Пуэрто-Рико қаласы: Понсе тарихы мен географиясы

Кіріспе

Пуэрто-Рико қаласы мен муниципалитеті

Қала автономды муниципалитеттің үкіметтік орталығы болып табылады, сондай-ақ Пуэрто-Риконың сот жүйесі сияқты Пуэрто-Рико үкіметінің әртүрлі мекемелерінің өңірлік орталығы қызметін атқарады. Бұл сонымен қатар АҚШ Федералдық үкіметінің әртүрлі агенттіктерінің аймақтық орталығы болып табылады. Понсе – Понсе қалалық статистикалық аймағының және Понсе-Яуко-Коамо біріктірілген статистикалық аймағының маңызды қаласы. Понсе муниципалитеті, ресми түрде Понсе автономды муниципалитеті, аралдың оңтүстік жағалау жазығында орналасқан, Аджунтас, Утуадо және Хаюядан оңтүстікке қарай; Пеньуэластан шығысқа қарай; Хуана Диастан батысқа қарай; ал оңтүстіктен Кариб теңізімен шектеледі. Муниципалитетте 31 барио бар, оның 19-ы қаланың қалалық ауданынан тыс, ал 12-сі қаланың қалалық ауданында орналасқан. Бұл жер ауданы бойынша Пуэрто-Рикодағы екінші ірі муниципалитет және 1992 жылы автономиясын алып, Понсе автономды муниципалитеті болған алғашқы муниципалитет. Қаланың орталық ауданында орналасқан тарихи Понсе Пуэбло ауданы бірнеше орталық бариолардан тұрады және Кариб теңізі жағалауынан шамамен үш миль (5 км) ішкі жағында орналасқан. Тарихи аудан Неоклассико Изабелино және Понсе креол сәулеттерімен ерекшеленеді.

Ертедегі қоныстанушылар

Қазіргі Понсе орналасқан аймақ бұрын Таино-Гуания аймағына қарасты, ол Пуэрто-Риконың оңтүстік жағалауы бойынша созылған. 1508 жылы аралға келген испан жаулап алушысы Хуан Понсе де Леонды қарсы алған басшылардың арасында Агуэйбана да болды. Археологиялық зерттеулер Понсе муниципалитетінің ішінде археологиялық маңызы бар төрт орынды анықтады: Канас, Тибес, Караколес және Эль-Бронс. Колонизацияның алғашқы жылдары испан отбасылары аралдың оңтүстігіндегі Жакагуас өзенінің маңына қоныстанды. Қауіпсіздік үшін бұл отбасылар сол кезде Барамайя деп аталған Португес өзенінің жағасына көшіп өтті. 1646 жылдан бастап Португес өзенінен Гуаянилла шығанағына дейінгі барлық аймақ Понсе деп аталды. 1670 жылы кішкентай елді мекеннің ортасында шағын шіркеу салынды және ол Гвадалупа анамыздың құрметіне арналды. Оның алғашқы қоныстанғандарының арасында Хуан Понсе де Леон и Лоайса және Сан-Жерманнан келген португалдық Дон Педро Родригес де Гусман болды. 1692 жылдың 17 қыркүйегінде Испания королі Карлос II шіркеуді приходқа айналдыратын Cédula Real (Патшалық рұқсаты) шығарды, соның арқасында кішкентай елді мекен ресми түрде ауыл деп танылды. Осы ауылды негіздеуге патшалық рұқсат алуда Хуан Понсе де Леонның шөбересі Хуан Понсе де Леон и Лоайсаның үлкен еңбегі болды деп есептеледі. Капитан Энрике Салазар мен Мигель дель Торо да маңызды рөл атқарды. Қала испан жаулап алушысы Хуан Понсе де Леонның шөбересі Хуан Понсе де Леон и Лоайсаның құрметіне аталды. XVIII ғасырдың басында Дон Антонио Абад Родригес Берриос Сан-Антонио Абад деген атпен шағын шіркеу салдырды. Кейіннен бұл аймақ Сан-Антон деп аталды, ол қазіргі Понсе қаласының тарихи маңызды бөлігі болып табылады. 1712 жылы ауыл El Poblado de Nuestra Señora de Guadalupe de Ponce (Понсе Гвадалупа анамыздың ауылы) деп жарияланды.

19 ғасырдағы иммигранттар

XIX ғасырдың басында Понсе аралды жайлаған ондаған кішкентай елді мекендердің бірі болды. Оның тұрғындары көбінесе қарапайым шаруашылықпен, мал өсірумен және шетелдіктермен теңіз арқылы контрабандамен күш көрді. Қала әкімі Хосе Бенитес осы аумақты котос, хатос, криадерос, монтериас және терениос реальенгос деп бөліп алды. Котос – корольге қызмет еткендерге сыйлық ретінде берілген жерлер еді. Олар егіншілікке жарамды жерлерге айналдырылды. Хатос – ешкімге тиесілі емес, бірақ малдың еркін жайылуына мүмкіндік берген жалпы пайдаланудағы жерлер. Монтериас – хатосқа жақын орналасқан төбелі аймақтар, онда үйретілген иттің көмегімен малды жинауға немесе бақылауға болады. Криадерос – сүт өндіру үшін сиырларды бағуға арналған жерлер. Ечки, қой, шошқа, есек және биелер де криадеростарда бағылды. Терениос реальенгос – мемлекетке (корольге) тиесілі жерлер. Дегенмен, 1820 жылдары үш маңызды оқиға қаланың көлемін күрт өзгертті. Біріншісі – 1791–1804 жылдардағы Гаити революциясынан қашқан көптеген франкофон ақтардың келуі. Бұл жаппай көші-қонның әсері 1820 жылдарға дейін толық сезілмеді. Бұл француз креолдық кәсіпкерлер кең жазықтарына қызығып, Понсеге жеткілікті капитал, құлдар және сауда байланыстарымен келді, бұл Понседегі қант құмыры өндірісі мен сатуын дамытуға мүмкіндік берді. Екіншіден, Латын Америкасының әртүрлі елдерінен жер иелері мен саудагерлер көшіп келді. Олар 1810–1820 жылдары Испаниядан тәуелсіздік алғаннан кейін туған экономикалық құлдырау мен қоғамдық дүрбелеңнен жақсы жағдай іздеп көшіп келген. 1848 жылдың 29 шілдесінде, осы қарқынды өсімнің нәтижесінде королева Изабелла II Понсе елді мекенін вилла (ауыл) деп жариялады, ал 1877 жылы ауыл қалалық жарғысын алды. Осы иммигранттардың кейбіреуі кофе, жүгері және қант қамыры өндірісі, ром жасау, банк және қаржы, өнеркәсіптік машиналар импорты, темір қорыту заводтары және басқа да кәсіпорындарда үлкен байлыққа ие болды. 1898 жылы американдықтар аралға басып кірген кезде Понсе гүлденген қала болды, ол аралдың басты қаржы орталығы, басқа елмен алғашқы байланыс құралы, ең жақсы капиталдандырылған қаржы институттары және тіпті өз валютасына ие болды. Онда Англия, Германия, Нидерланды және басқа да елдердің консулдықтары орналасқан. Еуропа және басқа жерлердегі үрдістерге сәйкес, 1877 жылы Дон Мигель Росич Понсе үшін көрме ұйымдастыру туралы ой түйді. Бұл 1880 жылы бекітілді, ал 1882 жылы қалада Понсе жәрмеңкесі өтті. Онда бірнеше өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы жетістіктері көрсетілді. "Мен айтқан еуропалық көрмелер мен Понсе жәрмеңкесі арасындағы байланысты орнату маңызды, өйткені жәрмеңке сол кездегі жетістіктерді көрсету мақсатымен ұйымдастырылды: ауыл шаруашылығы, сауда, өнеркәсіп және өнер. 1878 жылы Парижде өткен Дүниежүзілік көрмедегідей, Понсе жәрмеңкесінің бірінші күні қаланың электр желісі іске қосылды. Бұл мерекелік шарада "Лас Делисиас" алаңы және басқа да ғимараттар, соның ішінде Сауда одағының ғимараты, Понсе казиноы және Понседегі кейбір үйлер алғаш рет шамдармен жарықтандырылды".

