Кіріспе

Агуадилла (aɣwaˈðiʝa, awaˈðiʝa) – 1775 жылы Луис де Кордова құрған, Пуэрто-Риконың солтүстік-батыс ұшында орналасқан қала және муниципалитет. Ол Атлант мұхитымен солтүстік және батыс жағынан, Агуададан солтүстікке қарай, Мокадан және Изабеладан батысқа қарай шектеседі. Агуадилла 15 бариоға және Агуадилла Пуэблоға (қаланың орталық аймағы және әкімшілік орталығы) таралып жатыр. Бұл Агуадилла-Изабела-Сан-Себастьян метрополитендік статистикалық аймағының маңызды қаласы және ядросы болып табылады.

Этимологиясы мен лақап аты

Агуадилла қаласының бастапқы атауы – Сан-Карлос де Ла Агуадилла есімдігінің қысқартылған түрі. Агуадилла атауы – оңтүстікте орналасқан қала мен муниципалитет атауы болған Агуада сөзінің кішіргізілген түрі. Муниципалитеттің бірнеше лақап аты бар: «Атлантикалық бақ» (Jardín del Atlántico), «Акулалар қаласы» (Pueblo de los Tiburones) және «Су бұлағының вилласы» (La Villa del Ojo de Agua). Бұл лақаптар ерте мекендеушілер мен испан сарбаздарының су көзі ретінде пайдаланған табиғи су бұлағынан шыққан, қазір Агуадилла Пуэблодағы Эль Партер алаңында орналасқан.

Тарих

Бір дереккөздерге сәйкес, тайно тайпасының Аймамон деген елді мекені Кулебринас өзеніне жақын орналасқан. Агуадилланың қазіргі аумағы бастапқыда Агуада аумағының бір бөлігі болған. 1775 жылы Дон Луис де Кордова Агуадилланың негізін қалауға рұқсат берді. Алайда, аумақ 1780 жылы ғана тиісінше бөлініп, қаланың құрылуы ресмиланды. Бастапқыда Агуадилла Виктория және Хигуэй бариоларынан тұрды. Бұл аймақта 1770 жылға дейін Агуадилла деп аталған адамдар қоныстанған. 1776 жылы Фрай Иниго Аббад и Ласиерра арал қалаларын сипаттағанда, оны «Сан-Карлос-де-Ла-Агуадилланың жаңа қаласы» деп атады. Дегенмен, доктор Агустин Штальдың «Агуадилланың негізі» еңбегінде көрсетілгендей, қала 1780 жылы ғана ресми түрде құрылды. Жаңа шіркеу құрылысы және тәуелсіз ауылға айналуға қатысты шаралар 1775 жылы басталды. Агуадилла ауылының халқы үздік порты мен кемелер қатынасының стратегиялық орналасуының арқасында үнемі өсіп отырды. 1776 жылы Санто-Доминго алғаш рет тәуелсіздік алғанда, испан тегіндес адалдар Пуэрто-Рикоға, негізінен Агуадиллаға көшіп келді, бұл халықтың айтарлықтай өсуіне әкелді. 1831 жылы Дон Педро Томас де Кордованың сөзіне қарағанда, Агуадилла аймағы немесе «партия» Агуадаға қарасты. Осы кезде Агуадилланың аумақтық құрылымы мынадай болды: Пуэбло-Норте (Солтүстік қаласы), Пуэбло-Сур (Оңтүстік қаласы), Сейба-Альта, Сейба-Баха, Монтанья, Малезас, Агуакате, Дос-Пальмас, Камасейес, Плейнела, Боринкен, Ареналес, Хигуэй, Корралес, Виктория және Мангуал. Дон Педро Томас де Кордова Агуадилланың Пунта Боринкен мен Сан-Францискодан тұратын жолын «Еуропадан Гавана мен Мексикаға саяхаттайтын кемелердің тоқтау орны» деп сипаттады. Ол сондай-ақ «оның порты барлық кемелерді қамтамасыз ету мүмкіндігіне байланысты аралдағы ең көп таралған порт» екенін қосты. 1860 жылы Агуадилла ресми түрде ауыл деп жарияланды. 150 бөлмелі қонақүй, казино және Сан-Хуаннан тыс Пуэрто-Рикодағы алғашқы «Мариотт» ашылды. Рамейде Агуадилладағы Пуэрто-Рико университеті мен Фридрих Фробель екі тілді мектебі (K 9) орналасқан. Жоғары мектеп Рамей жұмыс корпусының кампусына айналды, ал бастауыш мектеп Эстер Фелисиано Мендоза орта мектебіне айналды. 1979 жылдан бері Centro de Adiestramiento y Bellas Artes (CABA) Пуэрто-Рикодағы жалғыз мемлекеттік өнер мектебі (7–12 сыныптар). Рамейде сонымен қатар жаңа Рамей коньки тебу паркі, жаңа марипосарио (көбелек фермасы) және Рамей сауда орталығы бар. Жағалау күзетінің Боринкен әуе стансасы бар базаның белсенді бөлігі әлі де сақталып қалған. Рамейде АҚШ-тың ішкі қауіпсіздік департаменті, АҚШ кеден және шекара қорғау басқармасының әуе және теңіз және шекаралық патруль кеңсесі, Пуэрто-Рико полиция департаментінің Fuerzas Unidas de Rápida Acción (Жедел әрекет етуге біріккен күштер) және Пуэрто-Рико Ұлттық гвардиясы сияқты басқа да мемлекеттік органдар орналасқан. Сондай-ақ пошта бөлімі, Centro de Servicios al Conductor (Көлік құралдарына қызмет көрсету орталығы), нан пісіруші дүкен және Banco Popular de Puerto Rico филиалы бар.

