Джон Кеннет Гэлбрейт: Канада-Америка экономисі және дипломаты

Кіріспе

Канадалық-американдық экономист және дипломат (1908–2006)

Джон Кеннет Галбрейт (15 қазан 1908 – 29 сәуір 2006), сондай-ақ Кен Галбрейт деп белгілі, канадалық-американдық экономист, дипломат, мемлекеттік қызметкер және интеллектуал болған. Оның экономикалық тақырыптарға арналған кітаптары 1950-ші жылдардан 2000-ші жылдарға дейін бестселлерлерге айналды. Экономист ретінде ол институционалистік тұрғысынан кейнесиандық экономикаға бейімделген. Галбрейт ұзақ жылдар Гарвард факультетінің мүшесі болды және жарты ғасыр бойы Гарвард университетінде экономика профессоры қызметін атқарды. Ол өнімді жазушы болды, төрт ондаған кітап, оның ішінде бірнеше роман жазды, сонымен қатар түрлі тақырыптар бойынша мыңнан астам мақала мен эссе жариялады. Оның еңбектерінің ішінде экономикаға арналған трилогия – «Америка капитализмі» (1952), «Мөлдір қоғам» (1958) және «Жаңа индустриялық мемлекет» (1967) кіретін еді. Оның кейбір еңбектерін экономистер Милтон Фридман, Пол Кругман, Роберт Солоу және Томас Соуэлл сынға алды. Галбрейт Демократиялық партия саясатында белсенділік танытты, Франклин Д. Рузвельт, Гарри С. Трумэн, Джон Ф. Кеннеди және Линдон Б. Джонсон әкімшіліктерінде қызмет етті. Ол Кеннеди әкімшілігі кезінде Үндістандағы АҚШ елшісі болып тағайындалды. Оның саяси белсенділігі, әдеби шығармашылығы және ашық пікір білдіруі өмірінде оған кең танымал атақ әкелді. Галбрейт қоғамдық қызметі мен ғылымға қосқан үлесі үшін Екінші дүниежүзілік соғыс үшін Бостандық медалін (1946) және Президенттік Бостандық медалін (2000) алған санаулы адамдардың бірі болды.

Ерте өмір

Галбрейт 1908 жылғы 15 қазанда Шотландиядан шыққан канадалық Сара Кэтрин (Кендалл) және Арчибальд "Арчи" Галбрейттің отбасында Канаданың Онтарио штатындағы Иона станциясында дүниеге келді. Оның үш бауыры болды: Алиса, Кэтрин және Арчибальд Уильям (Билл). Ол жасөспірім шағында Кен есімін қабылдады, ал кейін Джон деп аталуын ұнатпады. Галбрейт өте бойлы адам болып өсті, бойы 2 метрге жетті. Оның әкесі фермер, мектеп мұғалімі, кооперативтік сақтандыру компаниясының президенті және Либералдық партияның жергілікті өкілі болды. Оның анасы, үй шаруасын жүргізген әйел және қоғамдық белсенді, ол оның он төрт жасында қайтыс болды. Кейін ол Даттон және Сент-Томас орта мектептерінде оқыды. 1931 жылы Галбрейт Онтарио ауыл шаруашылығы колледжінің ауыл шаруашылығы бакалавры дипломын алды, ол сол кезде Торонто университетінің құрамындағы ауыл шаруашылығы колледжі болды. Ол мал шаруашылығы мамандығы бойынша білім алды. Ол ауыл шаруашылығы экономикасы саласында Джаннини стипендиясын иеленді (айына 60 доллар көлемінде).