In the early 19th century, Ponce continued to be one of dozens of hamlets that dotted the Island. Its inhabitants survived by subsistence agriculture, cattle raising, and maritime contraband with foreigners. Mayor José Benítez categorized the jurisdiction into cotos, hatos, criaderos, monterías, and terrenos realengos. Cotos were lands awarded to residents as reward for their services to the king. They were developed into estancias or lands apt to be cultivated for agricultural use. Hatos were lands not granted to anyone in particular, but available for communal use where cattle could roam at will. Monterías were hilly areas located next to hatos were cattle could be reigned in or gathered together with the help of trained dogs. Criaderos were lands were cows could be herded for milk production. Goats, sheep, pigs, asses, and mares were also herded in criaderos. Terrenos realengos were lands that belonged to the state (to the king). However, in the 1820s, three events dramatically changed the size of the town. The first of these events was the arrival of a significant number of white Francophones, fleeing the Haitian Revolution of 1791–1804. The effect of this mass migration was not felt significantly until the 1820s. These French Creole entrepreneurs were attracted to the area because of its large flatlands, and they came with enough capital, slaves, and commercial connections to stimulate Ponce's sugarcane production and sales. Secondly, landlords and merchants migrated from various Latin American countries. They had migrated for better conditions, as they were leaving economic decline following the revolutions and disruption of societies as nations gained independence from Spain in the 1810s 1820s. On July 29, 1848, and as a result of this explosive growth, the Ponce hamlet was declared a villa (village) by Queen Isabella II, and in 1877 the village obtained its city charter. Some of these immigrants made considerable fortunes in coffee, corn and sugarcane harvesting, rum production, banking and finance, the importing of industrial machinery, iron foundries and other enterprises. At the time of the American invasion of the Island in 1898, Ponce was a thriving city, boasting the Island's main financial center, the Island's first communications link to another country, the best capitalized financial institutions, and even its own currency. It had consular offices for England, Germany, the Netherlands, and other nations. Following trends set in Europe and elsewhere, in 1877, Don Miguel Rosich conceived an exposition for Ponce. This was approved in 1880, and the Ponce Fair was held in the city in 1882. It showed several industrial and agricultural advancements. "It is important to establish a relationship between the European exhibitions that I have mentioned and the Ponce Fair, as the Fair was meant as a showcase of the advancements of the day: Agriculture, Trade, Industry, and the Arts. Just as with the 1878 World's Fair in Paris, the electric grid of the city of Ponce was inaugurated on the first day of the Ponce Fair. In this occasion the Plaza Las Delicias and various other buildings, including the Mercantile Union Building, the Ponce Casino, and some of Ponce's homes were illuminated with the incandescent light bulb for the first time".

АҚШ-тың басып кіруі

1898 жылы АҚШ-тың Испан-американ соғысы кезінде Пуэрто-Рикоға басып кіруі мен оны оккупациялауы кезінде Понсе аралдағы ең ірі қала болып, 22 000 халқына ие болды. Понседен Сан-Хуанға дейінгі Пуэрто-Рикодағы ең жақсы жол Понседе орналасқан, оны испандықтар әскери мақсаттар үшін салған. Америкалық әскерлердің Понсе қаласын басып алуы «Пуэрто-Рико кампаниясындағы шешуші бұрылыс болды. Америкалықтар алғаш рет үлкен порты басып алып, көптеген сарбаздар мен соғыс материалдарын аралға жеткізуге мүмкіндік алды». Понсе Ямайка және Батыс Индиямен су асты телеграф байланысына ие болды, бұл науқан басталғаннан бері АҚШ күштеріне Вашингтонмен тікелей байланыс жасауға алғашқы мүмкіндік берді. АҚШ аралды оккупациялауға дейін Понсе өркендеген, динамикалық қала болды, онда көптеген қоғамдық мекемелер, көптеген өнеркәсіптік және коммерциялық фирмалар, сондай-ақ буржуазияның жоғары мәртебесін көрсететін әсем резиденциялар көптеп салынған. 27 шілдеде американдық әскерлер «Цинциннати», «Дикси», «Васп» және «Глостер» кемелерімен Плая-де-Понсеге түсірілді. Генерал Нельсон Майлс келесі күні Гуаникадан келген күштермен бірге қалаға келді және оны басып алды. Қалада шағын қақтығыстар болды, бірақ ірі шайқас болған жоқ. Испан жағынан үш адам қаза тауып, 13 адам жараланды, ал американдықтар төрт жаралыға тап болды. Сол күні қала орталығында американдық ту көтерілді, ал испандық әскерлердің көп бөлігі айналасындағы тауларға шегінді. АҚШ армиясы Понседе штаб-пәтерін құрды.

Понсе қазағы

1937 жылы 21 наурызда Пуэрто-Рико Ұлттық партиясы құлдықты жоюдың 64 жылдығын тойлау және олардың басшысы доктор Педро Альбису Кампостың бүлік қоздыру айыбымен федералды түрмеге қамалуына наразылық білдіру үшін бейбіт шеру ұйымдастырды. Шеру қанды оқиғаға айналды, өйткені Арал полициясы – АҚШ штатының Ұлттық гвардиясына ұқсас және АҚШ тағайындаған губернатор Блантон Уиншипке бағынатын күш – Республика кадеттерінің қарусыз және қорғанышсыз мүшелері мен жанындағы адамдарға оқ ашты. Оқ атыс тоқтағанда, он тоғыз бейбіт тұрғын қаза тапты немесе жан сақтап қалуға келмейтін жарақат алды. Тағы екі жүзден астам адам ауыр жарақаттанды. Көптеген адамдар қашып бара жатқанда арқасынан оқталды, соның ішінде жеті жасар Джорджина Мальдонадо атты қыз "жақын жердегі шіркеуге қашып бара жатқанда арқасынан оқталды". АҚШ Американдық Азаматтық Бостандықтар Одағының бас кеңесшісі Артур Гарфилд Хейс және Пуэрто-Риконың көрнекті азаматтарынан тұратын тәуелсіз тергеу комиссиясын құрды. Комиссия мүшелері өз есебінде оқиғаны қырғын деп бағалады, полицияның бұқаралық топ сияқты әрекет еткенін айтты. Олар Уиншиптің губернатор ретіндегі әрекетін қатты сынап, оның азаматтық құқықтарды көп рет бұзғанын мәлімдеді. Бұл Пуэрто-Рико тарихындағы ең ірі қырғын болды. Осы және басқа да айыптаулар нәтижесінде 1937 жылы ол қызметтен алынып, губернатор лауазымына басқа адам тағайындалды. Понсе тарихы туралы мәліметтер жалпы алғанда Понсе тарих мұражайында, тарихи орталық аудандағы Изабел, Майор, Кристина және Салуд көшелерімен шектелген блокта сақталады.

Саяси және экономикалық қызмет орталығы

Понсе аралдағы саяси белсенділіктің орталығы болып қала берді және бірнеше ірі саяси партиялардың құрылған жері. Бұл сонымен қатар Пуэрто-Риконың бұрынғы губернаторлары Луис А. Ферре мен Рафаэль Эрнандес Колон сияқты аралдың бірнеше маңызды саяси тұлғаларының туған жері болды, сондай-ақ губернатор Роберто Санчес Виелланың балалық шағы өткен қала. 2010 жылғы халық санағы бойынша статистика көрсеткендей, Понсе тұрғындарының 82,0% ақ нәсілді, 9,0% афроамерикандықтар, ал қалған бөлігі таинолар, азиялықтар, аралас нәсілділер және басқалар құрайды. Дегенмен, АҚШ Халық санағы бюросы 2020 жылғы халық санағы үшін нәсілдік құрам санатын өзгертіп, нәтижесінде Понсе тұрғындарының 19,0% ақ, 13,3% қара/афропуэрторикалықтар, 0,3% азиялық, ал қалған бөлігі аралас нәсілділер болып тіркелді.

