Жаңа Зеландияның Бей-оф-Пленти аймағындағы Моутохора аралы – бұрынғы Қыран аралы, жанартаулық қызметке толы, табиғи қайнар бұлақтары бар. Māori тарихымен танысыңыз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Моутохора аралы (бұрын Кит аралы деп аталатын) – Жаңа Зеландияның Солтүстік аралының Бай-Оф-Пленти шығанағының жағалауында, Вакатане қаласынан солтүстікке қарай орналасқан кішкентай, адам тұрмайтын арал. Арал – эрозияға ұшыраған күрделі жанартаудың қалдығы, нәтижесінде екі төбе қалған. Бұл аймақта жанартау активтілігі әлі де жалғасуда, сондықтан аралда Күкірт аңғары, Макэванс шығанағы және Күкірт шығанағында ыстық су бұлақтары бар.
Island in the Bay of Plenty, New Zealand
Moutohora Island (previously known as Whale Island) is a small uninhabited island located off the Bay of Plenty coast of New Zealand's North Island, about north of the town of Whakatāne. The island is a remnant of a complex volcano which has eroded, leaving two peaks. This is still an area of volcanic activity and there are hot springs on the island in Sulphur Valley, McEwans Bay, and Sulphur Bay.
Атауы
Маори атауы, Moutohorā, Motutohorā сөзінің қысқартылған түрі болып табылады, ол "Кит аралы" немесе "Тұтқын кит" деген мағынаны білдіреді. "Moutohorā" (үстін сызылған әрпі бар) жазуы кейде ағылшын тілінде де қолданылады, бірақ аралдың ресми атауында ол жоқ. "Motuhora" жазуы да қолданылады. (Tohorā – маори тілінде оңтүстік жұмсақ киттің атауы.)
The Māori name, Moutohorā, is a contracted form of Motutohorā, meaning "Whale Island" or "Captured Whale". The spelling "Moutohorā" (with a macron) is sometimes also used in English, although the official name of the island omits it. The spelling "Motuhora" is also used. (Tohorā is the Māori name for the southern right whale.)
Тарих
Маори және еуропалықтардың көптеген археологиялық орындары тіркелді, оның ішінде Па төбесіндегі кең ауқымды па (қоршалған бекініс) және бірнеше үйлердің террасалары мен бақшалар, миддендер (тамақ қалдықтары жиналатын орындар), тас құралдар жасалатын аймақтар және тас қабырғалар бар. Маорилердің тұрақты қоныстануы он тоғызыншы ғасырдың басында тоқтағаннан кейін, Нгати Ава және Тухое аралға теңіз өнімдері мен қазтұмсықтарды алу үшін, сондай-ақ hāngī (жер асты пештері) үшін тастар жинауға келіп тұрды. Еуропалықтардың алғашқы қоныстануы 1830 жылдары жағалауда кит аулау стансасын құруға жасалған сәтсіз әрекетпен басталды. Көрсетілген жұмыс бірде-бір кит ұсталмай сәтсіз аяқталды. Қырық жыл өткен соң күкірттен пайда табуға тырысты. Ол бірнеше жыл бойы өндіріліп, Оклендтегі мұнай өңдеу зауытына сатылды, бірақ сапасы нашар болғандықтан, 1895 жылы бұл кәсіп тоқтатылды. Өнеркәсіптік белсенділіктің келесі кезеңі 1915 жылы басталды, осы кезде карьерлер Уакатане портының қабырғасын салу үшін таспен қамтамасыз етті. Бес жыл ішінде белгілі бір көлемде тас алынып шығарылды.
Numerous archaeological sites of both Māori and European origin have been recorded, including an extensive pa (fortified earthworks) site on Pa Hill and a number of house terraces and garden sites, middens (food refuse dumps), stone tool manufacture areas and stone walls. After permanent Maori occupation ceased in the early nineteenth century, Ngāti Awa and Tūhoe continued to visit the island for sea food and muttonbirds and to collect stones for hāngī (underground ovens). The first European occupation came in the 1830s with an unsuccessful attempt to establish a shore based whaling station. The venture failed without a single whale being captured. Forty years later came attempts to make money from sulphur. It was extracted and sold to a refinery in Auckland over a number of years but was of poor quality, and the venture was abandoned in 1895. The next phase of industrial activity came in 1915, when quarrying provided rock for the construction of the Whakatāne harbour wall. A total of of rock was removed over five years.
Жергілікті билік
Арал аумақтық әкімшілік шегіне (аудандық кеңес шегіне) кірмейді және Ішкі істер департаментінің қолдауымен жергілікті өзін-өзі басқару министрі оның аумақтық билігі болып табылады.
The island is not included in the boundaries of a territorial authority council (district council) and the Minister of Local Government is its territorial authority, with support from the Department of Internal Affairs.