1934 жылы бітіргеннен кейін ол Гарвард университетінде оқытушы болып жұмыс істей бастады. Галбрейт 1934 жылдан 1939 жылға дейін Гарвардта үзілістермен сабақ берді. 1934 жылғы жазда ол АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінде бірнеше ай қызмет етті. 1938 жылы Гарвардтағы оқытушы ретінде оған Ұлттық ресурстарды жоспарлау кеңесінің ғылыми-зерттеу жобасын басқару тапсырылды. 1943 жылдан 1948 жылға дейін Fortune журналының редакторы болып жұмыс істеді. 1949 жылы Гарвард университетінде экономика профессоры болып тағайындалды. Ол сонымен қатар Гарвардтың кеңейтілген мектебінде сабақ берді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа кірген кезде экономикасы әлі де Ұлы депрессияның салдарын толық жеңіп шыққан жоқ еді. Соғыс кезеңіндегі өндіріс қажеттіліктері үлкен бюджет тапшылығын және қолдаушы монетарлық саясатты талап еткендіктен, инфляция мен жалақы-баға спиралінің күшеюі ықтимал деп есептелді. Инфляцияның соғыс күш-жігеріне зиян келтірмеуін қамтамасыз етуге міндеттелген команда мүшесі ретінде Галбрейт 1941-1943 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бағаларды реттеу кеңсесінің (OPA) әкімшісінің орынбасары болып қызмет етті. OPA бағалар мен жалдау ақысын тұрақтандыру процесін басқарды. 1941 жылдың 11 мамырында президент Рузвельт Бағаларды реттеу және азаматтық жабдықтау кеңсесін (OPACS) құрды. 1941 жылдың 28 тамызында ол Бағаларды реттеу кеңсесі (OPA) болып өзгерді. 1941 жылдың желтоқсан айында АҚШ соғысқа қатысқаннан кейін OPA-ға рациондау және бағаны бақылау міндеті жүктелді. 1942 жылдың 30 қаңтарында қабылданған Төтенше бағаны бақылау заңы OPA-ны жеке федералдық агенттік ретінде заңдастырды. Ол OPA-ны екі басқа агенттікпен біріктірді: Ұлттық қорғаныс кеңесінің консультативтік комиссиясының Тұтынушыларды қорғау бөлімі және Бағаны тұрақтандыру бөлімі. Кеңес Ұлттық қорғаныс кеңесші комиссиясы (NDAC) деп аталды және 1940 жылдың 29 мамырында құрылды. NDAC бағаны төмен ұстау үшін ерікті және консультативтік әдістерді қолданды. Леон Хендерсон, бағаны тұрақтандыру жөніндегі NDAC комиссары, 1941-1942 жылдары OPACS және OPA әкімшісі болды. Ол 1942 жылдың мамырында OPA-ның Жалпы ең жоғары бағаны реттеу (GMPR) ережесін енгізгеннен кейін міндетті және қатаң бағаны реттеуді қадағалады. Бұл шара бизнес қауымдастығынан қатты сынға ұшырады. Жауап ретінде OPA жаңа ережелерді қолдау үшін халықты жұмылдырды және жоғары бағалар немесе жалдау ақысын талап етушілердің мүмкіндіктерін шектеді. OPA-ның өз Құқық қорғау бөлімі болды, ол бұзушылықтардың өсуін тіркеді: 1943 жылы 250 мың, ал келесі жылы 300 мыңнан астам жағдай тіркелді. Кейбір зерттеулер бағаның өсуі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегіден салыстырмалы түрде төмен болғанын және жалпы экономиканың қарқынды дамығанын көрсетеді. Мысалы, Стивен Прессман «Бақылау алынып тасталған кезде бағалар аздап ғана өсті, бұл инфляциялық қысымның белсенді басқарылғанын және уақытша ғана бақыланбағанын көрсетеді» деп жазды. Галбрейт сұхбатында OPA-дағы жұмысын өміріндегі ең маңызды жетістігі деп санайтынын айтты, себебі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бағалар салыстырмалы түрде тұрақты болды. OPA-ға қарсылық Конгресстегі консерваторлар мен бизнес қауымдастығынан туды. Бұл Галбрейттің беделін түсірді және ол 1943 жылдың мамырында «коммунистік көзқарастарға» ие болды деген айыппен жұмыстан босатылды. Ол дереу консервативті республикашыл және американдық БАҚ-тың ықпалды тұлғасы Генри Люспен «Time» және «Fortune» журналдарының баспашысы ретінде жұмысқа орналасты. Галбрейт Люс үшін бес жыл жұмыс істеді және американдық бизнес басшылығына кейнсиандық теорияны түсіндірді. Люс президент Кеннедиге «Мен Галбрейтке жазуды үйреттім, содан бері өкініп келемін» деген екен. Галбрейт өзінің рөлін бүкіл ұлтты экономиканың қалай жұмыс істейтініне, соның ішінде ірі корпорациялардың рөліне білім беру ретінде қарастырды. Ол өзінің жазу қызметін бизнес топтарына және жергілікті Демократиялық партияның жиналыстарына көптеген баяндамалармен, сондай-ақ Конгресс алдында жиі куәлік берумен үйлестірді. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңінде Пол Ниц Галбрайтты Стратегиялық қызмет кеңсесі бастаған Стратегиялық бомбалауды зерттеудің «Офицерлерінің» бірі ретінде қызмет етуге шақырды. Бұл зерттеудің мақсаты нацистік Германияға жасалған әуе шабуылдарының нәтижелерін бағалау болды. Зерттеу нәтижесінде неміс қалалары бомбаланған кезде Германияның соғыс өндірісі төмендемей, керісінше өскені анықталды. Хендерсон (2006) «Галбрейт өзінің баяндамасын маңызды тұстарын жасыру үшін қайта жазылмауы үшін жариялау үшін күшті күресті. "Мен оны барынша өркөкіректікпен және ең аз сыпайылықпен қорғадым", - деп жазды ол. Бұл тұжырымдар Ницке және зерттеуді басқаратын «Офицерлерге», сондай-ақ Пентагонның лауазымды тұлғаларына қарсы пікір тудырды, олар керісінше мәлімдеді. Кейін Галбрейт мемлекеттік қызметкерлер мен мекемелердің Пентагонға ұнайтын шындықты бұрмалауға дайындығын «Пентагон синдромы» деп сипаттады.

The United States went into WWII with an economy still not fully recovered from the Great Depression. Because wartime production needs mandated large budget deficits and an accommodating monetary policy, inflation and a runaway wage price spiral were seen as likely. As a part of a team charged with keeping inflation from damaging the war effort, Galbraith served as a deputy administrator of the Office of Price Administration (OPA) during World War II in 1941–1943. The OPA directed the process of stabilization of prices and rents. On May 11, 1941, President Roosevelt created the Office of Price Administration and Civilian Supply (OPACS). On August 28, 1941, it became the Office of Price Administration (OPA). After the US entered the war in December 1941, OPA was tasked with rationing and price controls. The Emergency Price Control Act passed on January 30, 1942, legitimized the OPA as a separate federal agency. It merged OPA with two other agencies: Consumer Protection Division and Price Stabilization Division of the Advisory Commission to the Council of National Defense. The council was referred to as the National Defense Advisory Commission (NDAC), and was created on May 29, 1940. NDAC emphasized voluntary and advisory methods in keeping prices low. Leon Henderson, the NDAC commissioner for price stabilization, became the administrator of OPACS and of OPA in 1941–1942. He oversaw a mandatory and vigorous price regulation that started in May 1942 after OPA introduced the General Maximum Price Regulation (GMPR). It was much criticized by the business community. In response, OPA mobilized the public on behalf of the new guidelines and said that it reduced the options for those who were seeking higher rents or prices. OPA had its own Enforcement Division, which documented the increase of violations: a quarter million in 1943 and more than 300,000 during the next year. Some of them point to the fact that price increases were relatively lower than during the First World War, and that the overall economy grew faster. Steven Pressman, for example, wrote that "when the controls were removed there was only a small increase in prices, thereby demonstrating that inflationary pressures were actively managed and not just kept temporarily under control." Galbraith said in an interview that he considered his work at the OPA as his major life achievement, since prices were relatively stable during WWII.</blockquote>