1970-ші жылдардағы экономикалық құлдырау

1970 жылдары Понсеге маңызды коммерциялық, өндірістік және банктік өзгерістер әкелді, бұл қаланың, муниципалитеттің және белгілі бір дәрежеде бүкіл оңтүстік Пуэрто-Рико аймағының қаржылық тұрақтылығын және болашаққа деген көзқарасын күрт өзгертті. Луис А. Ферре 1973 жылдың 1 қаңтарында Пуэрто-Рико губернаторы лауазымынан кеткеннен кейін, ол Авенида Хостостағы Пуэрто-Рико темір зауытының құю цехын жапты, сондай-ақ оған тиесілі болған «El Día» газетінің Понсе арлы кеңсесін және «Empresas Ferré» бас кеңсесін Сан-Хуанға көшірді. 1976 жылы Пуэрто-Риконың оңтүстігіндегі экономикалық өмірдің негізгі көзі болған CORCO Гуаянилладағы өнеркәсіптік өндірісін тоқтатты, нәтижесінде мыңдаған жергілікті тұрғын жұмыссыз қалды; бұл тікелей емес жұмыс орындарына тигізген әсері одан да зор болды. Сонымен қатар, қант қамысы саласы да күрт құлдырады. 1976 жылға дейін қант қамысы Понседегі «Central Mercedita» зауытында өсіріліп, өңделді, бірақ сол жылы Понсе муниципалитеті мен көршілес қалалардың жерлерінде қант қамысының өндірісі тоқтатылды. «Banco de Ponce» және «Banco Crédito y Ahorro Ponceño» бас кеңселерi де Сан-Хуанға көшiрiлдi. Осы өзгерістердің нәтижесінде Понседегі жұмыссыздық деңгейі 25%-ға өсті.

Мамейс жер сілкінісі

1985 жылдың 7 қазанында Понседе зор қайғы орын алды, Баррио Португес ауданының Мамейес деген бөлігінде болған топырақ көшкінінен кем дегенде 129 адам қаза тапты. Адамдарды құтқару және денелерді іздеу үшін халықаралық көмек қажет болды. Америка Құрама Штаттары және Мексика, Франция, Венесуэла сияқты көптеген елдер экономикалық, гуманитарлық және техникалық көмек жіберді. Осыдан кейін, мемлекеттік билік жүздеген адамды тұрақты негізге салынған жаңа елді мекенге көшірді. 2005 жылы АҚШ Ұлттық ғылым және технология кеңесінің Апаттарды азайту кіші комитеті Мамейес көшкінінің сол жылға дейін "бір көшкіннен салған ең көп өлім-жұлым" рекордын сақтағанын хабарлады.

Жақында болған тарих

Понсе муниципалитеті 1992 жылғы 27 қазанда Пуэрто-Риконың заң шығарушы органы қабылдаған жаңа заңға (Пуэрто-Риконың автономиялы муниципалитеттер туралы заңы) сәйкес, Пуэрто-Рикода автономияға қол жеткізген алғашқы муниципалитет болды. Понсе қаласының 15 жыл бойы әкімі болған Рафаэль Кордеро Сантьяго ("Чурумба"), осы жетістікке муниципалитет үкіметін жеткізгені үшін мақталып, 2004 жылғы 17 қаңтарда үш қатарынан келген инсульттан кейін лауазымында қайтыс болды. Вице-мэр Делис Кастильо Ривера де Сантьяго оның мерзімін аяқтады. Кордероның орнын Франсиско Зайас Сейхо иеленді. 2008 жылғы жалпы сайлауда Мария "Маита" Мелендес Понсе қаласының мэрі болып сайланды және үш мерзім бойы қызмет етті. Қазіргі (2021) мэр – Луис Иризарри Пабон, ол Понсе қаласының заманауи тарихында 60%-дан астам дауыспен жеңіске жеткен алғашқы кандидат болды. Қала сонымен қатар Понсе автономиялық муниципалитетінің үкіметтік орталығы және түрлі одақтастық мекемелердің аймақтық орталығы болып табылады. Мысалы, ол Пуэрто-Рико сот жүйесінің оңтүстік хабы қызметін атқарады. Бұған қоса, ол түрлі одақтастық және федералдық үкімет агенттіктерінің аймақтық орталығы болып табылады. Понсе соңғы жылдары экономикасын жақсартты. Жақында Понсе экономикалық прогресі мен халық санының өсуіне байланысты Пуэрто-Риконың екінші маңызды қаласы ретінде бекінді. Бүгінде Понсе қаласы Сан-Хуан қалалық аймағынан тыс Пуэрто-Рикодағы екінші ірі қала. Оның лақап аттары: Ла Перла дель Сур (Оңтүстік маржаны) және Ла Сьюдад Сеньориаль (Асыл қала). Қала сонымен қатар, оның шекараларында өсетін осы жемістің көптігіне байланысты Ла Сьюдад де лас Кенепас (Genip қаласы) деп те аталады. Понсе қаласының толық тарихын 1992 жылы қалада ашылған Понсе тарихы мұражайында көруге болады. Онда қаланың тарихы, оның алғашқы қоныстану кезеңдерінен бастап 20 ғасырдың соңына дейін баяндалған. 2017 жылғы 20 қыркүйекте Мария дауылы Пуэрто-Рико аралына соқты. Понседе алғашқы есептерге сәйкес, 1 миллиард долларлық зиян келді. Шамамен 3500 үй толығымен немесе жартылай қирады. Дауыл Понседе көптеген көшкінге әкеп соқты.

The municipality of Ponce became the first in Puerto Rico to obtain its autonomy on October 27, 1992, under a new law (The Autonomous Municipalities Act of the Commonwealth of Puerto Rico) enacted by the Puerto Rican legislature. Ponce's mayor for 15 years, Rafael Cordero Santiago ("Churumba"), credited for leading the municipal government to that accomplishment, died in office on the morning of January 17, 2004, after suffering three consecutive strokes. Vice mayor Delis Castillo Rivera de Santiago finished his term. Cordero was succeeded by Francisco Zayas Seijo. In the 2008 general elections María "Mayita" Meléndez was elected mayor of the city of Ponce and served three terms. The current (2021) mayor is Luis Irizarry Pabón who became the first mayoral candidate in the modern history of Ponce to win with more than 60% of votes cast. The city is also the governmental seat of the Autonomous Municipality of Ponce, and the regional hub for various commonwealth entities. For example, it serves as the southern hub for the Judiciary of Puerto Rico. It is also the regional center for various other commonwealth and federal government agencies. Ponce has improved its economy in the last years. In recent years, Ponce has solidified its position as the second most important city of Puerto Rico based on its economic progress and increasing population. Today, the city of Ponce is the second largest in Puerto Rico outside of the San Juan metropolitan area. Its nicknames include: La Perla del Sur (The Pearl of the South) and La Ciudad Señorial (The Noble or Lordly City). The city is also known as La Ciudad de las Quenepas (Genip City), from the abundant amount of this fruit that grows within its borders. The complete history of Ponce can be appreciated at the Museo de la Historia de Ponce, which opened in the city in 1992. It depicts the history of the city from its early settlement days until the end of the 20th century. On September 20, 2017 Hurricane Maria struck the island of Puerto Rico. In Ponce, $1,000 million in damages were the initial estimates. An estimated 3,500 homes were completely or partially destroyed. The hurricane triggered numerous landslides in Ponce.

