Кіріспе

Шұңғырларды жою немесе бұзу

Шұңғырларды жою, шұңғыр тұрғындарының күштеп шығарылуы немесе шұңғырларды жою – қалалық жаңару стратегиясы, төмен кірісті елді мекендерді жақсы есімді басқа даму немесе тұрғын үйге айналдыру үшін қолданылады. Бұл қалалық қоғамдарды қайта дамыту стратегиясы болып ұзақ жылдардан бері қолданылып келеді; мысалы, Ұлыбританияның 1930 жылғы Тұрғын үй заңында шұңғырларды жою жоспарлары міндетті болды, ал АҚШ-тың 1937 жылғы Тұрғын үй заңы осындай жою стратегияларын қолдауға шақырып отырды. Көбінесе, бірақ әрқашан емес, бұл бағдарламалар жер аударылған елді мекендер үшін мемлекеттік тұрғын үймен немесе басқа да көмек бағдарламаларымен бірге жүреді.

Себептері

Қалалық жаңғыру және шалапты жерлерді тазалау тұжырымы әлеуметтік реформаның бір жолы ретінде Англияда 19 ғасырдың қарқынды индустриялану кезеңіндегі қала кедейлерінің тығыз және санитарлық емес жағдайларына жауап ретінде пайда болды. Осы күн тәртібінде жақсы тұрғын үй жағдайлары тұрғындарды моральдық және экономикалық тұрғыдан жақсартады деген прогрессивті доктрина болды. Эстетикалық және тиімділік себептерімен мемлекет жүзеге асырған реформаның тағы бір түрі 1853 жылы Барон Хаусманды Наполеон III-нің Парижді қайта құру үшін шақыруымен басталды деуге болады. Шалапты жерлерді тазалау әлі де түрлі жағдайларда қолданылып келеді. Ірі халықаралық шаралар, мысалы, конференциялар мен спорт жарыстары кезінде үкіметтер халықаралық қонақтарға әсер ету және қабылдаушы қалалардың байқалатын кедейлігін азайту мақсатымен аз қамтылған тұрғын үй аймақтарын күшпен тазалауға көшкен. Шалапты жерлерді тазалауға жасалған басқа да әрекеттер саяси оппозицияны басу немесе белгілі бір қауымдарды бақылауда ұстау сияқты себептермен жасалды.

Салдарлар

Сыншылар, шағын аудандарды күшпен жою шағын аудандарды тудыратын әлеуметтік проблемаларды елемеуге бейім. Төмен табыс деңгейін қамтамасыз ете алмайтын, көбінесе балалары мен жұмыс істейтін ересектерді қамтитын кедей отбасылар, олар үшін қолжетімді бағадағы тұрғын үй болмаған жағдайда өмір сүруге орын қажет. Сонымен қатар, шағын аудандар көбінесе қоғамда басқаша қол жетімді емес жұмыс орындарын, қызметтерді және күнкөрісті қамтамасыз ететін бейресми экономиканың орталықтары болып табылады. Қала зерттеушілері Матиас Эчанов және Рахул Шривастава шағын аудандардың көптеген аспектілері, атап айтқанда, орталықтандырылмаған, көп мақсатты қолданылатын, тығыз байланысты қалалық орта, дамытуға тұрарлық активтер деп санайды. Токионың экономикалық табысына шағын аудандарды жаңарту (экономикалық интеграция, инфрақұрылымдық көмек) ықпал еткен. Шағын аудандарды жою шағын ауданды жояды, бірақ қоғамның немесе оның тұрғындарының қажеттіліктерін ескермеу, шағын ауданды құру мен сақтау себептерін жоймайды. Сол сияқты, бірнеше Батыс елінен тыс жерлерде, жеткілікті тұрғын үй және басқа да қолдау көрсетілмеген жағдайда, шағын аудандарды жою жоспарлары тиімсіз болып шықты. Академиктер мұндай стратегияларды Нигерияда зиянды деп сипаттайды, себебі шағын аудандарды жою қазірдің өзінде жетіспей жатқан тұрғын үй қорына қосымша жүк салады, кейбір жағдайларда қоғамның басқа бөліктерінде жаңа шағын аудандардың пайда болуына әкеледі. Зимбабведегі "Мурамбатсвина" операциясы халықаралық қауымдастықтың кеңінен сынауына ұшырады, соның ішінде БҰҰ-ның қатал есебінде адам құқықтарының бұзылуы және бағдарламаның нашар жобаланғаны айтылды, нәтижесінде кем дегенде 700 000 шағын аудан тұрғыны қоныс аударды.

Баламалар

Кейбір қауымдастықтар балама шешім ретінде шалапты жерлерді жақсартуды таңдады: шалапты жерде қалыптасқан қауымдастыққа сай қызметтер мен инфрақұрылым сапасын арттыру.