Opposition to the OPA came from conservatives in Congress and the business community. It undercut Galbraith and he was forced out in May 1943, accused of "communistic tendencies". He was promptly hired by Henry Luce, a conservative Republican and a dominant figure in American media as publisher of Time and Fortune magazines. Galbraith worked for Luce for five years and expounded Keynesianism to the American business leadership. Luce allegedly said to President Kennedy, "I taught Galbraith how to write—and have regretted it ever since." Galbraith saw his role as educating the entire nation on how the economy worked, including the role of big corporations. He was combining his writing with numerous speeches to business groups and local Democratic party meetings, as well as frequently testifying before Congress. During the late stages of WWII in 1945, Galbraith was invited by Paul Nitze to serve as one of the "Officers" of the Strategic Bombing Survey, initiated by the Office of Strategic Services. It was designed to assess the results of the aerial bombardments of Nazi Germany. The survey found that German war production went up rather than down as German cities were being bombed. Henderson (2006) wrote, 'Galbraith had to fight hard to have his report published without it being rewritten to hide the essential points. "I defended it," he wrote, "with a maximum of arrogance and a minimum of tact."' Those findings created a controversy, with Nitze siding with others of the "Officers" managing the survey and with Pentagon officials, who declared the opposite. Later, Galbraith described the willingness of public servants and institutions to bend the truth to please the Pentagon as the "Pentagonania syndrome".

Соғыстан кейінгі

1946 жылдың ақпан айында Гэлбрейт журналдағы жұмысынан демалыс алып, Мемлекеттік департаментте Экономикалық қауіпсіздік саясаты басқармасының директоры лауазымына тағайындалды. Ол Германия, Жапония, Австрия және Оңтүстік Кореяға қатысты экономикалық мәселелерді номиналды түрде басқарды. Жоғары деңгейдегі дипломаттардың сеніміне ие болмағандықтан, Гэлбрейт күнделікті жұмыстарға жүктелді, саясатты қалыптастыруға мүмкіндігі шектеулі болды. Галбрейт, Мемлекеттік хатшы Джеймс Ф. Бёрнс және 1947-1949 жылдары Германиядағы АҚШ оккупациялық аймағының әскери губернаторы генерал Люциус Д. Клей сияқты, Кеңес Одағымен қарым-қатынасты жақсартуды қолдады. Кейіннен ол "Вашингтон әлемінің" (Foggy Bottom) әдет-ғұрыптарына наразылығын сатирикалық "Жеңіс" (The Triumph, 1968) романында бейнеледі. Соғыстан кейінгі кезең Галбрейт үшін Елеонора Рузвельт пен Хьюберт Хамфримен бірге экономикалық және әлеуметтік әділдікті қолдау мақсатында 1947 жылы "Демократиялық әрекет" (Americans for Democratic Action - ADA) прогрессивті саяси ұйымын құрудағы еңбегімен де есте қалды. 1952 жылы Галбрейттің достары Артур М. Шлезингер кіші және Джордж Болл Демократиялық партиядан үміткер Адлай Стивенсонға сөз жазушы ретінде шақырып алды. Стивенсоннің сайлау кампаниясына ADA-дан бірнеше зиялының қатысуы қырқыс пікір тудырды, себебі республикалық сенатор Джозеф Маккарти ADA зиялыларын "құжатталған коммунистік байланыстармен" "ластанған" деп айыптады; кейін Галбрейт өкінгендерінің бірі – Маккарти оны Стивенсонның "қызыл" кеңесшілерінің бірі деп айыптамағаны болды.

Кеннеди әкімшілігі

Президент Джон Ф. Кеннедидің кеңесшісі болған кезінде Галбрейт 1961 жылдан 1963 жылға дейін АҚШ-тың Үндістандағы елшісі болып тағайындалды. Оның президент Кеннедимен арақатынасы соншалықты жақсы болды, ол Мемлекеттік департаменттің басынан асып, дипломатиялық хабарламаларын тікелей президентке жіберетін. Осыдан "Манели ісі" бастау алды, ол Халықаралық сауда палатасының (ICC) поляк комиссары Миечислав Манелидің есімімен аталды. Манели, Халықаралық сауда палатасының (ICC) үнді комиссары Рамчундур Гобурдунмен бірге Солтүстік және Оңтүстік Вьетнамның басшыларына екі Вьетнамды да салқын соғыста бейтарап ету туралы ұсыныс жасады. (Қызметтен кеткеннен кейін де Галбрейт Үндістанның досы және қолдаушысы болып қалды.) Оның ұсынысымен АҚШ-тың бірінші ханымы Жаклин Бувье Кеннеди 1962 жылы Үндістан мен Пәкістанға дипломатиялық сапар жасады.

