Кіріспе

Моутохора аралы (бұрын Кит аралы деп аталатын) – Жаңа Зеландияның Солтүстік аралының Бай-Оф-Пленти шығанағының жағалауында, Вакатане қаласынан солтүстікке қарай орналасқан кішкентай, адам тұрмайтын арал. Арал – эрозияға ұшыраған күрделі жанартаудың қалдығы, нәтижесінде екі төбе қалған. Бұл аймақта жанартау активтілігі әлі де жалғасуда, сондықтан аралда Күкірт аңғары, Макэванс шығанағы және Күкірт шығанағында ыстық су бұлақтары бар.

Атауы

Маори атауы, Moutohorā, Motutohorā сөзінің қысқартылған түрі болып табылады, ол "Кит аралы" немесе "Тұтқын кит" деген мағынаны білдіреді. "Moutohorā" (үстін сызылған әрпі бар) жазуы кейде ағылшын тілінде де қолданылады, бірақ аралдың ресми атауында ол жоқ. "Motuhora" жазуы да қолданылады. (Tohorā – маори тілінде оңтүстік жұмсақ киттің атауы.)

Тарих

Маори және еуропалықтардың көптеген археологиялық орындары тіркелді, оның ішінде Па төбесіндегі кең ауқымды па (қоршалған бекініс) және бірнеше үйлердің террасалары мен бақшалар, миддендер (тамақ қалдықтары жиналатын орындар), тас құралдар жасалатын аймақтар және тас қабырғалар бар. Маорилердің тұрақты қоныстануы он тоғызыншы ғасырдың басында тоқтағаннан кейін, Нгати Ава және Тухое аралға теңіз өнімдері мен қазтұмсықтарды алу үшін, сондай-ақ hāngī (жер асты пештері) үшін тастар жинауға келіп тұрды. Еуропалықтардың алғашқы қоныстануы 1830 жылдары жағалауда кит аулау стансасын құруға жасалған сәтсіз әрекетпен басталды. Көрсетілген жұмыс бірде-бір кит ұсталмай сәтсіз аяқталды. Қырық жыл өткен соң күкірттен пайда табуға тырысты. Ол бірнеше жыл бойы өндіріліп, Оклендтегі мұнай өңдеу зауытына сатылды, бірақ сапасы нашар болғандықтан, 1895 жылы бұл кәсіп тоқтатылды. Өнеркәсіптік белсенділіктің келесі кезеңі 1915 жылы басталды, осы кезде карьерлер Уакатане портының қабырғасын салу үшін таспен қамтамасыз етті. Бес жыл ішінде белгілі бір көлемде тас алынып шығарылды.

Жергілікті билік

Арал аумақтық әкімшілік шегіне (аудандық кеңес шегіне) кірмейді және Ішкі істер департаментінің қолдауымен жергілікті өзін-өзі басқару министрі оның аумақтық билігі болып табылады.

Экология

1965 жылы Мотухора аралы қорық деп жарияланды, Мотухора жабайы табиғатты басқару қорығы деп аталды, ал арал 1984 жылы Корольдік билікке өтті. Аралға әкелінген ешкілер құрытылғаннан кейін, көшеттеу бағдарламасы басталды және қазір 45 түрді қамтитын 12 000 өсімдік отырғызылды. Бүгінде Мотухора похутукава, махое, канука, папоротник және шабындықтан тұратын мозаикамен жабылған. Аралда 190 түпкілікті және 110 әкелінген өсімдік түрі бар. Арал енді бұрынғыда жергілікті өсімдіктер мен жануарларды жойған ешкілерден, егеуқұйрықтардан, мысықтардан және қояндардан толықтай таза. Мотухораның қазіргі фаунасының ең маңызды ерекшелігі – сұр бетті пеликанның көбею ошағы. Сонымен қатар, аралда қара құтан, кішкентай көк пингвин, құрдымға ұшыраған жаңазеландиялық құйрыққұс және өзгермелі ұсаққұстар да көбейеді. Сирек кездесетін түрлердің ішінде Каспий шағаласы, Солтүстік арал какасы және Жаңа Зеландия сұңқары бар. Басқа да түрлерге орман құстары, шатырлы қызыл инелік попугайлар, үш кесіртке түрі және терілі иттіктер жатады. Айналасындағы аумақтар киттер, мұхит құстары, акулалар сияқты бай теңіз экожүйесіне ие. Киттердің ең көп таралғаны – жалпы және мұрынды дельфиндер, кашалоттар және қасқыр киттер сияқты кішкентай түрлер, ал үлкен көшпенді мұртты киттер (оңтүстік киттер және риквалдар) және тісті киттер, соның ішінде су астындағы киттер де кейде кездеседі. 1999 жылдың наурыз айында жергілікті Нгати Ава тайпасы мен Жаңа Зеландияның Табиғатты қорғау департаменті бір арманды іске асыру үшін бірікті. Коромадель түбегінің жағалауындағы Кувье аралынан (Репанга) Солтүстік аралдың қырық седелін (тиеке) Мотухораға көшірді. Бұл көшіру Матаатуа каноэсінің Вакатанға екі тиекемен бірге келген бірнеше ғасыр бұрынғы дәстүрлі ұшуын қайталады. Бұл ұшу каноенің капитаны Тороаның қарындасы Мюривайдың егіз ұлдарының суға батып кеткенінен кейін болды. Екі тиеке Кувье аралына қайтып оралғанға дейін Мотухора аралында қысқа уақыт тоқтады.

Қол жеткізу

Мұтохораға қоғамдық қатынас Қорғау департаментінің концессия иелерімен және мақұлданған ғылыми топтармен ғана шектеледі. Өрт қаупі жоғары болған кезде барлық кіруге тыйым салынуы мүмкін. Қазіргі концессия иелері – жергілікті маори тайпасы Нгати Ава және Уакатанедегі үш туристік оператор: Prosail / Whale Island Kayaking, Diveworks Charters Whale Island Tours және Ngāti Awa Tourism.

Танымал мәдениетте

Гарри Поттер әлемінде Мутохора – кәсіби Квиддич командасы, «Мутохора араларының» туған жері. Команда ойыншылары қызыл, сары және көк түсті жамылғы киеді. «Redout» жарыс ойынында Мутохорадағы жарыс алаңдарының бірі «Жанар тау» деп аталады.