 000-70 000 тұрғыны Рамаллаға қарай қуылды, ал қалғандары IDF операциялары кезінде тыл аймақтарында қуылды. «Декель» операциясы кезінде Назарет және Оңтүстік Галилея арабтарына өз үйлерінде қалуға рұқсат берілді. Бүгінде олар Израильдің араб халқының негізгі бөлігін құрайды. 1948 жылдың қазан және қараша айларында IDF Египет күштерін Негевтен ығыстыру үшін «Йоав» операциясын және Солтүстік Галилеядан Араб азаттық армиясын ығыстыру үшін «Хирам» операциясын жүргізді. Осы операциялар кезінде IDF сарбаздары арабтарға қарсы кем дегенде тоғыз жаппай қырғын жасады. Бұл оқиғалар 200 000-ден 220 000-ға дейін палестиналық арабтардың көшіп кетуіне әкелді. Бұл жерде арабтар жазалаудан қорқып қашып кетті немесе қашып кетпегендер қуылды. Соғыстан кейін, 1948-1950 жылдары IDF жаңа Израиль мемлекетінің шекаралық аймақтарынан шамамен 30 000-40 000 арабты қоныстандырды.

During the 1948 Palestine War, some 700,000 Palestinian Arabs or 85% of the Palestinian Arab population of territories that became Israel fled or were expelled from their homes. Some 30,000 to 50,000 were alive by 2012. The causes and responsibilities of the exodus are a matter of controversy among historians and commentators of the conflict. While historians agree on most of the events of the period, there remains disagreement as to whether the exodus was the result of a plan designed before or during the war or was an unintended consequence of the war. According to historian Benny Morris, the expulsion was planned and encouraged by the Zionist leadership. According to Morris, between December 1947 and March 1948, around 100,000 Palestine Arabs fled. Among them were many from the higher and middle classes from the cities, who left voluntarily, expecting to return when the Arab states won the war and took control of the country. When the Haganah and then the emerging Israeli army (Israel Defense Forces or IDF) went on the defensive, between April and July, a further 250,000 to 300,000 Palestinian Arabs left or were expelled, mainly from the towns of Haifa, Tiberias, Beit Shean, Safed, Jaffa and Acre, which lost more than 90 percent of their Arab inhabitants. Expulsions took place in many towns and villages, particularly along the Tel Aviv–Jerusalem road and in Eastern Galilee. About 50,000–70,000 inhabitants of Lydda and Ramle were expelled towards Ramallah by the IDF during Operation Danny, and most others during operations of the IDF in its rear areas. During Operation Dekel, the Arabs of Nazareth and South Galilee were allowed to remain in their homes. Today they form the core of the Arab Israeli population. From October to November 1948, the IDF launched Operation Yoav to remove Egyptian forces from the Negev and Operation Hiram to remove the Arab Liberation Army from North Galilee during which at least nine events named massacres of Arabs were carried out by IDF soldiers. These events generated an exodus of 200,000 to 220,000 Palestinian Arabs. Here, Arabs fled fearing atrocities or were expelled if they had not fled. After the war, from 1948 to 1950, the IDF resettled around 30,000 to 40,000 Arabs from the borderlands of the new Israeli state.

Алты күндік соғыстан қашқан палестиналық босқындар

Алты күндік соғыс нәтижесінде 280 000-нан 325 000-ға дейін палестиналықтар Израильдің Алты күндік соғыста бағындырған аумақтарынан қашып кетті немесе қуылды, оның ішінде қиратылған Имуас, Яло, Байт-Нуба, Сурит, Бейт-Ава, Бейт-Мирсем, Шуйух, Джифтлик, Агарит және Хусеират палестиналық ауылдары, сондай-ақ Ақабат-Жабр және Эйн-ас-Сұлтан бежендер лагерлерінің "босатылуы".

