Кіріспе
Кагуас () – Пуэрто-Риконың орталық тау жотасында, Сан-Хуан мен Трухильо-Альтоның оңтүстігінде, Гурабо мен Сан-Лоренцоның батысында және Агуас-Буэнас, Сидра және Каейдің шығысында орналасқан Пуэрто-Риконың қаласы және муниципалитеті. Кагуас 1775 жылы құрылған. Муниципалитеттің 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 127 244 адамды құрайды. Кагуас Сан-Хуаннан 32 шақырым қашықтықта орналасқан. Ол Кагуас аңғарында (сонымен қатар Валь-дель-Турабо немесе Турабо аңғары деп те аталады), Орталық тау жотасының шығыс бөлігінде жатыр. Ол Ла Сидад Криолла (Криолло қаласы), Валле-дель-Турабо (Турабо аңғары) және Ла Куна-де-лос-Тровадорес (Тровадорлардың бесігі) деп белгілі. Оның аты аймақтық басшы болған таино вождісі Кагуакстан шыққан. Кагуас Сан-Хуан – Кагуас – Гуайнабо метрополитендік статистикалық аймағының және Сан-Хуан – Кагуас – Фахардо біріккен статистикалық аймағының маңызды қаласы болып табылады. 2009 жылдан бері Кагуас Пуэрто-Рикодағы Ағаш күні қорынан АҚШ-тың «Ағаш қаласы» деп танылған жалғыз муниципалитет.
Caguas (ˈkaɣwas, ) is a city and municipality of Puerto Rico located in the Central Mountain Range of Puerto Rico, south of San Juan and Trujillo Alto, west of Gurabo and San Lorenzo, and east of Aguas Buenas, Cidra, and Cayey. Caguas was founded in 1775. The municipality had a population of 127,244 at the 2020 census. Caguas is located 20 mile (32 km) from San Juan. It is located in the Valle de Caguas or Caguas Valley (also known as Valle del Turabo or the Turabo Valley), at the eastern ranges of the Central Mountain Range. It is known as La Ciudad Criolla (Criollo City), Valle del Turabo (the Turabo Valley) and La Cuna de los Trovadores (The Cradle of the Trovadores). Its name originates from the Taíno cacique Caguax, who was a regional chief. Caguas is a principal city of both the San Juan Caguas Guaynabo Metropolitan Statistical Area and the San Juan Caguas Fajardo Combined Statistical Area. Since 2009 Caguas is the only municipality in Puerto Rico recognized as a Tree City USA by the Arbor Day Foundation.
Тарих
Кагуас алқабының аумағын алғаш рет Саладоид мәдениеті қоныстандырған, бұл Аравак мәдениетінің Оңтүстік Американың солтүстігінде (қазіргі Венесуэла) шамамен б.з.б. 100-600 жылдары пайда болған. Кагуитас археологиялық қазбасынан (CS 2) алынған деректер бұл аймақта кейіннен Таино (Остионоид) мәдениетінен бұрынғы түрлі мәдениеттер өмір сүргенін көрсетеді. Олар алғаш рет аңғарда ауыл шаруашылығын дамытты, негізінен кассава өсірді, сондай-ақ қазір жойылған хутия сияқты жануарларды аулады. Пуэрто-Риконың қалған бөлігі сияқты, испандықтар келген кезде Таино тайпасы осы аңғарда тұрған негізгі халық болды. Испан конкистадорлары аңғардағы ауыл шаруашылығын одан әрі дамытып, алтын, күміс және мыс іздеу үшін кеніштер ашты. Бұл аймақта тұрған жергілікті Таино тайпасының көпшілігі күшке салу арқылы немесе құл ретінде алынып, Реал Асьенда дель Тоаға (қазіргі Тоа Альта және Тоа Баха) көшірілді. Кейіннен аңғардың көп бөлігі Баироа, Кагуакс және Гурабо сияқты мал шаруашылықтарын дамыту үшін бастапқы өсімдіктерден тазартылды. Кагуас 1775 жылдың 1 қаңтарында Сан-Себастьян-дель-Пиньяль-де-Кагуакс аталымымен ресми түрде құрылды, кейіннен атауы қысқартылып, қазіргі түріне келтірілді. Қаланың аты жергілікті Таино басшысы Кагуакстан шыққан, ол христиан дініне ерте қабылданған. Кагуас қаласының тарихи орталығы мен орталық алаңы 1779 жылға дейін салынған. 