Сан-Антонио

Сан-Антонио ауылы 19 ғасырдың ортасында құрылған. Онда 60 отбасы тұрды. Бастапқыда бұл отбасылар орналасқан жер Бажура-де-Вади деп аталды, кейіннен Сан-Антонио деп аталды. 1918 жылы Сан-Фермин жер сілкінісінің салдарынан ауыл цунамиден толығымен қирады. Ауылдың жағалауға жақын орналасуына байланысты, отбасылар осы табиғи апаттың салдарынан көп қиындықтарға ұшырады. Ауыл тұрғындары елді мекенді жағалаудан алыс, биік жерге көшіруді шешті. Жаңа орналасқан жер қазіргі Рами деп белгілі. Ауылдың инфрақұрылымы дамуын бастады. Луис Р. Эстевес және Хуан Гарсия аймақтағы алғашқы екі театрды ашты. "Luz del Porvenir" (Болашақтың жарығы) атты жаңа әлеуметтік клуб құрылды. Жаңа мектеп жүйесі ауылдың мақтанышына айналды, себебі ол балаларын оқытуға мүмкіндік берді, бұл үшін олар қала орталығынан оңтүстікке қарай 9 миль (14 км) қашықтықты жүрмейтін болды. Сондай-ақ, жаңа нан пісіретін дүкен мен пошта бөлімі, және басқа да бірнеше нысандар ашылды. Осы кезде ауыл өз қамқоршылық фестивалін де бастады. Киім өнеркәсібі жұмыспен қамтудың маңызды көзі болды. 1939 жылдың қыркүйегінде, қант қамысымен жабылған жерлер әскерилерге 1,215,000 долларға иеліктен шығарылды, Ramey әуе базасын салу мақсатында. Ауыл құрылғаннан бері, Ramey әуе базасының кеңеюіне байланысты үш рет жері алынды. Бұл экспроприациялар Сан-Антонионы қалаға айналдыру жоспарларын кешіктіріп, тоқтатты. Бүгінде Сан-Антонионың халқы шамамен он мың адамнан тұрады. Онда заманауи алаң, Пуэрто-Рико мемлекеттік полиция бөлімі, колозей, өнеркәсіптік парк, қоғамдық тұрғын үйлер, бейсбол алаңы, мемлекеттік мектеп жүйесі, дүкендер және басқа да кішкентай қаланың көптеген сипаттамалары бар. Қаланың туы мен эмблемасы да бар. Роберто Роман Асеведо қаланың туын және эмблемасын жасады.

1944 жылы сайлау күніндегі қайғылы оқиға

1944 жылдың 7 қарашасының таңғы сағаттарында Пуэрто-Рико тарихындағы ең ауыр теміржол апаты орын алды. 3 нөміріндегі пойыз Сан-Хуаннан Понсеге жолаушыларды сол күні өтетін жалпы сайлауға қатысу үшін туған қалаларына жеткізіп бара жатқан. Агуадилладағы Хименес станциясында 4 нөміріндегі пойызбен инженер мен қазандықшыны алмастыру үшін тоқталды, ал ол Сан-Хуанға бағыт алған. 3 нөміріндегі пойыздың Хименес станциясынан Понсеге дейінгі бағытын жүргізуге тағайындалған инженер – Жозе Антонио Роман, тәжірибелі жүк пойызының инженері болған, бірақ жолаушылар тасымалында ешқашан жұмыс істемеген.