Джонсонның басқаруы

Американың Үндістандағы елшілігінен кеткеннен кейін Галбрейт Джонсонға, қазір президентке, Вьетнамға араласуды күшейтуге қарсы кеңес беруді жалғастырды. 1965 жылы ол Джонсонға "бұқаралық өкілдерге және өкілдерге адамзаттың, АҚШ-тың болашағы және адам бостандығы Вьетнамда шешіліп жатыр деп айтуды тоқтатуды тапсыру керек екенін" айтты. "Бұл дұрыс емес, бұл тек қиын мәселені пропорциясыз үлкейтеді. Бұл сондай-ақ нашар саясат". 1966 жылы Оңтүстік Вьетнамдағы буддалық дағдарыс кезінде Галбрейт Джонсонға 3 сәуірде хат жазып, "тек Алладан қорқатын және өте бақыттылар ғана алатын мүмкіндікке ие екенін" айтты. Егер әуе маршалы Нгуен Као Кьи үкіметі құласа, Джонсон барлық американдықтарды Вьетнамнан шығаруға мүмкіндік алуы керек. 1966 жылы 16 маусымда Галбрейт Джонсонға келесі жылы американдық әскерлерді тәртіпті түрде шығару туралы баяндама жазуды ұсынды. Галбрейт Джонсонға Қытайдағы "Ұлы пролетарлық мәдени революцияның" басталуы Вьетнам соғысын дипломатиялық жолмен шешу мүмкіндігін беретінін айтты, Мао Цзэдун Мәдени революцияны бастағаннан кейін Вьетнамға деген қызығушылығын жоғалтатынын болжады. Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі В. В. Ростов Джонсонның қолы қойылған Галбрайтқа жауап ретінде қысқаша былай деп жазды: "Мен сіздің саяси шеберлігіңізге күмәнданбадым және сіз Оңтүстік Вьетнамдағы біздің ақтауға келмейтін бағытымызды ақтауға болатын сценарий жасай алатыныңызға сенімдімін". 1966 жылы 28 маусымда Галбрейт Джонсонның пікірін өзгертуге соңғы рет тырысты, Вьетнам соғысы оның президенттік лауазымын құртатынын және ол Ростовтың кеңесін тыңдауын тоқтату керектігін ескертті. Галбрейт Джонсон Вьетнамнан шығудың жолын тапса, ең ұлы президенттердің бірі болуға мүмкіндігі бар екенін айтты және қорытындылады: "Бұл соғысқа көбірек инвестиция салғысы келетін адамдардың жоғалтатыны жоқ. Олар қорда жұмыс істейтін болады". 1966 жылы елші болмаған кезде ол АҚШ Сенатына 1965 жылғы Кашмир соғысының басты себептерінің бірі Пәкістанға американдық әскери көмек екенін айтты. 1968 жылдың басында Галбрейт Джонсонға қарсы соғысқа қарсы платформада сайлауға түскен сенатор Юджин Маккартиді қолдады. Нью-Гэмпширдегі Демократиялық праймериз кезінде Галбрейт Гранит штатында саяхаттап, шіркеулерде, одақтарда, кампустарда және үйлердегі кештерде Маккартиді қолдап сөйледі. Маккартидің ерекше және бейшара деген беделі болғандықтан, Галбрейттің оны қолдауы және үгіт-насихат жүргізуі маңызды болды, өйткені Маккартиге сенім арту үшін негізгі тұлғалардың қолдауы қажет болды. 1968 жылы 12 наурызда Нью-Гэмпширдегі Демократиялық праймеризде Джонсон Маккартиді 300-ге жуық дауыспен жеңді, бұл жақсы қаржыландырылған кампаниясы бар, сенаторға қарсы шыңдаушы президент үшін үлкен жеңіліс болды. Джонсон праймеризді жеңсе де, оның жеңісінің өте тар шегі жеңіліс деп есептелді. Праймериз күні кешкісін Галбрейт Маккарти штабында жеңісті толық жеңіс ретінде тойлады. Нью-Гэмпшир праймеризінен кейін Галбрейт Гарвардтағы лекция залына кіргенде студенттердің ыстық қарсы алуын алды. Нью-Гэмпшир праймеризінің нәтижелері Джонсонның осал екенін көрсетті. 1968 жылы 16 наурызда сенатор Роберт Ф. Кеннеди президенттік жарысқа қатысатынын жариялады. Кеннеди Галбрейттен Маккартиге қолдау көрсетуді тоқтатып, оның орнына оны қолдауды өтінді, бірақ Галбрейт бұл өтінішті қабылдамады. Нью-Гэмпширде Маккарти үшін Галбрейтпен бірге науқан жүргізген тарихшы Артур М. Шлезингер Кеннедиге қолдау білдірді, өйткені Кеннеди эксцентрикалық Маккартиден гөрі сайлауға лайықты кандидат болды. Шлезингер Галбрейтті Кеннедиді қолдауға қатты шақырды, бірақ Галбрейт Маккарти үшін үгіт-насихат жүргізуді жалғастырды, өйткені Маккартидің либерализмі оның саясатына жақын болды және Кеннедиге жеке жеккөрініштен, ол Джонсонның жеңілмейтіні анық болған кезде ғана президенттік жарысқа кірді. Галбрейт Джон Кеннедимен дос болған, бірақ Робертпен қарым-қатынасы қиын болды, өйткені Галбрейт Роберттің тым қатал екенін, әрқашан өзінің дұрыс екеніне толық сенімді екенін сезінді. Кейінірек Галбрейт Роберт Кеннедимен "Сіз себепке немесе оған қарсы, Кеннедилермен немесе алапеспен" болдыңыз деді. Кеннединің өлтірілуінен кейін Маккарти қатты күйзеліп, сайлаудан түсіп қалуға жақындады, Галбрейт оны жалғастыруға шақыру үшін бірнеше рет барды, бірақ кейінірек "Юджин Маккартидің жүрегі ешқашан толыққанды шайқасқа берілмегенін" мойындады. 1968 жылдың тамызында Чикагодағы хаостық және зорлыққа толы Демократиялық ұлттық конвентте Галбрейт Маккартидің науқаны үшін еденді басқарушы ретінде қатысты. Кейін "полициялық бүлік" деп аталған оқиғада, Чикаго полициясы Вьетнам соғысына қарсы наразылық білдіргендермен көшеде шайқасқанда, Галбрейт Хилтон қонақүйінің сыртында наразылық білдірушілер алдында спонтанды сөз сөйлеп, оларды зорлықтан бас тартуға және шыдамдылық танытуға шақырды, сонымен қатар американдық жүйе реформалар мен өзгерістерге қабілетті екенін жеткізді. Галбрейт қанатында тұрған Иллинойс Ұлттық гвардиясының қарулы саяхатшыларын көрсетіп, олар Чикаго полициясы сияқты жау емес екенін айтты, өйткені Иллинойс Ұлттық гвардиясына қосылған көптеген жас жігіттер Вьетнамдағы соғысқа шақырылмау үшін ғана қосылған. Сөз бітіргеннен кейін Ұлттық гвардия сержанты Галбрейтке жақындап, оның қамалға алуға дайын екенін ойлап, қорқып қалды. Бірақ сержант қол алысып, "Рақмет сізге, мырза. Бізге бүкіл апта бойы ешкім жақсы сөз айтқан емес" деді. Конвентте Джонсонның жақтастары Галбрейттің делегат ретіндегі құқығына күмәнданып, оны ғимараттан қууға тырысты. Галбрейт конвент еденінде Джонсонның жақтастарымен таласты, Демократиялық платформаға бейбітлік туралы бап қосуға тырысты, Джонсон оны өзіне жасалған ұят деп қарап, делегаттарды оны қабылдамауға бұйырды. Чикаго мэрі Ричард Дейли, Джонсонның жақтасы, конвент залында біреуіне соқтығыспай жүру мүмкін емес, конвенттегі жағдайды шиеленістірді, өйткені соғысқа жақтас және соғысқа қарсы демократтар платформа туралы ашулы пікір таластырды, бәрі ұлттық теледидарда тікелей эфирде көрсетілді. Конвент еденіндегі теледидарлар сыртта болып жатқан оқиғаларды көрсетті, Чикаго полициясы соғысқа қарсы наразылық білдірушілерге шабуыл жасап, сапалап жатқанда. Дейлидің бұйрығымен Чикаго полициясы Галбрейттің Хилтон қонақүйіндегі бөлмесін қарап шығып, оның соғысқа қарсы наразылық білдірушілерді жасырып отырғанын айтты. Бірде де табылмады. Вице-президент Губерт Хамфри Демократиялық номинацияны жеңгеннен кейін Галбрейт оны республикалық үміткер Ричард Никсоннан жақсы деп санап, көңілсіз қолдады.