География

Понсе муниципалитеті Пуэрто-Риконың Кариб теңізінің жағалауындағы Оңтүстік жағалаулық жазықтықта орналасқан. Ол Аджунтас, Утуадо, Джейуя, Пеньуэлас және Хуана Диас муниципалитеттерімен шектеседі. Понсе – ірі муниципалитет, Пуэрто-Рикода тек Аресибо ғана жер ауданы бойынша үлкен. Физикалық ерекшеліктері жағынан муниципалитет аралдың оңтүстік-орталық бөлігінде шамамен тіктөртбұрышты аумақты алып жатыр. Оның ені шамамен 16 км (шығыстан батысқа қарай) және ұзындығы 21 км (солтүстіктен оңтүстікке қарай). Оның ауданы 300 км². Понсе муниципалитетінің негізгі физиографиялық ерекшеліктері: (1) негізгі өзен жүйелерінің бастауы орналасқан таулы ішкі аймақ, (2) жоғарғы жазық, (3) негізінен шығыстан батысқа қарай созылған әктас төбелерінің тізбегі, (4) жағалау жазығы және (5) жағалаулық тегіс жер. Муниципалитеттің солтүстік үштен екі бөлігі таулы ішкі аймақтан тұрады, ал оңтүстік үштен бірі төбелерге, жағалау жазықтарына және жағалаулық тегіс жерге бөлінген. Понсе муниципалитетінің аумағы солтүстіктегі Орталық тау тізбегіне және оңтүстіктегі Кариб теңізіне жетеді. Географиялық тұрғыдан алғанда, аумақтың оңтүстік бөлігі Понсе-Патилья аллювиалды жазығының кіші секторларының және Оңтүстік жағалау жазығының құрамына кіреді, олар Орталық тау жотасының оңтүстік беткейіндегі аңғарлардың және Каяй тау жотасының бірігуінен пайда болған. Муниципалитеттің орталық бөлігі жартылай шөлді Оңтүстік төбелердің бөлігі болып табылады. Бұл екі аймақ аралдағы ең құрғақ жерлер саналады. Муниципалитеттің солтүстік бөлігі жаңбырлы Батыс таулары аймағында орналасқан. Баррио Анон – бұл Серро Маравилланың орналасқан жері, оның биіктігі 1245 м және ол Пуэрто-Риконың төртінші ең биік шыңы. Он тоғыз барио муниципалитеттің ауылдық аймақтарын құрайды, ал олардың жер бедері жазықтардан төбелерге және тік тау беткейлеріне дейін әртүрлі. Муниципалитеттің төбелі бариолары (қала шетінде сағат тілімен айналып өтетін): Квебрада Лимон, Маруэньо, Магуэйес, Тибес, Португес ауылдық, Мачуэло Арриба және Серрильос. Канас, Кото Лорел, Капитанехо, Сабанетас, Ваяс және Букана бариолары да қала шетін қоршап тұрады, бірақ олар көбінесе тегіс. Қалған алты барио қаладан алыс орналасқан және олардың жер бедері таулы-қиырлы. Бұл (сағат тілімен): Гуарагуао, Сан-Патрисио, Монте-Льяно, Марагуэс, Анон және Реал. Бұл бариолардың қиыршықтығына себеп – муниципалитеттің осы аймақтары арқылы аралдың Орталық тау тізбегі өтеді. Қалған бариолар қаланың қалалық аймағының бөлігі болып табылады. Муниципалитеттің негізгі қалалық аймағында Примеро, Сегундо, Терсеро, Куарто, Кинто және Сексто деп аталатын алты барио бар. Олардың шекаралары көшелер, өзендер немесе ірі тас жолдармен белгіленген. Мысалы, Баррио Терсероның солтүстігінде Исабель көшесі, шығысында Португес өзені, оңтүстігінде Комерсио көшесі және батысында Пласа Лас Делисиас орналасқан. Баррио Терсеро тарихи аудан деп аталатын аймақтың көп бөлігін қамтиды. Пуэрто-Рико университетінің Маягуэс кампусы Баррио Серрильосқа сейсмикалық детектор орнатқан.

The Municipality of Ponce sits on the Southern Coastal Plain region of the Puerto Rico, on the shores of the Caribbean Sea. It is bordered by the municipalities of Adjuntas, Utuado, Jayuya, Peñuelas, and Juana Díaz. Ponce is a large municipality, with only Arecibo larger in land area in Puerto Rico. In terms of physical features, the municipality occupies a roughly rectangular area in south central portion of the Island of approximately 10 mile (16 km) wide (east to west) by 13 mile (21 km) long (north to south). It has a surface area of 116.0 square miles (300 km2). The main physiographic features of the municipality of Ponce are: (1) the mountainous interior containing the headwaters of the main river systems, (2) an upper plain, (3) a range of predominantly east west trending limestone hills, (4) a coastal plain, and (5) a coastal flat. The northern two thirds of the municipality consists of the mountainous interior, with the southern third divided between hills, coastal plains, and the coastal flat. Ponce's municipal territory reaches the central mountain range to the north and the Caribbean Sea to the south. Geographically speaking, the southern area of the territory is part of the Ponce Patillas alluvial plain subsector and the southern coastal plain, which were created by the consolidation of the valleys of the southern side of the central mountain range and the Cayey mountain range. The central area of the municipality is part of the semi arid southern hills. These two regions are classified as being the driest on the island. The northern part of the municipality is considered to be within the rainy western mountains. Barrio Anón is home to Cerro Maravilla, a peak that at 4,085 feet (1245 m) is Puerto Rico's fourth highest peak. Nineteen barrios comprise the rural areas of the municipality, and the topology of their lands varies from flatlands to hills to steep mountain slopes. The hilly barrios of the municipality (moving clockwise around the outskirts of the city) are these seven: Quebrada Limón, Marueño, Magueyes, Tibes, Portugués Rural, Machuelo Arriba, and Cerrillos. The barrios of Canas, Coto Laurel, Capitanejo, Sabanetas, Vayas, and Bucaná also surround the outskirts of the city but these are mostly flat. The remaining six other barrios are further away from the city and their topology is rugged mountain terrain. These are (clockwise): Guaraguao, San Patricio, Monte Llano, Maragüez, Anón, and Real. The ruggedness of these barrios is because through these areas of the municipality runs the Central Mountain Range of the Island. The remaining barrios are part of the urban zone of the city. There are six barrios in the core urban zone of the municipality named Primero, Segundo, Tercero, Cuarto, Quinto, and Sexto. They are delimetered by streets, rivers, or major highways. For example, Barrio Tercero is bounded in the north by Isabel Street, in the east by the Rio Portugués, in the south by Comercio Street, and the west by Plaza Las Delicias. Barrio Tercero includes much of what is called the historic district. There is a seismic detector that the University of Puerto Rico, Mayagüez Campus, has placed in Barrio Cerrillos.

Жер бедерінің ерекшеліктері

Биіктіктеріне Понсе муниципалитеті аумағындағы Баррио Анон қаласында орналасқан Пуэрто-Рикодағы ең биік, 1338 метрлік Серро-де-Пунта кіреді. Хаюя тауы 1315 метр биіктікте, Хаюядағы Баррио Анон және Баррио Салиенте арасындағы шекарада орналасқан. Теңіз деңгейінен шамамен 1210 метр биіктіктегі Серро Маравилла Барио Анонның шығысында орналасқан. Муниципалитетте төменгі биіктікте көптеген басқа таулар бар, мысалы Монтес Льянос жотасы және Диабло тауы, 2231 фут (680 м) және Маруэньо тауы, 2100 фут (640 м), сондай-ақ Пинто шыңы. Баррио Анонда Торо Негро орманының бір бөлігі орналасқан. Жағалаудың ұштарына Кучара, Пенончилло, Карнеро және Кабуллон нүктелері кіреді. Муниципалитеттің 56 пайызы 10 градус немесе одан да көп еңіспен құралған.