Палестиналықтардың Кувейттен кетуі (Көлтіз соғысы)

Палестиналықтардың Кувейттен кетуі Перс шығанағы соғысы кезінде және одан кейін болды. Перс шығанағы соғысы барысында 200 000-нан астам палестиналық ирактық қауіпсіздік күштерінің мазалауы мен қорқытуынан қашып, өз еркімен Кувейттің аумағынан шығып кетті. Соғыстан кейін Кувейт билігі 1991 жылы шамамен 200 000 палестиналықты Кувейтті тастауға мәжбүр етті. Кувейттен кеткен палестиналықтардың көпшілігі Иордания азаматтары еді. 2013 жылы Кувейтте палестиналық тегі бар 280 000 иорданиялық азамат тұрды. 2012 жылы Кувейтте Иордания азаматтығы жоқ 80 000 палестиналық өмір сүрді. 2012–2013 жылдарға қарай Кувейтте барлығы 360 000 палестиналық болды.

Палестиналық босқындар сириялық босқындар дағдарысының бір бөлігі ретінде

Сириядағы көптеген палестиналықтар 2011 жылы басталған Сирия азамат соғысының нәтижесінде қоныс аударды. 2013 жылдың қазан айына дейін 235 000 палестиналық Сирия ішінде қоныс аударса, 60 000-ы (2,2 миллион сириялықпен бірге) елден қашып кетті. 2019 жылдың наурызына қарай БҰҰ қашқын агенттігінің (UNHCR) бағалауынша, 2011 жылдан бері 120 000 палестиналық босқын Сириядан, негізінен Ливан мен Иорданияға, сондай-ақ Түркияға және одан да алыс елдерге қашып кеткен. Хабарларға сәйкес, Иордания мен Ливан Сириядағы гуманитарлық дағдарыстан қашуға тырысқан палестиналық босқындарды кері қайтарған. 2013 жылға қарай Иордания 126 000 сириялық босқынды қабылдады, бірақ Сириядан келген палестиналық босқындар қатаң шарттармен бөлек лагерьде орналастырылып, Иордания қалаларына кіруіне тыйым салынды. Сириядан келген палестиналық босқындар Еуропадан да пана сұрады, әсіресе Швециядан, ол өз аумағына жеткен сириялық босқындарға, белгілі бір шарттармен болса да, пана берді. Көптегендер Египет арқылы теңіз жолымен сапар жасады. 2013 жылдың қазанында Палестина Азат ету Халық Фронты – Бас комитеті (PFLP GC) Ярмук лагерінен ғана шамамен 23 000 палестиналық босқын Швецияға көшіп кеткенін мәлімдеді.

2023 жылғы Израиль-Хамас соғысы кезінде палестиналық босқындар

2024 жылдың қаңтарына дейін Газа секторындағы палестиналықтардың 85% астамы, шамамен 1,9 миллион адам, 2023 жылғы Израиль-Хамас соғысы салдарынан ішкі көшкін қонды. Кейбір жарақат алған палестиналықтарға Газадан Мысырға шығуға рұқсат берілді.

Газа секторы

2015 жылдың қаңтарына қарай, Газа секторында 8 БҰҰ-ның босқындар агенттігі (UNRWA) лагері бар, онда 560 964 палестиналық босқын және Иорданияның Батыс жағалауды аннексиялауы мен оккупациялауынан кейін жалпы саны 1 276 929 тіркелген босқын бар. Лагерьде тұратын палестиналық босқындардың лагерьтен тыс жерлерде қоныстанғандарға қатынасы, БҰҰ-ның босқындар агенттігінің (UNRWA) барлық операциялық аймақтарындағы ең төмен көрсеткіш болып табылады. Палестиналық босқындарға мемлекеттік қызметтер мен денсаулық сақтауға қол жеткізуге рұқсат беріледі, нәтижесінде босқындар лагерлері босқындар лагеріне қарағанда, кедей қалалардың шеткі аудандарына ұқсап келеді. Палестиналық босқындардың көп бөлігі лагерьтерден елдің басқа аймақтарына көшіп кетті, және 2015 жылдың қаңтарына дейін босқындар лагерлерінде тіркелген адамдардың саны 385 418-ге жетті, олар он лагерьде тұрады. Батыс жағалаудан Иорданияға көшіп келген палестиналықтарға (босқындар болсын, болмасын) Иорданиядағы «ресми 10 босқындар лагерінің» палестиналықтарынан ажырату үшін сары түсті жеке куәліктер беріледі. 1988 жылдан 2012 жылға дейін мыңдаған сары жеке куәліктері бар палестиналықтардың Иордания азаматтығынан айырылды. Human Rights Watch ұйымы 2004-2008 жылдар аралығында 2700-ге жуық палестиналықтың Иордания азаматтығынан айырылғанын бағалады. 2012 жылы Иордания үкіметі кейбір палестиналықтардың азаматтығын алуды тоқтатуға уәде берді және бұрын жоғалтқан 4500 палестиналықтың азаматтығын қайта қалпына келтірді.