After leaving the American embassy in India, Galbraith continued to advise Johnson, now president, against escalating American involvement in Vietnam. In 1965, he advised Johnson that he should "instruct officials and spokesmen to stop saying the future of mankind, the United States, and human liberty is being decided in Vietnam. It isn't; this merely builds up a difficult problem out of all proportion. It is also terrible politics". During the 1966 Buddhist crisis in South Vietnam, Galbraith wrote Johnson a letter on April 3 saying he now had "an opportunity only the God fearing deserve and only the extremely lucky get", saying that if the government of Air Marshal Nguyễn Cao Kỳ should fall, Johnson should use the occasion to pull all Americans out of Vietnam. On June 16, 1966, Galbraith offered to write Johnson a speech that would set out an orderly withdrawal of American forces over the next year. Galbraith advised Johnson the beginning of the "Great Proletarian Cultural Revolution" in China represented an opportunity for a diplomatic settlement of the Vietnam war, predicting that Mao Zedong would lose interest in Vietnam now that he had launched his Cultural Revolution. The National Security Adviser, W. W. Rostow, wrote the reply to Galbraith that was signed by Johnson, curtly declaring: "I have never doubted your talent for political craftsmanship, and I am sure you could devise a script that would appear to justify our taking an unjustifiable course in South Vietnam". On June 28, 1966, Galbraith made his final attempt to change Johnson's mind, warning that the Vietnam War would ruin his presidency and that he should stop taking the advice of Rostow. Galbraith stated that Johnson had the potential to be one of the greatest presidents if only he find a way out of Vietnam, and concluded: "The people who want to invest more and more in this war have nothing to lose. They will end up working for a foundation". In 1966, when he was no longer ambassador, he told the United States Senate that one of the main causes of the 1965 Kashmir war was American military aid to Pakistan. In early 1968, Galbraith endorsed Senator Eugene McCarthy, who ran against Johnson on an anti war platform. During the New Hampshire Democratic primary, Galbraith toured the Granite State, giving pro McCarthy speeches in churches, union halls, campuses and house parties. As McCarthy had the reputation of being strange and frivolous, Galbraith's support and campaigning for him was important, as McCarthy needed the endorsement of mainstream figures to give him credibility. When the New Hampshire Democratic primary was held on March 12, 1968, Johnson defeated McCarthy by only about 300 votes, a humiliation for an incumbent president with a well funded campaign running against a senator widely considered to be too eccentric to be president, and who had only a fraction of the campaign money that Johnson had. Though Johnson won the primary, the very narrow margin of his victory was widely considered to be a defeat. On the night of the primary, Galbraith celebrated the result at McCarthy campaign headquarters as if it were an outright victory. The day after the New Hampshire primary, Galbraith was widely cheered by his students when he entered his lecture hall at Harvard. The results of the New Hampshire primary showed that Johnson was vulnerable. On March 16, 1968, Senator Robert F. Kennedy announced he was entering the presidential race. Kennedy asked Galbraith to withdraw his endorsement of McCarthy and to endorse him instead, a request that Galbraith refused. The historian Arthur M. Schlesinger Jr., who campaigned with Galbraith in New Hampshire for McCarthy, switched his support to Kennedy, on the grounds that Kennedy was a far more electable candidate than the eccentric McCarthy, a man most people found to be too silly to be president. Schlesinger strongly urged Galbraith to support Kennedy, but Galbraith chose to continue to campaign for McCarthy, partly because McCarthy's liberalism was closer to his own politics, and partly out of a personal revulsion for Kennedy, who had only opportunistically entered the presidential race when it became clear that Johnson was not invincible. Galbraith had been friends with John Kennedy, but his relations with Robert were more difficult, as Galbraith found Robert too rigid, utterly convinced that he was always right. Galbraith later said that with Robert Kennedy "You were either for the cause or against it, with the Kennedys or a leper". After Kennedy was assassinated, McCarthy became so depressed that he almost dropped out of the election, and Galbraith visited several times to urge him to continue, through Galbraith later admitted " I don't believe Eugene McCarthy's heart was ever wholly in the battle". At the chaotic and violent Democratic National Convention in August 1968 in Chicago, Galbraith attended as the floor manager for the McCarthy campaign. Amid what was later called a "police riot", as the Chicago police fought in the streets with anti Vietnam war protesters, Galbraith held an impromptu speech outside the Hilton Hotel before a group of demonstrators, urging them to reject violence and to have patience, while assuring them that the American system was capable of reform and change. Galbraith pointed to the armed Illinois National Guardsmen standing in the background and said that they, unlike the Chicago police, were not the enemy, as he maintained that most of the young men who joined the Illinois National Guard had only done so to avoid being drafted to fight in Vietnam. After finishing his speech, a National Guard sergeant approached Galbraith, who froze up in fear as he believed he was about to be arrested. Instead the sergeant wanted to shake hands, saying: "Thank you, sir. That was the first nice thing anyone has said about us all week". At the convention, supporters of Johnson challenged Galbraith's right to serve as a delegate, and sought to expel him from the building. Galbraith quarreled with Johnson supporters on the convention floor as he sought to add a peace plank to the Democratic platform, which Johnson saw as an insult to himself, and ordered the delegates to reject. The Mayor of Chicago, Richard Daley, a Johnson supporter, had imposed such stringent security conditions that it was impossible to walk across the convention hall without jostling somebody else, which added to the tension of the convention as pro war and anti war Democrats fiercely argued about the platform, all of which was captured live on national television. Adding to the tension were televisions on the convention floor that showed what was happening outside, as the Chicago police attacked and beat anti war demonstrators. On Daley's orders, the Chicago police searched Galbraith's room at the Hilton hotel, alleging that he was hiding anti war protesters. None were found. After Vice President Hubert Humphrey won the Democratic nomination, Galbraith reluctantly endorsed Humphrey as preferable to the Republican candidate, Richard Nixon.