Су ерекшеліктері

Понсе гидрографиялық жүйесін құрайтын 14 өзен – Матильда, Инабон, Букана, Жакагуас, Португес, Канас, Пастильо, Серрильос, Чикито, Баяган, Бланко, Прието, Анон және Сан-Патрисио. Жакагуас өзені муниципалитеттің оңтүстік-шығыс аймағында қысқа ғана бөлікте ағады. Инабон өзені Анон ауданынан басталып, муниципалитет арқылы шамамен 29 км (18 миль) бойына ағып өтеді; Инабонның салалары – Анон және Гуайо өзендері мен Эмахагуа бұлағы. Букана өзені Мачуэло-Ариба ауданынан басталып, 30 км (18,5 миль) қашықтықта Кариб теңізіне құяды. Букананың салалары – Сан-Патрисио, Баяган және Прието өзендері мен Аусубо бұлағы. Португес өзені Аджунтас муниципалитетіндегі осы аттас ауданынан басталып, Понсе-Плайя ауданында Кариб теңізіне 28 км (17,3 миль) қашықтықта құяды. Матильда өзені, сондай-ақ Пастильо өзені деп те аталады, 19 км (12 миль) қашықтықта ағып өтеді; оның салалары – Канас өзені және Лимон мен дел Агуа бұлақтары. Понседегі көлдерге Бронсе және Понсеня, сондай-ақ нөмірленген көлдер: Уно, Дос, Трес және Синко жатады; ал Салинас лагунасы – шектеулі лагуна саналады. Басқа су объектілеріне Кинтанадағы бұлақтар, Ла Гуанча және Эль Туке жағажайлары кіреді. Каха-де-Муэртос аралында да жағажай бар. Серрильос көлі муниципалитет шегінде орналасқан, сондай-ақ болашақта Португес тоғанының нәтижесінде пайда болатын көл де болады. Серрильос мемлекеттік орман да Понсе муниципалитетінде орналасқан. Понседегі жағалау географиялық ерекшеліктеріне Понсе шығанағы, Калета-де-Кабуллонес (Кабуллонес шығанағы) және бес сай: Джуес, Ратонес, Кардона, Гатас және Исла-дель-Фрио кіреді. Каха-де-Муэртос аралы мен Моррилито аралшасы Понсе мен Хуана Диас муниципалитеттерінің шекарасында орналасқан. Cabullón мүйісі мен Исла-дель-Фриода шамамен маңгр өсімдіктері кездеседі. Пунта-Кучарас табиғи қорығының бөлігі болып табылатын Салинас лагунасы 698 куерда (678 акр; 274 га) жерді алып жатыр. Рита үңгірі Серрильос ауданында орналасқан.

The 14 rivers comprising the hydrographic system of Ponce are Matilde, Inabón, Bucaná, Jacaguas, Portugués, Cañas, Pastillo, Cerrillos, Chiquito, Bayagan, Blanco, Prieto, Anón and San Patricio The Jacaguas River runs for a brief stretch on the southeast area of the municipality. The Inabón River springs from Anón ward and runs through the municipality for some 18 mile (29 km); the tributaries of the Inabón are the Anón and Guayo rivers and the Emajagua Brook. The Bucaná River springs from Machuelo Arriba ward and runs for 18.5 mile (30 km) into the Caribbean Sea. The tributaries of the Bucaná are the San Patricio, Bayagán, and Prieto Rivers and Ausubo brook. The Portugués River springs from the ward of that name in Adjuntas, and runs for 17.3 mile (28 km) into the Caribbean sea at Ponce Playa ward. The Matilde River, also known as the Pastillo River, runs for 12 mile (19 km); its tributaries are the Cañas River and the Limón and del Agua brooks. Lakes in Ponce include Bronce and Ponceña as well as lakes bearing numbers: Uno, Dos, Tres, and Cinco; and the Salinas Lagoon, which is considered a restricted lagoon. Other water bodies are the springs at Quintana and the La Guancha and El Tuque beaches. There is also a beach at Caja de Muertos Island. Lake Cerrillos is located within the limits of the municipality, as will be the future lake resulting from the Portugués Dam. The Cerrillos State Forest is also located in the municipality of Ponce. Coastal geographic features in Ponce include Bahía de Ponce, Caleta de Cabullones (Cabullones Cove), and five cays: Jueyes, Ratones, Cardona, Gatas, and Isla del Frio. Caja de Muertos Island and Morrillito islet are located at the boundary between Ponce and Juana Díaz. There is a mangrove covering an area of approximately at Cabullón promontory and Isla del Frio. The Salinas Lagoon, part of Reserva Natural Punta Cucharas, has a mangrove that expands about The lagoon itself consists of 698 cuerdas (678 acres; 274 ha). The Rita cave is located in Barrio Cerrillos.

Климат

Понсе тропикалық саванналық климатқа (Koppen Aw/As) ие. Понседе жазғы орташа температурасы және қысқы орташа температурасы байқалады. Қыста орташа температурасы құрайды. Рекордтық ең жоғары температура 2003 жылдың 21 тамызында тіркелді, ал рекордтық ең төмен температура 2004 жылдың 28 ақпанында тіркелді, бұл 1993 жылдың 25 қаңтарында тіркелген рекордтық ең төмен температураға тең. Қаланың орташа жылдық температурасы – .

Сәулет

XIX ғасырда қалада сәулет өнерінің гүлденуі орын алды, соның ішінде кейін Понсе креолы деп аталған жаңа сәулет стилі дүниеге келді. Франсиско Валлс, Мануэль Виктор Доменек, Эдуардо Салих, Блас Сильва Бухер, Агустин Камило Гонсалес, Альфредо Вихерс, Франсиско Поррата Дориа және Франсиско Гардон Вега сияқты сәулетшілер қалаға ерекше бейне беру үшін модерн және неоклассикалық стильдердің үйлесімін пайдаланды. Мұны қала орталығындағы Театро Ла Перла сияқты әртүрлі құрылыстарда көруге болады. Өз бай сәулет мұрасын көрсету мақсатында қала Вишерс Вилларонга резиденциясында Пуэрто-Рико сәулет мұражайын ашты. Қаланың көптеген ерекшеліктері (үйлердің фасадынан бастап, қисайған көше бұрыштарына дейін) Барселона сәулетінің үлгісімен жасалған, себебі қаланың каталондық тамыры терең. 2020 жылы Ұлттық тарихи сақтау қоры Понсе тарихи аймағын Америкадағы ең қауіпті тарихи орындардың бірі деп жариялады.

Бариолар

Понсе 31 бариосы бар, бұл Пуэрто-Рикодағы ең көп бариосы бар муниципалитет. Понседе 12 барио қаланың қалалық аймағында, ал 19 барио қаладан тыс орналасқан. 1999 жылы осы он тоғыз барионың жетісі қала маңындағы деп есептелді. Қала маңындағы бариолар: Канас, Магуэйес, Португес, Мачуэло Арриба, Сабанетас, Кото Лаурел және Серрильос. АҚШ халық санағы бюросының 2000 жылғы есебі Понсе бариосының әрқайсысы үшін толық демографиялық статистиканы ұсынады. 2000 жылғы санақ Монтес Льянос муниципалитетіндегі ең аздап халқы бар барио екенін көрсетті. Үлкен ауманының арқасында Канас бариосы муниципалитеттің ең көп халқы бар бөлімі болды. Сан-Патрисиода бір шаршы мильге 68 адамдан келеді, ал Куартода бір шаршы мильге 18 819 адамнан келеді. Понседе көршілес муниципалитеттермен шектесетін тоғыз барио бар: Канас, Квебрада Лимон, Маруэньо, Гуарагуао, Сан-Патрисио, Анон, Реал, Кото Лаурел және Капитанехо. Канас және Капитанехо да жағалау бариолары болып табылады және тағы үш (Плайя, Букана және Ваяс) бариоларымен бірге муниципалитеттің бес жағалау бариосын құрайды. Қала шегінде бес барио бар (Canas Urbano, Machuelo Abajo, Magueyes Urbano, Portugués Urbano және San Antón), олар бастапқы алты қалалық орталық бариоларымен — Primero, Segundo, Tercero, Cuarto, Quinto және Sexto — бірге муниципалитеттің 11 қалалық аймақ бариосын құрайды. Қаланың тарихи аймағы осы алғашқы алты негізгі қалалық бариоларында орналасқан. Бұл он бір барио муниципалитеттің қалалық аймағы деп аталатын аймақты құрады. Қалған сегіз барио (Магуэйес, Тибес, Монтес Льянос, Марагуэс, Португес, Мачуэло Арриба, Серрильос, Сабанетас) муниципалитеттің ішкі аймағында орналасқан. Соңғы сегіз барио қала шегінен тыс, жағалауда немесе шекаралық бариолар емес. АҚШ халық санағы бюросы ұсынған муниципалитеттің барлық бариоларының, олардың халқының, халық тығыздығының және жер мен су аумақтарының жиынтығы төменде келтірілген:

