Кіріспе
Ағылшын эпидемиологы және дәрігері (1813–1858) Джон Сноу (15 наурыз 1813 – 16 маусым 1858) – ағылшын дәрігері және анестезия мен медициналық гигиенаны дамытудағы жетекші тұлға. Ол қазіргі эпидемиологияның және алғашқы микробтар теориясының негізін қалаушылардың бірі саналады, бұл оның Лондонның Сохо ауданындағы холера індетінің бастауын анықтау жұмысының нәтижесінде болды. Ол індеттің себебін белгілі бір қоғамдық су сорғысы екенін анықтады. Сноудың танымы Лондонның су және кәріз жүйесінде маңызды өзгерістерге алып келді, соның салдарынан басқа қалаларда да ұқсас шаралар қабылданды және жалпы халық денсаулығының жақсаруына үлкен үлес қосылды.
the physician
John Snow (15 March 1813 – 16 June 1858) was an English physician and a leader in the development of anaesthesia and medical hygiene. He is considered one of the founders of modern epidemiology and early germ theory, in part because of his work in tracing the source of a cholera outbreak in London's Soho, which he identified as a particular public water pump. Snow's findings inspired fundamental changes in the water and waste systems of London, which led to similar changes in other cities, and a significant improvement in general public health around the world.
Ерте өмір және білім
Сноу 1813 жылғы 15 наурызда Англияның Йорк қаласында Уильям мен Фрэнсис Сноудың отбасында туды, ол тоғыз баланың үлкені болды. Ол Йорк қаласындағы Норт-стриттегі Барлық Әулиелер шіркеуінде крещениеден өтті. Әкесі жергілікті көмір қоймасында жұмыс істеді, ол Йоркшир көмір кенінен баржалармен үнемі толықтырылып тұратын, бірақ кейін Йорк қаласының солтүстігіндегі шағын ауылда фермер болып жұмыс істеді. Бұл маң қаланың ең кедей аудандарының бірі болды және Оуз өзеніне жақын орналасқандықтан, су тасқынының қаупі жиі туды. Өсіп келе жатып, Сноу өз туған қаласындағы нашар санитарлық жағдайлармен және ластанумен күресті. Көшелердің көп бөлігі санитарлық талаптарға сай келмеді, ал өзен базар алаңдарынан, зираттардан және канализациядан ағып келетін сулармен ластанған. Сноу ерте жасынан математикаға қабілетті екенін көрсетті. 1827 жылы, 14 жасқа келгенде, ол Ньюкасл-апон-Тайн аймағында Уильям Хардкаслдың дәрігерлік оқушысы болды. 1832 жылы, хирург-дәріханагер шәкірті болып жұмыс істеген кезде, ол алғаш рет көмір өндіруші Киллингворт ауылында холера эпидемиясына тап болды. Сноу осы аурудың көптеген науқастарын емдеп, тәжірибе жинады. Соңында ол алкогольден бас тартып, 1835 жылы ішімдік ішпеуге серт беріп, қанағаттылықпен өмір сүрді. Сноу вегетариандық өмір салтын ұстанды және тек "таза" дистилляцияланған су ішуге тырысты.