Мария даулымы

2017 жылдың 20 қыркүйегінде Мария дауылы Пуэрто-Рикоға соқты, нәтижесінде инфрақұрылымға кең ауқымды зақым келді және қираушылықтар болды. Агуадиллада 10 дюймге дейін жаңбыр жауды, және 54 000-нан астам тұрғын электр қуатысыз қалды. Федералды авиация басқармасы Пуэрто-Рико және оның төңірегіндегі рейстер үшін пайдаланатын төрт радар жүйесі Мария дауылынан зақымданып, оларды жөндеуге шамамен екі апта уақыт кетті. Осы радар жүйелерінің бірі Агуадиллада орналасқан.

Салалар

Барриолар (қазіргі заманда шағын әкімшілік бөлімдерге ұқсас) өз кезегінде, секторлар деп аталатын кішігірім жергілікті елді мекендерге/бірліктерге бөлінеді (сектор сөзі ағылшын тілінде "сектор" деген мағынаны білдіреді). Секторлардың түрлері әртүрлі болуы мүмкін, мысалы, қалыпты сектордан бастап урбанизация, репарто, барриада және резиденциал сияқты түрлері кездеседі.

Арнайы қауымдастықтар

Пуэрто-Риконың арнайы қауымдастықтары – әлеуметтік жағынан шеттетілген азаматтары бар маргиналды қауымдастықтар. Картада осы қауымдастықтар мемлекеттің дерлік барлық муниципалитеттерінде кездесетіні көрсетілген. 2014 жылы тізімде болған 742 орынның ішінде Агуадилладағы келесі бариолар, қауымдастықтар, секторлар немесе аудандар болды: Эль-Пальмар, Серро Калеро, Серро Висбал, Куэста-Вьежа, Ла-Виа және Побладо-Сан-Антонио.

Экономика

Қазіргі уақытта қалада LifeScan, Symmetricom, Honeywell және Hewlett Packard Enterprise сияқты түрлі өнеркәсіптік және фармацевтикалық өндіріс орындары бар. Олардың көпшілігі Сан-Антонио технологиялық паркінде орналасқан. Әуежайда Lufthansa Technik орналасқан, ал Suiza Dairy, Lockheed Martin және Productos La Aguadillana сияқты басқалары Камасейес индустриалды паркінде. Агуадиллада резеңке, пластик, былғары, тоқыма, болат, ағаш, машина жасау және тамақ өңдеу сияқты өнеркәсіп салалары дамыған. 2019 жылы Агуадилла АҚШ қала әкімдері конференциясынан «Қаланың тұруға жайлылығы» сыйлығын алды, бұл Карлос Мендес Мартинес бастаған күш-жігердің танылуы болды. Атап айту керек, Агуадилла қаласының орталық аймағындағы Серро Кабреро ауданының жарқын, әдемі түстермен боялған «Пинтальто» жобасы ерекше аталып өтті.

Туризм

Агуадилла Пуэрто-Рикодағы Порта-дель-Соль туристік аймағының бір бөлігі болып табылады. Порта-дель-Соль веб-сайты Агуадилланың серфингке қолайлы жағалауларын ерекше атап көрсетеді. Пуэрто-Риконың Табиғи және қоршаған орта ресурстар департаментінің мәліметінше, Агуадиллада аралдағы ең көп жағажай бар – барлығы он тоғыз. Surfer's Beach, Gas Chambers, Crash Boat, Wilderness сияқты кейбір жағажайлар серфинг үшін ең жақсыларының қатарында саналады. Осы себепті Агуадилла 1988 жылы ISA әлем чемпионаты сияқты серфинг жарыстарын қабылдаған. Қаланың тағы бір тартымды жерлері – Лас Каскадас су паркі және Кариб бассейніндегі жалғыз мұз айдыны Агуадилла мұз үстінде сырғанау аренасы.

Спорт

Агуадиллада бірнеше кәсіби және әуесқой спорт командалары бар. Ең танымалдары – Әйелдердің Жоғары Волейбол Лигасындағы «Агуадилла Дивас» және Жоғары Бейсбол Лигасындағы (Дабл А) «Агуадилла Акулалары». «Дивас» командасы қаңтардан наурызға дейін Агуадилла қаласының орталығындағы Луис Т. Диас Колизеумында өз алаңындағы ойындарын өткізеді, ал «Акулалар» ақпаннан мамырға дейін Луис А. Канена Маркес стадионында өз алаңындағы ойындарын өткізеді.