Кейінгі өмірі мен танылуы

1972 жылдың күзінде Гэлбрейт Никсонның қарсыласы, сенатор Джордж Макговерннің кеңесшісі және көмекшісі болды. Осы кезеңде (1972 жылдың қыркүйегінде) ол Америка экономикалық қауымдастығының (АЭА) президенті ретінде Мао Цзэдунның коммунистік үкіметінің шақыруымен, әріптестері Василий Леонтьев пен Джеймс Тобинмен бірге Қытайға сапар шекті. 1973 жылы Гэлбрейт өзінің тәжірибелерін «Қытай жолы» атты еңбегінде жариялап, «Қытайдың өте тиімді экономикалық жүйе құруына ешқандай күмән жоқ» деп жазды, сондай-ақ «Қытайдағы наразылар қатаң тәртіпке келтіріледі, бірақ, біреудің ойынша, үлкен сыпайылықпен» және «Үлкен Шанхай Нью-Йоркке қарағанда жақсы медициналық қызметке ие» деген пікірлерді білдірді. Оның ойынша, Қытайдың өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы өнімінің жылдық өсімі 10-11% болуы мүмкін. 1972 жылы ол Америка экономикалық қауымдастығының президенті болды. «Post Keynesian Economics» журналы Гэлбрейттің қолдауына ие болды және ол журналдың басқарма төрағасы болып, оның құрылғаннан бергі уақытынан бастап қызмет етті. 1984 жылы ол КСРО-ға сапар шегіп, кеңес экономикасы «үлкен материалдық прогреске» қол жеткізгенін, ал КСРО «Батыс индустриялық экономикасынан өзгеше» болып, «өзінің еңбек ресурстарын толыққанды пайдаланатынын» жазды. 1985 жылы Америка гуманистік қауымдастығы оны «Жылдың гуманисі» деп таныды. Азия зерттеулері қауымдастығы (AAS) 1987 жылы Азия зерттеулеріне ерекше үлес қосқаны үшін сыйлық тартты. 1997 жылы ол Канада орденінің офицері атанды. 2000 жылы АҚШ Президентінің «Азаттық медалімен» марапатталды. Сонымен қатар, ол 1999 жылдың күзінде Ньюфаундленд Мемориал университетінен құрметті доктор ғылымы дәрежесін алды, бұл Гэлбрейтке берілген шамамен елу академиялық құрметті дәрежелердің тағы бір үлесі болды. 2000 жылы ол Глобалды даму және қоршаған орта институтының экономикалық теорияға қосқан еңбегі үшін Леонтьев сыйлығының иегері атанды. Оның туған қаласы Даттон, Онтариодағы кітапхана оның кітапханаға деген құрметі мен жаңа ғимаратқа қосқан үлесінің құрметіне Джон Кеннет Гэлбрейт анықтамалық кітапханасы деп атауға ие болды. 2006 жылдың 29 сәуірінде Гэлбрейт Кембридж, Массачусетс штатында, екі апта ауруханада жатқаннан кейін, 97 жасында табиғи себептерден қайтыс болды. Ол Коннектикут штатының Миддлтаун қаласындағы Индиан Хилл зиратында жерленген.