Экология
1965 жылы Мотухора аралы қорық деп жарияланды, Мотухора жабайы табиғатты басқару қорығы деп аталды, ал арал 1984 жылы Корольдік билікке өтті. Аралға әкелінген ешкілер құрытылғаннан кейін, көшеттеу бағдарламасы басталды және қазір 45 түрді қамтитын 12 000 өсімдік отырғызылды. Бүгінде Мотухора похутукава, махое, канука, папоротник және шабындықтан тұратын мозаикамен жабылған. Аралда 190 түпкілікті және 110 әкелінген өсімдік түрі бар. Арал енді бұрынғыда жергілікті өсімдіктер мен жануарларды жойған ешкілерден, егеуқұйрықтардан, мысықтардан және қояндардан толықтай таза. Мотухораның қазіргі фаунасының ең маңызды ерекшелігі – сұр бетті пеликанның көбею ошағы. Сонымен қатар, аралда қара құтан, кішкентай көк пингвин, құрдымға ұшыраған жаңазеландиялық құйрыққұс және өзгермелі ұсаққұстар да көбейеді. Сирек кездесетін түрлердің ішінде Каспий шағаласы, Солтүстік арал какасы және Жаңа Зеландия сұңқары бар. Басқа да түрлерге орман құстары, шатырлы қызыл инелік попугайлар, үш кесіртке түрі және терілі иттіктер жатады. Айналасындағы аумақтар киттер, мұхит құстары, акулалар сияқты бай теңіз экожүйесіне ие. Киттердің ең көп таралғаны – жалпы және мұрынды дельфиндер, кашалоттар және қасқыр киттер сияқты кішкентай түрлер, ал үлкен көшпенді мұртты киттер (оңтүстік киттер және риквалдар) және тісті киттер, соның ішінде су астындағы киттер де кейде кездеседі. 1999 жылдың наурыз айында жергілікті Нгати Ава тайпасы мен Жаңа Зеландияның Табиғатты қорғау департаменті бір арманды іске асыру үшін бірікті. Коромадель түбегінің жағалауындағы Кувье аралынан (Репанга) Солтүстік аралдың қырық седелін (тиеке) Мотухораға көшірді. Бұл көшіру Матаатуа каноэсінің Вакатанға екі тиекемен бірге келген бірнеше ғасыр бұрынғы дәстүрлі ұшуын қайталады. Бұл ұшу каноенің капитаны Тороаның қарындасы Мюривайдың егіз ұлдарының суға батып кеткенінен кейін болды. Екі тиеке Кувье аралына қайтып оралғанға дейін Мотухора аралында қысқа уақыт тоқтады.
In 1965 Moutohora was declared as a wildlife refuge, named as Moutohora Wildlife Management Reserve, and the island was bought by the Crown in 1984. Once the goats which had been introduced to the island were eradicated, a planting programme began and 12,000 plants covering 45 species are now established. Today Moutohora is covered with a mosaic of pōhutukawa, māhoe, kānuka, bracken and grassland. There are 190 native and 110 introduced plant species. The island is now completely free of the goats, rats, cats and rabbits which previously devastated native plants and animals. The most significant feature of Moutohora's current fauna is the breeding colony of grey faced petrels. Sooty shearwaters, little blue penguins, the threatened New Zealand dotterel and variable oystercatchers also breed on the island. Threatened species which are occasional visitors are the Caspian tern, the North Island kaka and New Zealand falcon. Other species present include common forest birds, captive bred red crowned parakeets, three lizard species and fur seals. Surrounding areas hosts rich marine ecosystem including cetaceans, oceanic birds, sharks. Most common of cetaceans are smaller species such as common and bottlenose dolphins, pilot whales, and killer whales while larger migratory baleen whales (southern rights and rorquals) and toothed whales including beaked whales also appear from time to time. In March 1999 local Ngati Awa and the New Zealand Department of Conservation joined forces to see the fulfilment of a dream. Forty North Island saddleback (tieke) were transferred from Cuvier Island (Repanga), off the coast of the Coromandel Peninsula, to Moutohora. This relocation followed the traditional flight made centuries ago when the Mataatua waka (canoe) was accompanied by two tieke from Repanga to Whakatane. This flight followed the drowning of the twin sons of Muriwai, sister of Toroa, the captain of the waka. The two tieke settled briefly on Moutohora before returning to Cuvier Island.
Қол жеткізу
Мұтохораға қоғамдық қатынас Қорғау департаментінің концессия иелерімен және мақұлданған ғылыми топтармен ғана шектеледі. Өрт қаупі жоғары болған кезде барлық кіруге тыйым салынуы мүмкін. Қазіргі концессия иелері – жергілікті маори тайпасы Нгати Ава және Уакатанедегі үш туристік оператор: Prosail / Whale Island Kayaking, Diveworks Charters Whale Island Tours және Ngāti Awa Tourism.
Public access to Moutohora is restricted to Department of Conservation concession holders and approved scientific parties. During periods of high fire danger all access may be declined. The current concession holders are the local Maori tribe of Ngati Awa and three Whakatane based tourist operators Prosail /Whale Island Kayaking, Diveworks Charters Whale Island Tours and Ngāti Awa Tourism.
Танымал мәдениетте
Гарри Поттер әлемінде Мутохора – кәсіби Квиддич командасы, «Мутохора араларының» туған жері. Команда ойыншылары қызыл, сары және көк түсті жамылғы киеді. «Redout» жарыс ойынында Мутохорадағы жарыс алаңдарының бірі «Жанар тау» деп аталады.
In the fictional Harry Potter universe, Moutohora is the home of a professional Quidditch team, the Moutohora Macaws. The team players wear robes of red, yellow and blue. The racing video game Redout hosts one of the racing complexes at Moutohora called the Volcano.