Клуб Аты Лигасы Спорт Түрі Ойын Орталығы
«Агуадилла Акулалары» Жоғары Бейсбол Лигасы Бейсбол Луис А. Канена Маркес стадионы
«Агуадилла Дивасы» Әйелдердің Жоғары Волейбол Лигасы Волейбол Луис Т. Диас Колизеумы

Агуадиллада сондай-ақ BSN лигасында ойнаған «Агуадилла Акулалары» деп аталатын кәсіби баскетбол командасы болған. Бұл команда 1998 жылы «Сантурсе Кангрехеросымен» біріктірілді. Агуадилла – көптеген белгілі бейсболшылардың туған жері. Қала үшін болашақта ECHL екінші лигасындағы хоккей клубы құру жоспарлануда.

Радио

WABA WABA La Grande 850AM Агуадилла қаласында орналасқан. WWNA, Radio Una 1340AM деп жақсы танылған, Агуадилла қаласында орналасқан. WVOZ WAPA Radio 1580AM жиілігі Агуадилла қаласында орналасқан.

Теледидар

WOLE TV 12. WELU – діни хабар тарату компаниясы. WSJP LD CW 18 – CW Television Network желісіне қатысты телеарна.

Дін

Агуадильяның көпшілігі христиан, олардың көп бөлігі рим католиктері. Пуэрто-Рикодағы көптеген қалалар сияқты, Агуадиллада да католик шіркеуі қала орталығындағы басты алаңда орналасқан. Сонымен қатар, протестанттардың да маңызды қауымы бар, олардың ішінде ғибадатханалықтар, адвентистер және Ехоба куәгерлері де бар. Агуадиллада ислам қауымы бар және ислам орталығы Палмар бариосындағы ПР 111 тас жолында орналасқан.

Қала

Пуэрто-Рикодағы барлық муниципалитеттерді әр төрт жыл сайын сайланатын мэр басқарады. Агуадилла қаласының қазіргі мэрі – Халықтық демократиялық партиясының (PPD) Хулио Рольдан Консепсьон.

Мемлекет

Көптеген мемлекеттік агенттіктер Corporación del Seguro del Estado (Мемлекеттік сақтандыру агенттігі) және Centro de Servicios al Conductor (Жүргізушілерге қызмет көрсету орталығы) ерекшеліктерімен, Үкімет орталығы ғимаратында орналасқан. Агуадилланың сенаттық округі алынып тасталғаннан кейін көптеген мемлекеттік агенттіктер өз кеңселерiнен шығып кеттi.

Қоғамдық қауіпсіздік

Агуадилланың Агуадилла Пуэбло қаласында орналасқан өз полиция бөлімі бар, Policía Municipal Aguadilla (Агуадилла қалалық полиция бөлімі). A.C.P.D. тек Агуадилла муниципалитетінің құзыретінде және жергілікті тұрғындар мен саяхатшыларға бірдей қызмет көрсетеді және қорғауды қамтамасыз етеді. Агуадилла сонымен қатар Пуэрто-Рико полиция департаментінің аймақтық басқармасына да орналасқан. Бұл аймақ Агуада, Агуадилла, Изабела, Мока, Ринкон және Сан-Себастьян қалаларын қамтиды. Бұдан басқа, ол аймақтық PRPD тас жол патрулі бөлімін, PRPD FURA бөлімін, АҚШ Армиясының резервтік орталығын, PR Ұлттық гвардиясын, АҚШ Жағалау күзетін және Шекаралық патрульді де қабылдайды. Сан-Антонио ауылындағы тағы бір PRPD станциясы да бар (Ramey San Antonio 203 учаскесі). Қалада Пуэрто-Риконың Түзету және оңалту департаменті басқаратын Guerrero Correctional Institution деген жалғыз түзеу мекемесі бар. Соңғы жылдары Агуадиллада І типтегі қылмыстар, оның ішінде кісі өлтіру, қарақшылық және ұрлық көбейді.

