Кіріспе

Британдық саяси жанжал (1912–1913)
Маркони жанжалы – 1912 жылдың ортасында болған британдық саяси жанжал. Премьер-министр Х. Х. Асквит басқаратын Либералдық үкіметтің жоғары лауазымды өкілдері Маркони компаниясына қатысты үкімет ниеттері туралы құпия ақпаратты пайдаланып заңсыз табысқа ие болды деген айыптар таралды. Олар үкіметтің Британдық Маркони компаниясына Императорлық сымсыз байланыс желісіне байланысты үлкен келісімшарт беруге дайын екенін біліп, американдық еншілес компанияның акцияларын сатып алған.

Инсайдерлік сауда туралы мәлімдемелер

Маркони акцияларындағы ішкі сауда туралы айыптаулар мен қауесеттер бірқатар үкімет министрлерін, соның ішінде Казначейліктің канцлері Ллойд Джорджты, Бас прокурор сэр Руфус Исааксты, Пошта министрі Герберт Самуэльді және Казначейлікке парламенттік хатшы Александр Мюррейді қамтыды. Айыптаулар Исаакстың ағасы Годфри Исаакстың Marconi компаниясының бас директоры болғанына негізделген. Тарихшылар антисемитизмнің осы айыптауларды тудырудағы рөлін зерттеді. Айыптаулар, шындыққа сай немесе жоқ болсын, негізді және оларды жұртшылық назарына жеткізуге жеткілікті ауыр болды. Бұл шабуылға Сесил Честертон басқарған «Жаңа куәгер» газеті ең белсенді түрде қатысты. Бұл 1911 жылы Гилаир Беллок «Көз куәгер» ретінде құрған, дистрибутивистік басылым, онда Сесилдің ағасы Г.К. Честертон редакция құрамында болды. Газет католиктік көзқарас ұстанды және антисемитизммен айыпталды. 1913 жылдың ақпан айында француз газеті Le Matin сэр Руфус Исаакс пен Герберт Самуэльдің өз лауазымдарын пайдаланып, ағылшын Marconi компаниясының акцияларын сатып алғанын мәлімдеді. Екеуі де қорлау үшін сотқа шағымданып, Le Matin газеті мәлімдемесінен бас тартып, кешірім сұрады. Сот барысында Исаакс American Marconi компаниясының акцияларын сатып алып, оның бір бөлігін Ллойд Джордж пен Лорд Мюррейге сатқанын мәлімдеді. Алайда, бұл акциялар Исаакстың ағасы арқылы артықшылықты бағамен қолжеткізілгені сотта жарияланбады. Оқиғаның шындығы «тұманды» деп сипатталды.

Сот ісі

Сесил Честертон үкіметтік министрлердің жала жабу заңдары бойынша сотталуын күтті, бұл дәлелдеу жүгін айыпталушыға жүктеді. Бірақ, Марконидің директоры Годфри Айзекс оған қарсы қылмыстық жала жабу ісін қозғады. The New Age (12 маусым 1913 ж.) сот процесін сипаттады.

Сот Честертонға қарсы шешім шығарды және оған номиналды 100 фунт стерлинг айыппұл және сот шығындары төленді, оны оның жақтастары төледі. Олардың кейбіреулері Честертонның адвокаты айыпталушы министрлерді белсенді түрде тергесе, шешім басқаша болар еді деп мәлімдеді. "New Witness" журналының келесі санында Честертон министрлерге қатысты айыптауларын қайталады, бірақ министрлер бұған да сотқа шағымданбады.

Салдары

Бұл оқиғаларды Джордж Бернард Шоу өзінің "Музыкалық ем" пьесасында "макарондық акциялар" деп сатиралық түрде бейнеледі, бұл пьеса Г.К. Честертонның "Солғайлық" пьесасына қосымша жазылған, ол да осы оқиғаға сілтеме жасайтын алдамшы медиумдарға шабуыл еді. 1919 жылы Сесил Честертонның "Америка Құрама Штаттарының тарихы" атты еңбегі, оның өлімінен кейін жарық көрді. Кіріспеде оның інісі Г.К. Честертон оның туралы былай деп жазды.

Г.К. Честертонның өмірбаянында Мейзи Уорд осы оқиғаға арналған бір тарауды бөліп, "Сесил Честертонға қатысты сот шешімінен кейін төрт күн өткен соң Парламенттік комитет өз есебін жариялады" деп жазды. Ол осы есеп туралы былай деді: "Әдеттегі партиялық дауыспен 8-ке 6, Фальконер мырза (Руфус Айзекстің жеке сөйлескен екі адамының бірі) дайындаған есеп қабылданды, ол министрлердің ниеттерінің адал болғанын және оларды сынамағанын көрсетті". Ол осы тарауды мына сөздермен аяқтады, бұл ең болжамды жағдайда, қатысқан министрлердің шешімдері дұрыс болмағанын көрсетеді.

Портрет бейнесі

Downton Abbey телешоуының 2-маусымы Маркони жанжалын сюжеттік желіге енгізді. Лавиния сэр Ричард Карлайлға заңсыз акция саудасы туралы мәлімет бергенін мәлімдеді.