With 31 barrios, Ponce is Puerto Rico's municipality with the largest number of barrios. Ponce's barrios consist of 12 located in the urban area of the city plus 19 outside the urban zone. Of these nineteen, seven were considered suburban in 1999. The suburban barrios were: Canas, Magueyes, Portugués, Machuelo Arriba, Sabanetas, Coto Laurel, and Cerrillos. A 2000 report by the U. S. Census Bureau provides detailed demographics statistics for each of Ponce's barrios. The 2000 Census showed that Montes Llanos is the least populated barrio in the municipality. Thanks to its larger area, barrio Canas was by far the most populated ward of the municipality. At 68 persons per square mile, San Patricio was the least populated, while Cuarto was the most densely populated at 18,819 persons per square mile. Ponce has nine barrios that border neighboring municipalities. These are Canas, Quebrada Limón, Marueño, Guaraguao, San Patricio, Anón, Real, Coto Laurel, and Capitanejo. Canas and Capitanejo are also coastal barrios, and together with three others (Playa, Bucaná, and Vayas) make up the municipality's five coastal barrios. There are also five barrios within the city limits (Canas Urbano, Machuelo Abajo, Magueyes Urbano, Portugués Urbano, and San Antón) that in addition to the original six city core barrios — named Primero, Segundo, Tercero, Cuarto, Quinto, and Sexto — make up the 11 urban zone barrios of the municipality. The historic zone of the city is within these original six core city barrios. These eleven barrios composed what is known as the urban zone of the municipality. The remaining eight barrios (Magueyes, Tibes, Montes Llanos, Maragüez, Portugués, Machuelo Arriba, Cerrillos, Sabanetas) are located in the interior of the municipality. These last eight are outside the city limits and are neither coastal nor bordering barrios. A summary of all the barrios of the municipality, their population, population density, and land and water areas as given by the U. S. Census Bureau is as follows:

No. Барио Халқы (2000 жылғы санақ) Тығыздығы (/км²) Жалпы ауданы (км²) Жер ауданы (км²) Су ауданы (км²)
1 Анон 1669 129.9 12.85 12.85 0.00
2 Букана 3963 295 7.52 2.16 1.34 0.81
3 Канас 3406 523 49.32 2.82 14.50 8.32
4 Канас Урбано 2148 299.6 2.31 2.31 0.00
5 Капитанехо 1401 355.4 4.82 3.95 0.88
6 Серрильос 4284 137 7.53 3.31 3.11 0.20
7 Кото Лаурел 5285 149 2.93 3.60 3.54 0.06
8 Куарто 3011 18818.80 0.17 0.16 0.00
9 Гуарагуао 1017 247.4 4.11 4.11 0.00
10 Мачуэло Абахо 1330 275 15.31 1.86 1.77 0.90
11 Мачуэло Арриба 1372 721 24.96 6.61 6.46 0.15
12 Магуэйес 6134 134 5.24 4.56 4.56 0.00
13 Магуэйес Урбано 1332 107 4.21 1.24 1.24 0.00
14 Марагуэс 754 142.0 6.42 5.31 1.11
15 Маруэньо 1474 350.1 4.21 4.21 0.00
16 Монтес Льянос 462 214.9 2.15 2.15 0.00
17 Плайя 1692 638 64.4 14.98 4.38 10.60
18 Португес 4882 138 6.93 3.56 3.52 0.04
19 Португес Урбано 5886 516 3.21 1.14 1.14 0.00
20 Primero 3550 14200.00 0.25 0.25 0.00
21 Квебрада Лимон 804 301.1 2.67 2.67 0.00
22 Квинто 724 658 1.80 0.11 0.11 0.00
23 Реал 3139 595.6 5.28 5.27 0.01
24 Сабанетас 6420 235 1.62 2.79 2.73 0.06
25 Сан-Антон 1127 1100 63.4 1.17 1.12 0.04
26 Сан-Патрисио 4656 7.86 6.86 6.86 0.00
27 Segundo 1132 117 416.9 0.65 0.65 0.00
28 Сексто 4745 182 50.00 0.27 0.26 0.01
29 Tercero 7739 662.5 0.08 0.08 0.00
30 Тибес 866 123.5 7.01 7.01 0.00
31 Ваяс 1338 187.9 10.47 7.12 3.35
Понсе 18647 516 25.5 193.6 114.77 8.9

Туризм

Жылдар бойы тарихи маңыздылығымен Понседе саяхатшы туристерге қызығушылық тудыратын көптеген қызықты орындар бар. Қаланың орталық бөлігі Понседегі туристік тартымдардың көп бөлігін қамтиды. Туризм соңғы жылдары айтарлықтай өсті. 2007 жылы 6000-нан астам турист круиздік кемелер арқылы қалаға келді. 2008 қаржы жылында Мерседита әуежайындағы жолаушылар ағыны 278 911 адамды құрады, бұл 2003 қаржы жылымен салыстырғанда 1228% өсімді көрсетті және осы бес жылдық кезеңдегі барлық аймақтық әуежайлардың арасындағы ең жоғары көрсеткіш. Бәрі де турист болмаса да, бұл көрсеткіш қала халқынан да көп. Дамып келе жатқан туристік индустрияны қолдау мақсатында 1970-ші жылдарда, Ponce Holiday Inn-мен бастап, бірнеше қонақүйлер салынды. Жаңа орналасу орындарына Ponce Hilton Golf & Casino Resort кіреді, онда жаңа Costa Caribe Golf & Country Club орналасқан, ол 27 лункалы PGA чемпионатының гольф алаңына ие. Hotel Meliá 20-шы ғасырдың басынан бері үздіксіз қалада жұмыс істеп келеді. Сондай-ақ, 1960 жылдың ақпанында ашылып, 1975 жылы жабылған Intercontinental қонақүйін қайта жаңартуға және Крусета-дель-Вигия төбесінде "Magna Vista Resort" ретінде қайта ашуға болатыны зерттелді. Ponce Ramada 2009 жылы ашылды, ал Four Points by Sheraton және Marriott Courtyard сияқты басқа да қонақүй жобалары жүзеге асырылуда. 2013 жылы қала орталығындағы Ponce Ramada қонақ үйі 70 бөлмелік құрылысына казино қосты. Понсе Пуэрто-Рико үкіметінің Porta Caribe туристік аймағының бір бөлігі болып табылады.