Мансап
1830 жылдары Ньюкасл ауруханасындағы Сноудың әріптесі хирург Томас Майкл Гринхоу болды. Хирургтар Англиядағы холера эпидемиялары бойынша зерттеулер жүргізуде бірге жұмыс істеді, және олар көптеген жылдар бойы осылай жұмысын жалғастырды. 1837 жылы Сноу Вестминстер ауруханасында жұмыс істей бастады. 1838 жылдың 2 мамырында Англия Корольдік хирургтар колледжінің мүшесі ретінде қабылданды, 1844 жылдың желтоқсанында Лондон университетін бітірді және 1850 жылы Корольдік дәрігерлер колледжіне қабылданды. Сноу Лондон эпидемиологиялық қоғамының негіс қалаушы мүшесі болды, ол 1849 жылғы холера жарылысына жауап ретінде 1850 жылдың мамырында құрылды. 1856 жылға қарай Сноу мен Гринхоудың жүрегі туыс досы, доктор Э. Гринхоу, қоғамның беделді медициналық қайраткерлерінің бірі болды, олар осы "қорқынышты апат, холера" туралы пікір алмасты. Лондон университетінде медициналық білімін аяқтағаннан кейін, 1844 жылы ол MD дәрежесін алды. Сноу Соходағы Фрит көшесі, 54-ші үй мекенжайында хирург және жалпы тәжірибелі дәрігер ретінде жеке практикасын ашты. Джон Сноу анестезиологияны қоса алғанда, медицинаның көптеген саласына үлес қосты. Ол клиникалық және ғылыми демонстрацияларға арналған Вестминстер медициналық қоғамының мүшесі болды. Сноу өз ғылыми идеяларын тәжірибеге асырып, зерттеулер жүргізу арқылы бедел мен танымалдыққа ие болды. Ол қоғамның отырыстарында бірнеше рет сөз сөйледі, сондай-ақ мақалалар жазып, жариялады. Ол әсіресе тыныс алу мүшелері ауруларымен ауыратын науқастарға қызығушылық танытты және өз гипотезасын жануарларға жасалған зерттеулер арқылы сынады. 1841 жылы ол «Асфиксия және әлі туылған балаларды қайта тірілту» деген мақала жазды, онда нәрестелердің тыныс алу физиологиясы, оттегінің қабылдануы және дене температурасының өзгеруіне қатысты жаңалықтары талқыланды. 1857 жылы Сноу эпидемиологияға маңызды үлес қосты, ол «Нанның сапасыз болуы рахиттің себебі ретінде» атты памфлетте жарық көрді.
Анестезия
Сноудың анестезия және тыныс алуға деген қызығушылығы 1841 жылдан бері байқалды, ал 1843 жылдан бастап ол эфирдің тыныс алуға тигізетін әсерін анықтау үшін тәжірибелер жасады. Сноу 1847 жылы «Эфир буының жұтылуы» деген мақала жариялады. «Хлороформ және басқа да анестетиктер, олардың әсері мен қолданылуы» деген кеңейтілген нұсқасы 1858 жылы, оның өлімінен кейін жарық көрді. Ол эфирді анестезия ретінде жан-жақты зерттегенімен, оны патенттеуге тырыспады; керісінше, өзінің байқаулары мен зерттеулері бойынша жазбаларын жасауды және жариялауды жалғастырды.
Саяси дау
Холера эпидемиясы басылғаннан кейін, үкімет шенеуніктері Брод-стрит сорғысының тұтқасын ауыстырды. Олар тек халыққа төнген шұғыл қауіпке жауап берді, ал кейін Сноудың теориясын қабылдамады. Оның ұсынысын қабылдау, аурудың фекальды-орал жолмен таралуын тікелей мойындаумен тең болар еді, бұл көпшілік үшін тым жағымсыз көрінді. 1866 жылға дейін Сноудың басты қарсыластарының бірі Уильям Фарр, Бромли-Боудағы холераның келесі ошағын зерттегенде ғана оның диагнозының дұрыстығын түсінді және бірден қайнатылмаған су ішуге тыйым салатын бұйрық берді. Фарр, ластанған судың холераны қалай таратқаны туралы Сноудың түсіндірмесін жоққа шығарды, бірақ судың аурудың таралуына қатысы бар екенін мойындады. Шындығында, Фарр жинаған статистикалық деректердің бір бөлігі Джон Сноудың көзқарастарын қолдауға көмектесті. Халық денсаулығы сақтау қызметкерлері реформаторлардың көбінесе араласқан саяси күрес мәселелерін мойындайды. Англиядағы жылдық Pumphandle лекциясы барысында Джон Сноу қоғамының мүшелері сорғы тұтқасын алып тастап, қайта орнатады, бұл халық денсаулығын жақсарту жолындағы үнемі болатын қиындықтарды бейнелеу үшін жасалады.