1820 жылы елді мекенге Вилла атағы берілді, ал 1894 жылы қала құқықтары берілді. Осы кезеңде қант қамысы негізгі өнім болды, ал маңызды қант қамысы плантациялары мен зауыттары Орталық Санта-Хуана (қазіргі Плаза-Центроға жақын) және Орталық Санта-Каталина (қазіргі Лас-Каталинас ойын-сауық орталығы) болды. Пуэрто-Риконы солтүстіктен оңтүстікке дейін Сан-Хуан мен Понсе қалаларын байланыстырған алғашқы асфальтталған жол – Карретера Сентраль 19 ғасырдың соңғы екі онжылдығында салынды, бұл Кагуасқа қол жеткізуді жеңілдетіп, қала халқының өсуіне ықпал етті. Испания-Америка соғысынан кейін 1898 жылғы Париж шарты бойынша Пуэрто-Рико Испаниядан АҚШ-қа өткен. 1899 жылы АҚШ Соғыс министрлігі Пуэрто-Рикода халық санағын жүргізіп, Кагуаста 19 857 адам тұрғанын анықтады. Қала 1970 жылдары айтарлықтай өсіп, солтүстікке орналасқан Сан-Хуан қаласының шеткі аймағына айналды. Осы кезеңде Кагуас аймағы маңызды фармацевтикалық өндіріс орталығына айналды. Фармацевтикалық компаниялар 1960 және 1970 жылдары 936-бөлім деп аталатын, қазір тоқтатылған федералды салық жеңілдіктерін пайдалану үшін Пуэрто-Рикоға келді. Бұл жеңілдік АҚШ-тағы өндірушілерге жергілікті зауыттардан түскен табысты федералды салық төлемей-ақ штаб-пәтерлеріне жіберуге мүмкіндік берді. Сан-Хуанның (Сан-Хуан, Катано, Баямон, Гуанайбо және Каролина) кең таралған Ареа Метро аймасының бөлігі ретінде қарастырылмаса да, Кагуас муниципалитеті Сан-Хуан Метрополитен аймасындағы санақ негізінде орналасқан. Муниципалитет тұрғындарының орташа жұмысқа бару уақыты 30,5 минутты құрайды. Кагуас – Сан-Хуан метрополитен аймағындағы ең көп халқы бар төртінші қала және Пуэрто-Рикодағы жағалау аймағында орналасқан емес ең көп халқы бар қала. 2002 жылдың 7 тамызында Кагуаста 2002 жылғы АҚШ Әуе күштерінің Hercules ұшағы апатқа ұшырады, нәтижесінде ұшақта болған 10 әскери қызметкер қаза тапты, себебі оларды тасымалдаған ұшақ муниципалитеттің оңтүстігіндегі тауға соқтығысқан. 2017 жылдың 20 қыркүйегінде болған Мария дауылы Кагуаста көптеген көшкінге себеп болды. Өзендер арналарынан шығып, төменгі жатқан жерлерді су басты, инфрақұрылым мен үйлер қирады. Бұл дауыл Кагуаста 90 миллион долларлық зиян келтірді. Атап айтқанда, 40 үйдің шатыры қирады және 30 үй суға батты. Диего Васкес екінші бірлігі мектебі мен Мульти-усостың орталығы да суға батты.
География
Кагуас қаласы мен муниципалитеті шығыста (Хумакао) және солтүстікте (Сан-Хуан) жағалаудан шамамен 30 минуттық жерде орналасқан. Ол Агуас Буэнас пен Сидраның шығысында, Каейдің солтүстігінде, Сан-Хуанның оңтүстігінде және Гурабо мен Трухильо-Альтоның батысында жатыр. Сонымен қатар, ол Гуаяма және Патильяспен Серо-Ла-Санта төбесінде бес нүктелі шекара арқылы шектеседі, Каей және Сан-Лоренцомен де ортақ шекарасы бар. Бұл Сиерра-де-Каияның ең биік нүктесі, оны Патильяс және Сан-Лоренцо муниципалитеттерінің шекарасында орналасқан осы массивтегі тағы бір тау – Монтаня-Сантамен (ресми түрде Серро-де-Нуэстра-Мадре деп аталады) шатастырмау керек. Осы жерде WKAQ TV және WAPA TV сияқты Пуэрто-Риконың бас телеарналарына сигнал беретін екі биік антенна орналасқан. Бұл нүктеден тікелей жол өтпейді, бірақ Пуэрто-Риконың 184 тас жолы арқылы жақын жерге жуып келуге болады.