Понсе-ан-Марша

Соңғы жылдары 440 миллион долларлық "Понсе-эн-Марша" ("Қозғалып келе жатқан Понсе") деп аталатын жандандыру жобасы қаланың тарихи аймағындағы ғимараттар санын 260-тан 1046-ға дейін арттырды. "Понсе-эн-Марша" жобасы 1985 жылы сол кездегі губернатор Рафаэль Эрнандес Колон және Понсе мэрі Хосе Дапена Томпсон тарапынан ұсынылды, ол Ла-Форталезадағы екінші мерзімінде болған кезде жасалды. Планды Понсе қалалық кеңесі 2003 жылдың 14 қаңтарында бекітті. Губернатор Сила Кальдерон бұл жобаға 2003 жылдың 28 желтоқсанындағы жарлық арқылы қол қойды, ол 2004 жылдың 12 қаңтарында күшіне енді. Аталған жоспар 2004-2012 жылдар аралығында бір миллиард доллар жұмсауды көздейді. Понседегі көптеген ғимараттар Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген. "Қоғамдық орындар жобасы" атты коммерциялық емес ұйым тарихи Понсе қалалық орталығын "Кариб мәдениетінің әдемі сақталған көрнекі үлгісі" ретінде әлемдегі 60 ең тамаша орынның бірі деп атады. Қаланың жаңартылған тарихи аймағы "Понсе-Центро" (Понсе орталығы), "Тарихи Понсе" және "Тарихи аудан" сияқты әртүрлі атаулармен белгілі. "Понсе-эн-Марша" атауы Мадридтегі Zona Atocha аймағындағы "Аточа-эн-Марша" жаңғырту жобасынан алынған.

Көрнекті орындар

Қала көптеген сапалы мұражайлары үшін «Мұражай қаласы» деп аталды. Понседегі барлық мұражайлар муниципалитет әкімдігінің басқаруында. 2004 жылдың 15 қыркүйегінде жергілікті бақылауда болмаған соңғы төрт мұражай Пуэрто-Рико мәдениет институтынан Пуэрто-Рико заң шығару органының шешімімен Понсе муниципалитетінің басқаруына берілді. Дегенмен, бұл төрт мұражай (Casa Armstrong Poventud, Casa Wiechers Villaronga, Museo de la Música Puertorriqueña және Casa de la Masacre) ICP бақылауында қалады. Понсе қаласының орталық бөлігінде бірнеше мұражайлар мен тарихи ескерткіштер орналасқан. Қаланың бас алаңы – Пласа Лас Делисиас алаңында ең әйгілі фонтан («Арыстар фонтаны»), Понсе соборы және Парке де Бомбас – ескі өрт сөндіру станциясы, қазір мұражай, қаланың символы және өрт сөндірушілердің батырлығына құрмет ретінде сақталған. Бұл алаң «понсеностардың» жиналатын ортақ орны болып табылады. Понседің бас алаңының төңірегіндегі басқа ғимараттарға Каса Алкальдия (Понсе қалалық әкімдігі), 1840 жылдарға дейін салынған қаладағы ең көне отаршылдық ғимарат және Армстронг Повентуд резиденциясы кіреді. Понсе қаласының солтүстігінде Кастильо Серралес және Крусета-дель-Вигия орналасқан. Серралес қамалына жыл сайын шамамен 100 мың адам келеді. Крусета орналасқан төбеде бұрын барлаушылар кемелерді және жаугершілік күштерді бақылап отырған. 1898 жылы американдық әскерлердің басып кіруі алғаш рет осы жерден байқалды. Понседе Пуэрто-Риконың ең көне зираты орналасқан, тіпті ол Антиль аралдарындағы ең көне зират болып саналады. Қала шетінде 1975 жылы дауылдан кейін ашылған қыш ыдыстардан кейін Тибес ежелгі рәсімдер орталығы табылды. Орталықта Антиль аралдарындағы ең көне зират орналасқан. 300 жылға дейін соққан 200-ге жуық қаңқа Вест-Индиядағы ең ірі және маңызды археологиялық жаңалық деп есептеледі. Понседегі тағы екі маңызды зират – Роман Балдориоти де Кастро атындағы Ұлттық пантеон және Сан-Висенте де Поль атындағы католик зираты, екеуі де тарихи ескерткіштердің ұлттық тізіліміне енген. Сан-Висенте де Поль атындағы католик зираты Пуэрто-Риконың оңтүстігіндегі ең бай отбасыларға арналған ең әдемі жерлеу құрылыстарын қамтиды. Сондай-ақ, қала шетінде 1833 жылы жеміс-жидек өсіру үшін салынған Хасиенда Буэна Виста сарайы орналасқан. 1845 жылы ол кофе плантациясы мен диірменге айналдырылды. 1937 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін тоқырап қалды, бірақ үкіметтің Fideicomiso de Conservación de Puerto Rico қоры арқылы қалпына келтірілді. Барлық механизмдер (металл бөлшектері) түпнұсқа, 360 метрлік Вивес сарқырамасынан келген сумен жұмыс істейді; жүгері диірменін іске қосатын гидравликалық турбина бар. Пасео Табладо Ла Гуанча қаланың теңіз жағалауында орналасқан. Онда тамақ және сусындар сататын киосктер, ашық сахна және Club Náutico de Ponce деп аталатын қайық тұрағы бар. Серуендеу жолындағы бақылау мұнарасынан Кардона аралындағы маяқ көрінеді. Сондай-ақ, 45 минуттық қайық саяхатымен Исла-де-Каха-де-Муэртос (Қопап арал) аралына баруға болады, ол бірнеше жағажайлары мен 1887 жылғы маяғы бар кішкентай арал. 2008 жылға қарай қалада 3000 адамға сыйымды конгресс-орталығының құрылысы да жүргізілді. Оған екі ірі қонақ үй, көп пәтерлі үйлер және демалыс орындары да кіреді. Панорамалық жол деп аталатын Пуэрто-Риконың 143-жолы (PR 143) муниципалитеттің солтүстік шекарасының бойымен өтеді.

The city has been christened as Museum City for its many quality museums. All museums in Ponce are under municipal government administration. On 15 September 2004, the last four museums not under local control were transferred from the Institute of Puerto Rican Culture to the Ponce Municipal Government by act of the Puerto Rico Legislature. However, these four museums (Casa Armstrong Poventud, Casa Wiechers Villaronga, Museo de la Música Puertorriqueña, and Casa de la Masacre) continue to be controlled by the ICP. Downtown Ponce in particular features several museums and landmarks. Plaza Las Delicias, the town's main square, features a prominent fountain (namely, the "Lions Fountain"), the Ponce Cathedral, and Parque de Bombas, an old fire house, now a museum, that stands as an iconic symbol of the city and a tribute to the bravery of its firefighters. This plaza is also a usual gathering place for "ponceños". Other buildings around Ponce's main plaza include the Casa Alcaldía (Ponce City Hall), the oldest colonial building in the city, dating to the 1840s, and the Armstrong Poventud Residence, an example of the neoclassical architectural heritage of the island. Just north of downtown Ponce lies the Castillo Serrallés and the Cruceta del Vigía, a 100 feet (30 m) observation tower which overlooks the city. The Serralles castle is reported to receive nearly 100,000 visitors every year. The hill on which the Cruceta is located was originally used by scouts to scan for incoming mercantile ships as well as invading ones. The invasion of American troops in 1898 was first spotted from there. Ponce is home to Puerto Rico's oldest cemetery; in fact, it is the oldest cemetery in the Antilles. In the city outskirts, the Tibes Indigenous Ceremonial Center was discovered in 1975 after hurricane rains uncovered pottery. The center is the site of the oldest cemetery uncovered up to date in the Antilles. With some 200 skeletons unearthed from the year 300 AD, it is considered the largest and the most important archaeological finding in the West Indies. Two other cemeteries in Ponce worth noting are the Panteón Nacional Román Baldorioty de Castro and the Cementerio Catolico San Vicente de Paul, both of which are listed in the National Register of Historic Places. The Cementerio Catolico San Vicente de Paul has the most eye catching burial constructions of any cemetery for the wealthiest families, both local and foreign born, of southern Puerto Rico. Also in the city outskirts is Hacienda Buena Vista, an estate built in 1833 originally to grow fruits. It was converted into a coffee plantation and gristmill in 1845. It remained in operation until 1937, then fell into disrepair, but was restored by the government's Fideicomiso de Conservación de Puerto Rico. All the machinery works (the metal parts) are original, operated by water channeled from the 360m Vives waterfall; there is a hydraulic turbine which makes the corn mill work. Paseo Tablado La Guancha is located in the town's sea shore. It features kiosks with food and beverages, an open space stage for activities, and a marina called Club Náutico de Ponce. From the observation tower on the boardwalk, Cardona Island Light can be seen. A 45 minute boat ride is also available to Isla de Caja de Muertos (Coffin Island), a small island with several beaches and an 1887 lighthouse. as of 2008, the city had also engaged in the development of a convention center with a capacity for 3,000 people. It is also to include two major hotels, apartment buildings and recreational facilities. Puerto Rico Route 143 (PR 143), known as the Panoramic Route, runs edging near the municipality's northern border.