Жеке өмір
Сноу жүзуді спортпен айналысудың хоббиі ретінде білетін. Ол сегіз жыл бойы көкөністерін сүт өнімдерімен және жұмыртқамен толықтырып, лакто-ово вегетариандық диета ұстанды. Ол отызыншы жасында веган болды. 1830 жылы Сноу тынышшылық қозғалысының мүшесі болды. 1845 жылы ол Йорк тынышшылық қоғамының мүшесі болды. Сноу 1858 жылдың 10 маусымында Лондондағы кеңсесінде жұмыс істеп жүргенде инсульт алды. Ол кезде ол 45 жаста еді. Ол ешқашан сауықпады, алты күннен кейін, 1858 жылдың 16 маусымында қайтыс болды. Ол Бромптон зиратында жерленген. Оның мерзімінен бұрынғы өлімі оның жиі әсер етуімен және қазір көптеген зиянды денсаулық салдары бар деп танылған анестезиялық газдармен тәжірибе жасауымен байланысты болуы мүмкін деп болжанады. Сноу өмірі бойы эфир, хлороформ, этил нитраты, көміртек дисульфиді, бензол, бромформ, этил бромды және дихлорэтанмен тәжірибе жасады.
Мұрасы мен құрметтері
Broad Street-тегі (қазіргі Broadwick Street) су сорғысының орнында Сноу мен оның 1854 жылғы зерттеуін еске алу тақтасы орнатылған. Онда су сорғысының тұтқасы алынып тасталған күйі бейнеленген. Сорғы тұрған жер қызыл гранитпен қапталған. Жақын жердегі пабқа оның құрметіне «Джон Сноу» деп ат қойылған. Джон Сноу қоғамы оның құрметіне аталған және қоғам мүшелері үнемі Джон Сноу пабында жиналады. Жыл сайын қыркүйек айында қазіргі заманғы қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы жетекші маман Pumphandle лекциясын оқиды. Оның Лондондағы Бромптон зиратындағы қабірінде жерлеу ескерткіші орнатылған. Йорк қаласында Park Inn қонақ үйінің батыс жағындағы көк тақта Джон Сноуға арналған. Анестезия саласындағы пионер, Джозеф Томас Кловермен бірге Сноу, Анестезиологтар Корольдік колледжінің геральдикалық қолдаушыларының бірі болып табылады. Ұлыбритания және Ирландия Анестезиологтары қауымдастығы анестезия саласында зерттеу жүргізетін студенттерге Джон Сноу сыйлығын тағайындайды. Сноудың 1849 жылғы холера туралы эссесі үшін Institut de France сыйлығын алғаны туралы хабарларға қарамастан, 1950 жылғы институт хатында ол тек номинация алғаны көрсетілген. 1978 жылы қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы зерттеулер мен консалтингтік фирма – John Snow, Inc. құрылды. 2001 жылы Джон Сноу колледжі Дарем университетінің Стoктон-он-Тис қаласындағы Куинс кампусында ашылды. 2003 жылы «Hospital Doctor» журналының оқырмандары Джон Сноуды «барлық уақыттың ең ұлы дәрігері» деп таныды. 2009 жылы Лондон гигиена және тропикалық медицина мектебінде ханшайым Анна Джон Сноу атындағы лекциялық залды ашты. 2013 жылы The Lancet журналы 1858 жылы жарық көрген Сноудың қысқаша некрологын түзетіп басты: «Журнал кейбір оқырмандардың The Lancet доктор Сноудың эпидемиология саласындағы маңызды жетістіктерін, әсіресе эпидемиялық холераның таралу жолын анықтаудағы көрегендігін мойындамағанын дұрыс түсінбеген болуы мүмкін екенін мойындайды». 2016 жылы Кэтрин Тансли Сноудың қызметіне негізделген тарихи романын – «Брод-стриттің дәрігері» (Troubadour Books) жариялады. 2017 жылы Йорк азаматтық қоры Джон Сноуға ескерткіш орнатты. Ескерткіш оның туған жеріне жақын орналасқан Йорк қаласының Норт-стрит бағында орналасқан, оған тұтқасы алынып тасталған сорғы, көк тақта және ақпараттық стенд кіреді. 2019 жылғы «Виктория» телесериалының үшінші маусымындағы «Шетелдік денелер» атты эпизодта Джон Сноу Виктория патшайымымен кездеседі (күні көрсетілмеген, бірақ бұл 1854 жылы болды) және патшайымның көмегімен жергілікті билік Broad Street сорғысының тұтқасын алып тастайды. (Олар 1853 жылы королеваға босану кезінде хлороформ қолданғанын еске алған жоқ.)