Валерьян Чума: Польша сардары және әскери қолбасшысы

Кіріспе

Польшалық генерал және әскери қолбасшы Валериан Чума (24 желтоқсан 1890 – 7 сәуір 1962) – поляк генералы және әскери қолбасшы. Ол Ресей азамат соғысы кезінде Сібірдегі поляк әскеріне басшылық еткендігімен, сондай-ақ 1939 жылы Варшава қоршауы кезінде қаланың қорғанысын басқарғандығымен белгілі.

Өмірбаян

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Валериан Цума Пилсудскийдің поляк легиондарына қосылды. Орыс әскері оны тұтқынға алып, Бутырка түрмесіне қамады. Кейіннен ол Сибирьге мәжбүрлі түрде қоныстандырылды. 1917 жылғы революциядан кейін ол Сибирьде поляк әскери бөлімдерін ұйымдастыра бастады, олар ақырында Польшаның 5-ші атқыштар дивизиясы ретінде танылды. Колчак басқарған большевиктерге қарсы қозғалыс күйрегеннен кейін, Сібірде қалып қойған Польшаның 5-ші атқыштар дивизиясы Қызыл Армияға берілуге мәжбүр болды, ал Цума қайтадан Мәскеуде, енді Кеңес Ресейінде тұтқынға алынды. Рига бейбіт шартынан кейін оған Польшаға оралуға рұқсат берілді, онда ол Польша армиясына қайта қосылды. 1922 жылдан бастап ол 19-шы жаяу әскер дивизиясының командирі болып қызмет етті. 1927-1928 жылдары ол Вильно бекініс аймағының қолбасшысы болды. Кейін ол 5-ші дивизияның қолбасшысы болды. 1938 жылдың наурыз айында ол Ішкі істер министрлігіне Шекара қызметінің (Польша Straż Graniczna) бас офицері болып тағайындалды. Екі соғыс арасында Цума бірнеше қоғамдық ұйымдардың белсенді мүшесі болды, соның ішінде Польша батырларының қабірлерін қорғау қоғамы Львовтағы Лычаков зиратындағы Львовтың бүркіттері мавзолейін салуды бастады. 1939 жылғы Польшаның қорғаныс соғысы басталғаннан кейін ол үкімет пен азаматтық билік органдарымен бірге Варшавадан кетуден бас тартты. 3 қыркүйекте Польша маршалы Эдвард Рыдз-Śmigły Варшаваны қорғау үшін жедел құрылған бас штабты (Dowództwo Obrony Warszawy) құруды бұйырды және Цума оның командирі болды. Ол Варшава қамалға алынуы кезінде шайқасқан барлық бөлімдерге басшылық етті, осыған орай Virtuti Militari медалімен марапатталды. 1939 жылдың 28 қыркүйегінде Цума немістерге тұтқынға алынды және Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін түрлі тұтқын лагерлерінде болды. Америкалық әскерлер Германиядағы Мурнау-ам-Штаффельзе қаласындағы Офлаг VII A Мурнау тұтқын лагерінен оны босатып алғаннан кейін ол Батыстағы Польша армиясына қосылды. Жаңа кеңес үкіметі оны Польша азаматтығынан айырды, ал Цума Ұлыбританияда эмигрант ретінде қалуды шешті, ол 1962 жылы Рексемге жақын Пенлиде қайтыс болды. Ол бастапқыда Врексам зиратына жерленген, бірақ 2004 жылдың шілдесінде оның және оның інісі Владиславтың мәйіті Варшавадағы Повонзки зиратына көшірілді. Ол поляк саясаткері Анджей Цуманың сіңілісі.

At the outbreak of World War I Walerian Czuma joined the Piłsudski's Polish Legions. He was taken POW by the Russian Army and imprisoned in the Butyrka prison. Later he was sentenced to forced resettlement in Siberia. After the Russian Revolution of 1917 he started to organise Polish military units in Siberia, which eventually became known as the Polish 5th Rifle Division. After the collapse of Kolchak's anti Bolshevik movement, the Polish 5th Rifle Division, stranded in Siberia, was forced to surrender to the Red Army and Czuma was again imprisoned in Moscow, now Soviet Russia. After the Riga Peace Treaty he was allowed to return to Poland, where he rejoined the Polish Army. From 1922 he served as the commanding officer of the 19th Infantry Division. Between 1927 and 1928 he was the commander of the Wilno Fortified Area. Later he was the commanding officer of the 5th Division. In March 1938 he was assigned to the Ministry of Internal Affairs as the commanding officer of the Border Guards (Polish Straż Graniczna). Between the wars Czuma was also an active member of several social organisations, among them the Guards of the Graves of Polish Heroes society which initiated the construction of Lwów Eagles mausoleum in Łyczaków Cemetery in Lwów. After the outbreak of the Polish Defensive War of 1939 he declined to leave Warsaw together with the government and the civilian authorities. On 3 September Marshal of Poland Edward Śmigły Rydz ordered the creation of an improvised Command of the Defence of Warsaw (Dowództwo Obrony Warszawy) and Czuma became its commander. He commanded all the units fighting in the Siege of Warsaw, for which he was awarded the Virtuti Militari medal. On 28 September 1939, Czuma was taken POW by the Germans and remained in various POW camps for the rest of World War II. After he was liberated from the Oflag VII A Murnau POW camp in Murnau am Staffelsee, Germany, by the American forces, he joined the Polish Army in the West. The new Soviet dominated communist authorities deprived him of Polish citizenship and Czuma chose to remain an emigre in the United Kingdom, where he died at Penley near Wrexham in 1962. He was initially buried at Wrexham Cemetery but in July 2004 his remains and those of his brother Władysław were moved to Powązki Cemetery in Warsaw. He is an uncle of Andrzej Czuma, Polish politician.