Ливан

1948 жылғы араб-израиль соғысы салдарынан 100 000 палестиналық Ливанға қашып келді, бірақ оларға елге оралуға рұқсат берілмеді. 2015 жылдың қаңтарына қарай Ливанда 452 669 тіркелген босқын болды. Ливан 1950-1960 жылдары шамамен 50 000 христиан палестиналық босқынына азаматтық берді. 1990 жылдардың ортасында шамамен 60 000 шиит мұсылман босқынына азаматтық берілді. Бұл марониттік биліктің наразылығын тудырды, нәтижесінде бұрын азамат болмаған барлық христиан босқындарына азаматтық берілді. 2010 жылдары Ливандағы көптеген палестиналық босқындар Еуропаға, заңды және заңсыз жолмен көшіп келе бастады, бұл Еуропалық мигранттар дағдарысының бір бөлігі болды, себебі Сириядағы азаматтық соғыс салдарынан өмір жағдайлары нашарлаған. 2015 жылдың желтоқсан айында "Аль-Жазираға" жасалған мәлімдемелерге сәйкес, мыңдаған палестиналықтар Түркия арқылы Еуропаға қашып барады, соның ішінде соңғы айларда Айн әл-Хилве лагерінен шамамен 4 000 адам қашқан. Көптегендері Германияға жетті, ал қалғандары Ресейге, Швецияға, Бельгияға және Норвегияға бағыт алды. 2018 жылдың қаңтарында өткізілген халық санауында Ливанда бар болғаны 175 000 палестиналық босқын тұрып жатқаны анықталды, бұл бұрынғы UNRWA деректерінде көрсетілген 400 000 мен 500 000 аралығындағы көрсеткіштерге, сондай-ақ 260 000 мен 280 000 аралығындағы басқа да бағалауларға қарама-қарсы келеді. Иорданиялық, палестиналық тегі бар жазушы және зерттеуші Мудар Захранның пікірінше, БАҚ ливандық босқын лагерьлерінде тұратын палестиналықтардың жағдайын қасақана назардан тыс қалдырды, ал "барлық нәрсе үшін Израильді кінәлау бейілі" араб басшыларына өз елдеріндегі палестиналықтардың адам құқықтарын қасақана елемеуге мүмкіндік берді.

Сирия

2015 жылдың қаңтар айында Сирияда 528 616 тіркелген палестиналық босқын болды. Бұл босқындардың 178 666-сы UNRWA-ның 9 босқындар лагерінде тұрды.

Сауд Арабиясы

Сауд Арабиясында шамамен 240 мың палестиналық тұрып жатыр. Палестиналықтар – Сауд Арабиясы Министрлер Кеңесінің 2004 жылы қабылдаған заңының артықшылықтарынан пайдалана алмайтын жалғыз шетелдік топ. Аталған заң, он жылдан бері елде тұратын барлық ұлттағы экспаттарға азаматтыққа үміттенуге мүмкіндік береді.

Ирак

Ирак соғысына дейін Иракта 34 мың палестиналық босқын тұрған. Соғыстан кейін көпшілігі көршілес Иордания мен Сирияға қашып кетті немесе қаза болды. Мыңдаған адам Ирак ішінде жер аударылғандар ретінде өмір сүрді немесе Иордания мен Сириямен шекарадағы лагерьлерде қалды, себебі аймақтағы ешбір ел оларды қабылдағысы келмеді және шекаралық аймақтардағы ешкімнің жерінде уақытша лагерьлерде тұрды.