In autumn 1972, Galbraith was an adviser and assistant to Nixon's rival candidate, Senator George McGovern, in the election campaign for the American presidency. During this time (September 1972) he travelled to China in his role as president of the American Economic Association (AEA) at the invitation of Mao Zedong's communist government, together with fellow economists Wassily Leontief and James Tobin. In 1973, Galbraith published an account of his experiences in A China Passage, writing that there was "no serious doubt that China is devising a highly effective economic system," "[d]issidents are brought firmly into line in China, but, one suspects, with great politeness," and "Greater Shanghai has a better medical service than New York,". He considered it not implausible that Chinese industrial and agricultural output was expanding annually at a rate of 10 to 11%. In 1972 he served as president of the American Economic Association. The Journal of Post Keynesian Economics benefited from Galbraith's support and he served as the chairman of its board from its beginning. In 1984, he visited the USSR, writing that the Soviet economy had made "great material progress" as, "in contrast to Western industrial economy," the USSR "makes full use of its manpower." In 1985, the American Humanist Association named him the Humanist of the Year. The Association for Asian Studies (AAS) conferred its 1987 Award for Distinguished Contributions to Asian Studies. In 1997 he was made an Officer of the Order of Canada. In 2000 he was awarded the US Presidential Medal of Freedom. He also was awarded an honorary doctorate from Memorial University of Newfoundland at the fall convocation of 1999, another contribution to the impressive collection of approximately fifty academic honorary degrees bestowed upon Galbraith. In 2000, he was awarded the Leontief Prize for his outstanding contribution to economic theory by the Global Development and Environment Institute. The library in his hometown of Dutton, Ontario was renamed the John Kenneth Galbraith Reference Library in honor of his attachment to the library and his contributions to the new building. On April 29, 2006, Galbraith died in Cambridge, Massachusetts, of natural causes at the age of 97, after a two week stay in a hospital. He is interred at Indian Hill Cemetery in Middletown, Connecticut.

Отбасы

1937 жылдың 17 қыркүйегінде Галбрейт Кэтрин Мерриам Атвотерге үйленді, оны ол Рэдклифте оқып жүргенде танысты. Олардың некесі 68 жылға созылды. Галбрейттер Массачусетс штатының Кембридж қаласында тұрды және Тауншендте жазғы үйлері болды. Олардың төрт ұлы болды: Дж. Алан Галбрейт Вашингтон қаласындағы Уильямс & Коннолли заң фирмасының серіктесі; Дуглас Галбрейт бала кезінде лейкемиядан қайтыс болды; Питер В. Галбрейт – Хорватияда елші қызметін атқарған, сондай-ақ американдық сыртқы саясат, әсіресе Балқан және Таяу Шығыс аймақтары бойынша сарапшы-комментатор болып табылатын американдық дипломат; Джеймс К. Галбрейт Техас университетінің Остиндегі Линдон Б. Джонсон қоғамдық істер мектебіндегі прогрессивті экономист. Галбрейттердің 10 немересі болды. Ол оқыған бір бөлмелі мектепке солтүстік жағынан қарап тұрған, Томпсон (Хогг) сызығының шығысында Галбрейттер отбасының фермасына қарап тұрған тас инукшук пен бірге ескерткіш тақта орнатылған. Отбасының үйі – үлкен ақ ферма үйі – әлі де тұр, сондай-ақ көптеген бастапқы ферма ғимараттары да сақталған.

Жазбалар

Америка экономикалық қауымдастығының президенті болғанға дейін Гэлбрейтті көптеген экономистер дәстүрді бұзушы деп санайтын. Бұл, оның неоклассикалық экономиканың техникалық талдауы мен математикалық модельдеуін шындықтан алшақтатылған деп қарауынан туындады. Торстейн Вебленнің ізбасарлығымен, ол экономикалық қызметті бұзылмас заңдарға тоғыту мүмкін емес деп сенді, керісінше, ол орын алатын мәдени және саяси ортаның күрделі өнімі еді. Атап айтқанда, ол корпоративтік меншік пен басқару арасындағы айырмашылық, олигополия және үкімет пен әскери шығындардың ықпалы сияқты маңызды факторлар көптеген экономистер назарынан тыс қалғанын айтты, себебі оларды аксиоматикалық сипаттау қиын. Осы тұрғыдан алғанда, ол классикалық экономикадағыдай саяси экономика саласында да жұмыс істеді. Оның еңбектерінің ішінде 1950-ші және 1960-шы жылдардағы ең көп сатылған кітаптар да бар. Экономика ғылымына оның ең маңызды үлесі – «Американ капитализмі» трилогиясы: «Мөлдір қоғам» (1958), «Жаңа индустриялық мемлекет» (1967) және «Экономика және қоғамдық мақсат» (1973). Олар анық және түйінделген стильде жазылған, сондықтан оларды тек экономистер ғана емес, жалпы оқырмандар да түсіне алатын. Гарвард университетінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін, ол 1963 жылы «The McLandress Dimension» кітабын жариялағанда Марк Эперней деген псевдонимді де пайдаланды.