Қала әкімдері

# Мэр Мерзімдік Партия Ескертулер1stAdrián del Valle1899–1903Жоқ2ndJosé Monserrate Deliz1903–1905Жоқ3rdLuis A. Torregrosa1905–1907Жоқ4thJosé Francisco Estévez1907–1911Жоқ5thRamón Añeses Morell1911–1933Жоқ6thWenceslao Herrera Alfonso1933–1941Жоқ7thJosé Badillo Nieves1941–1945Жоқ8thRodolfo Acevedo1945Жоқ9thFernando Milán1945–1949Жоқ10thRafael Cabán Peña1949–1953Жоқ11thRafael A. Guntín López1953–1957Жоқ12thHerminio Blás1957Жоқ13thJosé Acevedo Álvarez1957–1969Жоқ14thEmilio Cerezo Muñoz1969–1973PNP15thConchita Igartúa de Suárez1973–1977PPD16thJoaquín Acevedo Moreno1977–1981PNP17thAlfredo González Pérez1981–1987PPD18thGustavo Herrera López1987–1989PPDУақытша19thRamón Calero Bermúdez1989–1996PNP1996 жылы қызмет барысында қайтыс болды20thAgnes Bermúdez Acevedo1996–1997PNPУақытша21stCarlos Méndez Martínez1997–2020PNP2020 жылдың 27 қаңтарында отставкаға кетті22ndYanitsia Irizarry Méndez2020–2021PNP23rdJulio Roldán Concepción2021–қазіргі уақытPPDҚызметтегі

Сенат

Қала Пуэрто-Рико Сенатының IV сайлау округіне қарайды, және оны екі сенатор өкілдік етеді. 2016 жылы Эвелин Васкес және Луис Даниэль Муньиз округтік сенаторлар болып сайланды.

Таңбалар

Муниципионың ресми туы мен елтаңбасы бар.

Ту

Ту екі тең көлденең жолақтан тұрады. Жоғарғы жолағы көк, ал төменгісі алтын түсті, бұл түстер қалқанда басым болып келеді және ол тудың ортасына орналастырылған.

Елтаңба

Альберто Вадидің жобасына негізделген гербті Герман Райхард Эстевес пен Хосе Дж. Санта Пинтер Агуадилла муниципалды әкімшілігінің басшылығымен ұйымдастырды және оны муниципалды жиналыс 1972 жылғы 29 маусымда мақұлдады. Ана М. Жавариз – Урб. Эль-Прадода орналасқан ауылдық бастауыш мектеп, онда шамамен 215 оқушы бар. Антонио Бадильо Эрнандес – Монтаняда орналасқан ауылдық бастауыш мектеп, K–6 сыныптарын ұсынады және онда шамамен 327 оқушы оқиды. Homero Rivera Sola – Corrales бариосында орналасқан ауылдық бастауыш мектеп, K–6 сыныптарын ұсынады және онда шамамен 153 оқушы оқиды. Жозе де Диего – Res. Жозе де Диегода орналасқан ауылдық бастауыш мектеп, онда шамамен 242 оқушы білім алады. Луис Муньос Ривера – Camaseyes бариосында орналасқан ауылдық бастауыш мектеп, онда шамамен 206 оқушы білім алады. Антонио Бадильо Эрнандес – Монтаня бариосында орналасқан ауылдық орта мектеп, 7–9 сыныптарын ұсынады және онда шамамен 336 оқушы оқиды. Ester Feliciano Mendoza – 6–8 сыныптарын ұсынатын ауылдық орта мектеп, онда шамамен 416 оқушы оқиды. Бенито Церезо Васкес – Borinquen бариосында орналасқан ауылдық жоғары мектеп, 10–12 сыныптарын ұсынады және онда шамамен 435 оқушы оқиды. Хуан Суарес Пелегрина – Монтаня бариосында орналасқан ауылдық жоғары мектеп, 10–12 сыныптарын ұсынады және онда шамамен 715 оқушы оқиды. Сальвадор Фуэнтес – Ramey базасында орналасқан ауылдық жоғары мектеп, 10–12 сыныптарын ұсынады және онда шамамен 288 оқушы оқиды. Centro de Adiestramiento y Bellas Artes (CABA) – Рамей базасында орналасқан, өнерге маманданған мектеп. 2016 жылы ол шамамен 500 студентке қызмет көрсетті. Su Conchita Igartua de Suárez – PreK–8 сыныптарын ұсынатын ауылдық бастауыш мектеп, онда шамамен 768 оқушы оқиды.

Ауа

Рафаэль Эрнандес әуежайы Агуадилла қаласында орналасқан. Соңғы жылдары ол аралдағы халықаралық әуежай ретінде қайта жанданды, және бірнеше әуе компаниялары Агуадилладан АҚШ-қа рейстерді жоспарлап отыр.

Жолдар

PR 2 (Рафаэль Эрнандес тас жолы). Жаңа жылдам бағыттық автожол салу жоспарлануда, сондай-ақ қазіргі Пуэрто-Рико 22 (Хосе де Диего экспрес-жолы) экспрес-жолын Атильодан бастап кеңейту көзделіп отыр, және ол, басымдық бойынша, Пуэрто-Рико 111 тас жолында аяқталады. Агуадиллада 13 көпір бар.