Басқа елдер

Үндістан 165 босқынды қабылдауға келісті, алғашқы топ 2006 жылғы наурыз айында келді. Көптеген жағдайда, олар Үндістанда жұмыс таба алмады, себебі тек араб тілінде сөйлейтін, алайда олардың бір бөлігі БҰҰ-ның бейүкіметтік ұйымдарымен жұмыс істеді. Олардың барлығына мемлекеттік ауруханаларға тегін қол жеткізілді. 165 босқынның 137-сі кейін Швецияға қоныстандыруға рұқсат алды. 2006 жылғы қарашада 54 адамға Канадада пана берілді, ал 2007 жылы 200-ге жуық адам Швеция мен Исландияға қоныс аударды, ал Бразилия 100 адамды қабылдауға келісті. 2009 жылы осы босқындардың көп бөлігіне шетелге қоныстануға рұқсат берілді. Еуропа мен Оңтүстік Американың әртүрлі елдері 1000-нан астам адамды қабылдады, ал тағы 1350-і АҚШ-та қоныстандыруға рұқсат алды. Тағы 68 адамға Австралияға қоныстануға рұқсат берілді. Дегенмен, Палестина босқындарының көпшілігі қоныс аударуға қарсы және отанына қайтуды артық қалайды.

Міндеттер

1948 жылғы 11 желтоқсанда Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы Бернадоттың баяндамасын талқылап, "үйлеріне оралып, көршілерімен бейбітшілікте өмір сүргісі келетін босқындарға ең алдымен оралуға рұқсат берілсін" деген қаулы қабылдады. Бас Ассамблеяның 194-ші қаулысының 11-бабы жыл сайын қайта бекітіледі. Израильдің тәуелсіздік декларациясы Израильдің араб тұрғындарын "толық және тең азаматтыққа" шақырды. Бірақ іс жүзінде Израиль босқындарға азаматтық бермейді, керісінше, өзінің шекарасында тұратын арабтарға береді. 1947 жылғы Бөлу жоспары азаматтықты тұрғылықты жеріне қарай анықтады, сондықтан Палестинада, бірақ Иерусалимде емес тұратын арабтар мен яһудилер өздері тұратын мемлекетте азаматтық алатын болды. Бостон университетінің заң профессоры Сюзан Акрам, Омар Баргути және Илан Паппе болжамдағы еврей мемлекетінен келген палестиналық босқындар мемлекеттік мұрагерлік заңдарына сәйкес Израильдің толыққанды азаматтығына құқылы екенін дәлелдеді.

Араб мемлекеттері

Палестиналық босқындардың көпшілігі Батыс жағалауда немесе Газа секторында, немесе 1948 жылы босқындардың алғашқы толқынын қабылдауға құлықсыз келіскен Иордания, Ливан және Сирияның үш бастапқы "қабылдау елдерінде" тұрады; осы босқындарға UNRWA қолдау көрсетеді. Мысыр мен Иракқа қоныстанған босқындардың аз бөлігіне сол елдердің үкіметтері тікелей көмек көрсетті. Соңғы жеті онжылдық ішінде бірқатар босқындар басқа араб мемлекеттеріне, әсіресе Перс шығанағы елдеріне, көбінесе экономикалық мигранттар ретінде көшіп кетті. Араб мемлекеттерінің палестиналық босқындарға деген көзқарасы уақыт өте келе өзгеріп отырды. Араб үкіметтері босқындарды араб бірлігінің атынан немесе палестиналықтарды экономикалық дамуларын қолдау үшін білікті кадрлардың маңызды көзі деп санағандықтан қолдады. Алайда, араб үкіметтері палестиналық босқындарды жиі "жақтырмады" – оларды демографиялық тепе-теңдікке қауіп төндіретін (Ливандағыдай) деп қарады, немесе олардың "палестиналық екендігі" алып жүрген "бостандық пен азаттық туралы саяси хабарламасы" үшін, немесе кейбір елдер тарихында палестиналықтар "біраз дәрежеде қақтығыстар мен тәртіпсіздікпен байланысты болды". Палестиналық босқындар басқа араб мемлекеттерінің, ең әйгілісі Иорданияның азаматтығын алды. Дегенмен, азаматтық беру – сезімтал мәселе, себебі "ол Израильге босқындарға қатысты жауапкершіліктен қашуға мүмкіндік береді деп жиі есептеледі". 2023 жылғы 17 қазанда 2023 жылғы Израиль-ХАМАС соғысы кезінде Иордания королі Абдулла босқындарды Мысырға немесе Иорданияға итеруге қарсы ескертіп, гуманитарлық ахуалды Газа мен Батыс жағалауда шешу қажет екенін айтты: "Бұл қызыл сызық, өйткені менің ойымша, бұл белгілі бір күдіктілердің жерде де-факто мәселелерді жасауға тырысу жоспары. Иорданияда босқындар болмайды, Мысырда босқындар болмайды". Қорғау демократиясы қорының ғылыми қызметкері Ташбих Саид араб елдерін адам құқықтарын бұзуы және Ливан, Сирия немесе Перс шығанағы елдерінде палестиналық босқындардың балалары мен немерелерін екінші дәрежелі азаматтарға айналдыруы үшін сынады, сондай-ақ БҰҰ-ның Палестина босқындары "жұртты жеңу олардың қадір-қасиетін қайтаруға көмектеседі деген иллюзияға бойұсынып отыр" деді.