Кагуас аңғары
Қала Пуэрто-Рикодағы ең үлкен аңғарлардың бірінде, Валь-де-Кагуас немесе Кагуас аңғарында (Валь-дель-Турабо немесе Турабо аңғары деп те аталады) орналасқан. Аңғарда орналасқандықтан, Кагуас Гурабодан басқа аталған барлық муниципалитеттермен шекараға жақын жерлерден басқа салыстырмалы түрде тегіс болып келеді. Аңғардың солтүстік жағы Альтос-де-Ла-Меса және Сан-Луис тауларымен, солтүстік-шығысында Сьерра-де-Лукильомен, шығысында Сан-Лоренцо батолитімен, оңтүстігінде Сьерра-де-Каеймен және батысында Кордильера-Централдың негізгі жотасымен шектеседі. Бұл аңғарды негізінен Атлант мұхитына құятын Пуэрто-Риконың ірі өзендерінің бірі – Гранде-де-Лойза және Кагуитас сияқты көптеген салалары қоректендіреді, осы өзеннің бойында қазіргі Кагуас қаласы салынған. Қаланың «Валь-дель-Турабо» деген лақап аты Турабо өзенінен шыққан, ол оңтүстіктен ағып келеді. Гурабо өзені – тағы бір ірі саласы, ол Гранде-де-Лойзаға құяды. Аңғар батыстан шығысқа қарай созылатын және аралдың оңтүстік-шығыс жағалауындағы Умакаода аяқталатын жарықшаға ұласатын аймақта. Пуэрто-Риконың басқа аймақтары сияқты, Кагуас аймағы да жер сілкіністеріне бейім. Муниципалитет Ұлы Солтүстік Пуэрто-Риконың (GNPRfz) геологиялық жарылым аймағында орналасқан және соңғы кезде 1990 және 2010 жылдары орташа күшті жер сілкіністері тіркелді.
Су ерекшеліктері
Рио-Гранде-де-Лойза муниципалитетті Гурабодан бөліп тұрады. Басқа өзендер: Рио-Турабо, Рио-Кагитас, Рио-Канябонсито, Рио-Байроа және Рио-Канас.
Климат
Климат тропикалық муссондық климат ретінде жіктеледі, яғни ай сайынғы орташа температура ешқашан белгілі бір шектен төмен түспейді, және анық жаңбырлы және құрғақ маусымдар болады. Жаңбыр жылдың көп бөлігінде жеткілікті мөлшерде жиі жауады, бірақ шығыс жағалау аңғарларына қарағанда азырақ болады. Дегенмен, жер құнарлы және терең.
Салалар
Баррио (қазіргі заманда, шағын әкімшілік бөлімдерге ұқсас) секторлар деп аталатын кішігірім аймақтарға бөлінеді. Секторлардың түрлері әртүрлі болуы мүмкін, мысалы, қалыпты сектор, урбанизация, репарто, барриада және резиденциал сияқты.
Арнайы қауымдастықтар
Пуэрто-Риконың арнайы қауымдастықтары – әлеуметтік оқшалануға ұшыраған азаматтары бар маргиналды қауымдастықтар. Картада осы қауымдастықтар мемлекеттің дерлік барлық муниципалитеттерінде кездесетіні көрсетілген. 2014 жылы тізімде болған 742 орынның ішінде Кагуас қаласында келесі бариолар, қауымдастықтар, секторлар немесе аудандар болды: Баироа Ла 25, Моралес ауданы, Боринкендегі Parcelas Viejas, Ла Барра секторы және Рио Канастағы La Quebrada қауымдастығы, Лас Каролинастағы Hoyo Frío, Лахитас, Лас Каролинас, Лос Мухос, Беатриздегі Лос Панс және Саварона.
