Кіріспе

Мара өзені – Кенияның Нарок округінде басталып, Танзанияның Мара аймағында құятын Африка өзені. Бұл өзен Масаи Мара / Серенгети экожүйесіндегі жануарлардың (тұяқтылардың) көшіп-қону жолынан өтеді.

Өзен ағысы

Мара өзенінің алабы 13,504 км² жерді қамтиды, оның шамамен 65%-ы Кенияда, ал 35%-ы Танзанияда орналасқан. Өзен Кенияның жоталы жерлеріндегі бастауларынан шамамен 395 км қашықтыққа ағып, Мау тіктелігінен басталып, Виктория көліне құяды. Алапты шамамен төрт жер пайдалану және/немесе әкімшілік бөлімге бөлуге болады.

Мара аймақтары

Мау жарлығы: Мара өзені Напуяпи батпағынан (2932 м) бастау алады, оның негізгі көпжылдық қосалқы өзендері – Амала және Ньянгорес, олар батыс Мау жарлығынан ағып шығады. Бассейннің бұл бөлігінде орманнан басқа, 10 акрдан аз жерді қамтитын шағын шаруашылықтар және көбінесе 40 акрға дейінгі шай шаруашылықтары сияқты орташа көлемдегі шаруашылықтар да бар. Кенияның далалық аймақтары: Осы аймақта Амала және Ньянгорес өзендері Мау жарлығынан ағып шығып, Мара өзенін құрайды. Содан кейін өзен көбінесе масай тайпаларының шаруа қожалықтары басқаратын және мал жайылымына, сондай-ақ 40 акрдан астам жерді қамтитын шағын және ірі шаруашылықтарға пайдаланылатын ашық саваннада ағып өтеді. Мараның төрт маңызды қосалқы өзенінің (Тәлек, Энгаре, Сэнд және Энгито өзендері) бассейндері де осы аймақта орналасқан, сондай-ақ Лоита таулары сияқты биік жерлер де бар. Қорғалатын аймақтар: Ақырында өзен әлемге әйгілі Масаи-Мара ұлттық қорығына құяды, онда ол төртінші ірі қосалқы өзен – Сэнд (немесе Лонгаяниет) өзенімен бірігеді. Бұл жабайы табиғат парктерінде адамдардың қызметі жануарларды қараумен шектеледі. Мара аймағындағы төменгі ағыс, Танзания: Мара өзені Икоронго аң ауру қорығынан (Серенгети ұлттық паркімен шектеседі) ағып шыққаннан кейін солтүстікке қарай күрт бұрылады. Өзен оңтүстік-батыс бағытта қайта бұрқаланған жерде негізгі арна әртүрлі салаларға бөлініп, төменгі ағыстағы Мара ылғалды жерлерін толықтырады. Бұл салалар мен ылғалды жерлер өзен бойымен шамамен 70 километрге созылады. Бассейннің бұл бөлігінде адам және мал тығыздығы жоғары, ал негізгі жер пайдалану – шағын ауқымды, өзін-өзі қамтамасыз ететін шаруашылық. Мара өзені бассейні Виктория көліне су жеткізетін он су ағызу бассейнінің бірі болып табылады, сондықтан ол Виктория көлі мен Нил өзені бойындағы әлеуметтік-экономикалық қызметтермен функционалды және экологиялық байланыста.

Биіктіктер мен диапазондар

Бассейннің биіктігі Мау жарлығының бастаулары маңында 2932 м-ден Виктория көлі маңында 1134 м-ге дейін жетеді. Жауын-шашын мөлшері осы биіктіктерге қарай өзгеріп отырады. Мау жарлығында жауын-шашын ең көп болады, орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 1000 және 1750 мм аралығында құрайды. Шекаралық ортаңғы саванна далаларына жылына орташа 900 мен 1000 мм, ал Кенияның төменгі Лоита төбелері мен Виктория көлі маңындағы аймаққа жылына шамамен 700 мен 850 мм жауын жауады. Осы жауын-шашынның кеңістіктегі өзгермелілігімен қатар, аймақ уақыт бойынша да жауын-шашынның өзгеруімен белгілі, яғни әртүрлі аймақтар жыл бойы әртүрлі мөлшерде жауын алады. Жауын-шашын маусымдары екі кезеңді: наурыздың ортасынан маусымға дейін созылатын ұзақ жаңбыр және қыркүйектен желтоқсанға дейінгі қысқа жаңбыр.

Мараның заттары

Өзен қорықта жайылатын малдың өте маңызды су көзі болып табылады. Құрғақшылық мезгілінде ол көбінесе саяз болып көрінеді, бірақ мол жаңбырдан кейін көлемі қалыптыдан екі есеге дейін артуы мүмкін. Бұл өзенде тасқынға себеп болып, аң ауы үшін өзенді кесіп өте алмайтын жыртқыштардың азық-түлік тапшылығына әкелуі мүмкін.