Most Palestinian refugees live either in the West Bank or Gaza Strip, or the three original "host countries" of Jordan, Lebanon and Syria who unwillingly accepted the first wave of refugees in 1948; these refugees are supported by UNRWA. The small number of refugees who settled in Egypt or Iraq were supported directly by those countries' governments. Over the last seven decades, a number of refugees have migrated to other Arab states, particularly the Arab states of the Gulf, primarily as economic migrants. Arab states' view of Palestinian refugees has varied over time. Arab governments have often supported the refugees in the name of Arab unity, or because they viewed the Palestinians as an important source of skilled human capital to support their economic development. However, Arab governments have also frequently "despised" the Palestinian refugees – either viewing them as a threat to demographic balance (as in Lebanon), or because of the "political message of freedom and emancipation that their ‘Palestinian ness’ carried", or else because in some countries' history Palestinians have been "somewhat associated with strife and unrest". Palestinian refugees have taken citizenship in other Arab states, most notably in Jordan. However, the conferring of citizenship is a sensitive topic, as "it is often perceived as allowing Israel to evade its responsibility towards the refugees". On 17 October 2023 during the 2023 Israel–Hamas war, Jordan's king Abdullah warned against pushing refugees into Egypt or Jordan, adding that the humanitarian situation must to be dealt with inside Gaza and the West Bank: "That is a red line, because I think that is the plan by certain of the usual suspects to try and create de facto issues on the ground. No refugees in Jordan, no refugees in Egypt." Tashbih Sayyed, a fellow of the Foundation for Defense of Democracies, criticized Arab nations of violating human rights and making the children and grandchildren of Palestinian refugees second class citizens in Lebanon, Syria, or the Gulf States, and said that the UNRWA Palestine refugees "cling to the illusion that defeating the Jews will restore their dignity".

Осло келісімдері

1993 жылы Осло келісімдеріне қол қойылғаннан кейін Израиль, ЕО және АҚШ Палестина халқының заңды өкілі ретінде Ұлттық Азаттық Ұйымын (ПОҰ) мойындады. Қарсылығында Ясир Арафат Израиль мемлекетін мойындап, терроризмнен бас тартты. Сол кезде бұл келісімдер тарихи қадам ретінде тойланды. Осы келісімдерге сәйкес палестиналық босқындар автономиялық Палестина басқаруымен басқарыла бастады, ал тараптар босқындардың мәртебесін анықтау үшін келіссөздер жүргізуге 1996 жылдан бастап келісім білдірді. Алайда, кейбір оқиғалар осы процесті тоқтатты және болашақта тәуелсіз Палестина мемлекеті құрылу мүмкіндігі күмәнді болды. Басқа жаңалықта, 2006 жылғы сайлауда жеңіске жеткен Хамас пен Батыс жағалаудағы ФАТХ арасында дағдарыс туды. Басқа да айырмашылықтардың қатарында, ФАТХ Израильмен жасалған Осло келісімдерін ресми түрде мойындайды, ал Хамас мойындамайды.

Америка Құрама Штаттары

2012 жылдың мамыр айында АҚШ Сенатының Ассигнованиелер комитеті Палестина босқынының анықтамасын қабылдады, онда тек 1946 жылдың маусымы мен 1948 жылдың мамыр айы аралығында күштеп қоныс аударған түпкі Палестина босқындары ғана ескеріледі. Бұл шамамен 30 000 адамды құрады.