Парктер мен табиғи аумақтар
Кагуас муниципалитеті әр түрлі саябақтар мен табиғи қорғалған аумақтарға ие, оларды муниципалдық үкімет, Пуэрто-Рико табиғи және экологиялық ресурстар департаменті, Пуэрто-Риконың консервациялық тресі және АҚШ балық және жабайы табиғат қызметі басқарады. Агуас Буэнас үңгірлері мен үңгірлер жүйесі табиғи қорығы, ішінара Кагуас муниципалитетінде орналасқан кең үңгірлер жүйесі. Байроа өзенінің табиғи қорғалатын аймағы, Байроа өзенінің бойындағы қорғалған жағалау орманы. Боринкен алқабының табиғи аумағы, Боринкен бариосында орналасқан 25 акр қорғалған орман. Кагуас шынайы табиғи қорығы, Құрама Штаттар Балық және жабайы табиғат қызметі басқаратын Турабо өзені бойындағы 60 акрлық жағалау орманы. Кагуас аймақтық орманы, қорғалған екіншілік орман және Турабо өзенінің бойындағы жағалау экожүйесі. Карите мемлекеттік орман және қорығы, Пуэрто-Риконың мемлекеттік орман жүйесіндегі 20 бірліктің бірі, ішінара Кагуаста орналасқан. Серро Боррас, бұрын әртүрлі демалыс парктеріне ие болған, қазіргі уақытта екінші деңгейдегі орман ретінде сақталған. Chalets de Bairoa табиғи аумағы, қазіргі уақытта Кагуас аңғарында сақталған экологиялық дәліз ретінде дамытылуда. Charco El Cantil, Турабо өзенінің бойында орналасқан табиғи бассейн. Finca Longo және Altos de San Luis, DRNA орман қызметі және Кагуас муниципалитеті бірлесіп басқарады. Jardín Botánico y Cultural William Miranda Marín (Ботникалық және мәдени бақтар), ботаникалық бақ және мәдени мекеме, Канабон бариосында орналасқан Hacienda San José плантациясының қираған жерлері мен Таино археологиялық орындарын қамтиды. Хорхе Сотомайор дель Торо қорғалған табиғи аумағы, Карите орманына жақын орналасқан қорғалған табиғи аумақ.
"Voy Turistiendo" акциясы
Пуэрто-Рикодағы COVID-19 пандемиясы кезінде жергілікті туризмді жандандыру мақсатында, Пуэрто-Рико туристік компаниясы 2021 жылы Voy Turistiendo (Мен саяхаттап жүрмін) науқанын іске қосты. Науқан аясында әр муниципалитетке арналған беті бар паспорт кітабы ұсынылды. Voy Turisteando Caguas паспортының бір бетінде Jardín Botánico William Miranda Marin, Catedral Dulce Nombre de Jesús, Plaza de Recreo Santiago R. Palmer және Museo de Artes Populares жергілікті тұрғындар үшін қызығушылық тудыратын орындар ретінде көрсетілген.
Демография
1899 жылы АҚШ Пуэрто-Риконың алғашқы халық санауын жүргізіп, Кагуас қаласының халқы 19 857 адамды құрайтынын анықтады. 2020 жылы Кагуастың халқы 127 244 адамды құрады, ал 2010 жылы – 142 893 адамды құраған. Бұл муниципалитетте халықтың 11%-ға төмендеуін көрсетеді. 2020 жылғы халық тығыздығы бойынша, муниципалитет халқының 98,4%-ын кез келген нәсілдегі испандықтар немесе латын америкалықтары құрайды. Сонымен қатар, қалада доминикандықтар, кубалықтар және колумбиялықтардың да қауымдастықтары бар.
Таңбалар
Муниципио немесе муниципалитеттің ресми туы және елтаңбасы бар.
Ту және герб
Кагуас қаласының қалқаны үшін көк және алтын түстер таңдалды, олар қаланың ерекше белгісі болып табылады. Суреттер қаланың жергілікті халық пен христиандық тамырларын көрсетеді. Герб көк фонды қалқаннан тұрады. Фонда Әулие Андрей крестін құрайтын екі жиынтық алтын жебе бейнеленген. Крестің үстінде испан жаулап алушылары келген кезде Турабо аймағының басшысы болған Кагуакс қасиетін бейнелейтін тәж орналасқан. Жебелер аймақтағы алғашқы христиан ғибадатханасының еске алу ретінде пайдаланылды, ол Әулие Себастьянның қамқорлығымен құрылған. Жергілікті егіншілікті көрсететін ананастар шашырап жатыр. Қалаға испан коронасынан муниципалитет мәртебесі берілгенін көрсету үшін қалқанның үстінде тік қоршау орналасқан. Туда қалқан тағы бір көк фонның үстінде орналасқан, онда жебелер кресінің мотиві қайталанады.
Көлік
Кагуаста қоғамдық көлік, Пуэрто-Риконың көп бөлігіндегідей, шағын "guaguas públicas" (Mini Bus) көліктерімен шектеледі. Сан-Хуан және Рио-Пидрас қалаларына арзан, бірақ баяу қызмет көрсетіледі. Бірнеше автобус және қоғамдық такси қызметтері қалаға белгілі бір деңгейде қызмет етеді. 2019 жылы,
Бауырлас қалалар
Кагуас, Пуэрто-Рико, Хартфорд, Коннектикут және Саутбридж, Массачусетс қалаларымен бауырласып, байланыс орнатқан.