Музыка

Бұл кезеңде көркемдік даму да гүлденді. Бомба және Плена сияқты халық ырғақтарының күшеюі аралдың оңтүстік аймағында, негізінен Понседе болды. Баррио Сан-Антон осы ырғақтың туған жері ретінде белгілі. Әр шілде айында Понседе Бомба мен Пленаның жылдық фестивалі өтеді, онда түрлі музыканттар мен шерулер қатысады. Испания, Италия, Франция, Германия және Англиядан келген иммигранттар Понсеге халықаралық қала құруға келді, ол әлі де бай таино және африкалық мұрасын сақтап тұр. Африкалық мінез, сенім және музыка Понсе мәдениетіне ерекше дәмі мен жарқын ырғақ қосады. Осының бір бөлігі – Бомба және Плена ырғақтарының ықпалы. Бұл Кариб және Африка музыкасының үйлесімі. Понсе сонымен қатар бірнеше әншілер мен музыканттардың туған жері болды. 20 ғасырдың басында өмір сүрген Антонио Паоли сияқты опера әншілерінен бастап, Эднита Назарио сияқты заманауи әншілерге дейін. Сонымен қатар, Хектор Лаво, Чео Фелисиано және Исмаэль Кинтана сияқты сальса әншілері де осы қаладан шыққан. 1858 жылға дейін тарихы бар Понсе карнавалы Пуэрто-Рикодағы ең көне карнавал болып табылады және 150 жылдығында халықаралық сипатқа ие болды. Бұл Батыс жарты шардың ең көне карнавалдарының бірі. Онда жақсылық пен жамандықты бейнелейтін маска киген кейіпкерлер шеру тартады. Понсе қаласының орталығындағы Серралес Неварес отбасының үйінде орналасқан Пуэрто-Рико музыкасы мұражайы аралдағы музыка тарихын көрсетеді, оның көп бөлігі Понседе пайда болған және дамыған. Понседегі музыка туралы әңгіме тенорлардың королі Антонио Паоли мен Понседен шыққан би шебері Хуан Морел Кампостың ұлы өнерлерін құрметтемей аяқталмайды. Бүгінде Пласа Лас Делисиас алаңында Хуан Морел Кампостың мүсіні орнатылған, ал Паоли туып өскен үй Пуэрто-Рико халықтық зерттеу орталығына айналды, ол Пуэрто-Рико мәдениетін зерттейтін орталық. Қалалық оркестр әр жексенбі күні кешке концерттер өткізеді, сондай-ақ Жастар симфониялық оркестрі де өнер көрсетеді.

Artistic development also flourished during this period. The surging of popular rhythms like Bomba and Plena took place in the south region of the island, mainly in Ponce. Barrio San Antón is known as one of the birthplaces of the rhythm. Every July, Ponce celebrates an annual festival of Bomba and Plena, which includes various musicians and parades. Immigrants from Spain, Italy, France, Germany, and England came to Ponce to develop an international city that still maintains rich Taíno and African heritage. The African personality, belief, and music add flavor and colorful rhythm to Ponce's culture. Part of this are the influences of the Bomba and Plena rhythms. These are a combination and Caribbean and African music. Ponce has also been the birthplace of several singers and musicians. From opera singers like Antonio Paoli, who lived in the early 20th century, to contemporary singers like Ednita Nazario. Also, Salsa singers like Héctor Lavoe, Cheo Feliciano, and Ismael Quintana also come from the city. Dating back to 1858, Ponce's Carnival is the oldest in Puerto Rico, and acquired an international flavor for its 150th anniversary. It is one of the oldest carnivals celebrated in the Western Hemisphere. It features various parades with masked characters representative of good and evil. The Museum of Puerto Rican Music, located at the Serrallés Nevárez family residence in downtown Ponce, illustrates music history on the Island, most of which had its origin and development in Ponce. No discussion of music in Ponce would be complete without rendering honor to the great performances of King of Tenors Antonio Paoli and danza master Juan Morel Campos, both from Ponce. Today, there is a statue of Juan Morel Campos that adorns the Plaza Las Delicias city square, and the home where Paoli was born and raised functions as the Puerto Rico Center for Folkloric Research, a research center for Puerto Rican culture. A municipal band presents concerts every Sunday evening, and a Youth Symphony Orchestra also performs.

Өнер

Понсе қаласының өнерге деген құштарлығы, кем дегенде, 1864 жылға дейін барып жетеді, осы жылы "Ла Перла" театры салынған болатын. Понсе – Мигель Пу, Хорасио Кастайн және көптеген суретшілер мен мүсіншілердің туған жері. Бұл қала Батыс жарты шардың жеті қаласының бірі (қалғандары – Мексика қаласы, Гавана, Вальпараисо, Буэнос-Айрес, Мар-дель-Плата және Росарио) және "Ruta Europea del Modernisme" халықаралық коммерциялық емес ұйымының құрамына кіреді, бұл ұйым әлемдегі модерн өнерінің мұрасын қорғауға және насияттауға арналған. Бүгінде Понседе аралдағы басқа муниципалитеттерден гөрі көп музей бар (тоғыз). Понседе 1959 жылы жергілікті тұрғын Луис А. Ферре құрған Понсе өнер мұражайы (MAP) орналасқан. Ферре 99 жасқа толғанға дейін мұражайды басқарды, ал қазір ол Луис А. Ферре қорының басшылығында. Нью-Йорктегі "Радио Сити Мьюзик Холл" және "Заманауи өнер мұражайының" архитекторы Эдвард Дюрелл Стоун жобалаған MAP – аралдағы халықаралық деңгейдегі жалғыз мұражай, Америка музейлер альянсы (AAM) аккредиттеген жалғыз мұражай және Америка архитекторлар институтының (AIA) арнайы дизайн сыйлығын алған жалғыз мұражай. Онда Кариб бассейніндегі ең ірі өнер коллекциясы бар, онда 4500 экспонат сақталған.

Демалыс

Муниципалитетте бірнеше саябақтар мен жағажайлар бар, оның ішінде тыныш серуендеуге арналған және белсенді саябақтар да бар. Ең танымал тыныш саябақтардың бірі – Пуансе айналма жолындағы (PR 2) Хулио Энрике Монагас отбасылық саябағы, осы жерде Рио Португес Буканаға құяды. Парк Урбано Дора Колон Клавелл, тағы бір тыныш саябақ, қала орталығында орналасқан. Белсенді саябақтарға Чарльз Х. Терри атлетикалық алаңы және бірнеше муниципалды теннис корттары кіреді, оның ішінде Poly Deportivos-та 9 қатты корт, ал Ла Рамбла-да алты қатты корт бар. Сонымен қатар, муниципалитеттің әртүрлі аудандарында көптеген қоғамдық баскетбол корттары орналасқан. Муниципалитетте 40 жағажай бар, оның 28-і құрлықта, ал 12-сі Каха-де-Муэртос аралында. Олардың арасында шамамен онға жуығы ерекше аталады, соның ішінде PR 2 тас жолындағы Эль-Туке аймағындағы Эль-Туке жағажайы, қаланың батысында, Ла-Гуанча аймағындағы Ла-Гуанча жағажайы, қаланың оңтүстігінде, және Каха-де-Муэртостағы төрт жағажай: Пеликано, Плая-Ларға, Карручо және Жағалау күзетшілері жағажайлары. Каха-де-Муэртос жағажайларына бару үшін Ла Гуанчадан паромға отыру қажет.