Экономика кітаптары

Гэлбрейт 20-шы ғасырдағы институционалдық экономиканың маңызды тұлғасы болды және экономикалық билікке институционалдық көзқарас үлгісін ұсынды. Гальбрейт өзінің көптеген еңбектерінің ішінде "Жаңа индустриялық мемлекет" және "Бай қоғам" кітаптарын ең жақсылары деп есептеді. Ал кейінгі туындыларына келетін болсақ, 2004 жылы экономист және Галбрейттің досы Майк Шарп оны зиярат еткен кезде, Галбрейт Шарпқа өзінің соңғы кітабы – "Айыпсыз алаяқтықтың экономикасы" кітабын сыйлады. Галбрейт Шарпқа "Бұл менің ең жақсы кітабым" деп айтты, бұл сөзді ол "сәл әжуалы" күйде жеткізді. 2008 жылғы Ұлы экономикалық дағдарыс басталғаннан кейін, Галбрейттің "Ұлы құлау, 1929" (1955) және тиісті мемлекеттік бақылаусыз шексіз спекуляцияның қауіптілігі туралы ескертулер қамтылған басқа да кітаптарына қызығушылық арта түсті. 2010 жылы Америка кітапханасы Галбрейттің ұлы Джеймс К. Галбрейт редакциялаған маңызды еңбектерінің жаңа басылымын жариялады: "Бай қоғам және басқа жазбалар, 1952–1967: Американдық капитализм", "Ұлы құлау, 1929", "Бай қоғам" және "Жаңа индустриялық мемлекет". Осы оқиғаға орай, Билл Мойерс Джеймс К. Галбрейтпен оның әкесі, оның еңбектері және оның мұрасы туралы сұхбат жүргізді.

Америка экономикасы

1952 жылы жарық көрген «Америкалық капитализм: қарсы күштер тұжырымдамасы» кітабында Галбрейт американдық экономика ірі бизнес, ірі еңбек ұйымдары және белсенді үкіметтен тұратын үштік билікпен басқарылады деген қорытындыға келді. Галбрейт индустрия лоббилері мен кәсіподақтардың әрекеттерін қарсы күштер ретінде анықтады. Ол бұл жағдайды алдыңғы Үлкен депрессия кезеңімен салыстырды, онда ірі бизнес экономикаға салыстырмалы түрде еркін бақылай алды. Оның 1955 жылы жарық көрген «1929 жылғы Ұлы құлдырау» бестселлері Уолл-стриттегі акция бағасының құлдырауын және нарықтардың спекулятивтік жарылыс кезінде шындықтан қалай ажыратылатынын сипаттайды. Кітап сонымен қатар Галбрейттің юморы мен байлыққа қауіп төнгендегі адам мінез-құлқына терең түсініктерін көрсетеді. Ол ешқашан табақтан түспеген. «Жақсы өмір сүру қоғамы» (1958) бестселлерінде Галбрейт Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Американың жолға қойылуы үшін жолдар мен білім сияқты салаларға, жалпы салық қаражаты есебінен үлкен инвестициялар жасау қажет екенін айтты. Галбрейт материалдық өндірісті үнемі арттыру экономикалық және қоғамдық денсаулықтың белгісі деген пікірді де сынға алды. Осы себепті Галбрейт кейде алғашқы постматериалистердің бірі саналады. Осы кітабында ол «жалпы қабылданған пікір» деген ежелгі сөз тіркесін танымал етті. Галбрейт кітапты Швейцарияда жазған кезде бастапқыда «Неге кедейлер кедей?» деп атаған, бірақ әйелінің ұсынысымен «Жақсы өмір сүру қоғамы» деп өзгерткен. Бұл кітап Кеннеди және Джонсон әкімшіліктерінің бастамасымен жүзеге асырылған «кедейлікке қарсы күрес» мемлекеттік шығындар саясатына әсер етті.

Жаңа өнеркәсіптік жағдай

1966 жылы Гальбрейт BBC тарапынан Рейт лекцияларын оқуға шақырылды, ол радио хабарларынан тұратын «Жаңа индустриялық мемлекет» атты циклды ұсынды. Алты бағдарламада ол өндірістің экономикасын және ірі корпорациялардың мемлекетке тигізетін әсерін зерттеді. «Жаңа индустриялық мемлекет» (1967) кітабында Гальбрейт экономикадағы биліктің рөлін талдауды кеңейтіп, АҚШ-тағы өте сирек өндірістер толық бәсекелестік үлгісіне сәйкес келеді деп мәлімдеді. Кітаптың орталық тұжырымы – қайта қарастырылған тізбек. Экономикалық ойдағы «жалпы қабылданған пікір» экономикалық өмірді егемен тұтынушылардың шешімдерімен соңғы кезекте реттелетін бәсекелестік нарықтар жиынтығы ретінде көрсетеді. Бұл бастапқы тізбекте өндіріс процесін бақылау тауарды тұтынушылардан осы тауарды өндіретін ұйымдарға өтеді. Қайта қарастырылған тізбекте бұл ағын кері қайтады және бизнес жарнама мен оған байланысты сату қызметі арқылы тұтынушыларды бақылайды. Қайта қарастырылған тізбек тұжырымы тек индустриялық жүйеге ғана қатысты, яғни экономиканың өндірістік ядросына, онда әр сала тек бірнеше өте қуатты корпорацияларды қамтиды. Ол Гальбрейттің екіұстазды экономикасындағы нарықтық жүйеге қолданылмайды. Нарықтық жүйеде, бизнес ұйымдарының басым көпшілігінде бағалық бәсекелестік әлеуметтік бақылаудың басым түрі болып қала береді. Алайда, 1000-ға жуық ірі корпорациядан тұратын индустриялық жүйеде бәсекелестік баға теориясы осы ірі және қуатты корпорациялардың баға жүйесімен байланысын жасырады. Гальбрейт пікірінше, осы индустриялық жүйедегі нарықтық қатынастардың басты қызметі – корпоративтік алыптардың билігін шектеу емес, олардың билігін жүзеге асыру құралы ретінде қызмет ету. Сонымен қатар, осы корпорациялардың билігі коммерциялық мәдениетке және саясатқа дейін жетеді, бұл оларға халықтың әлеуметтік көзқарастары мен құндылықтарына айтарлықтай әсер етуге мүмкіндік береді. Бұл биліктің тауар өндірісін кеңейту және аздардың мәртебесін арттыру мақсатында қолданылуы демократияға қайшы келеді және жаңа индустриялық мемлекет өзінің байлығымен қамтамасыз ете алатын өмір сапасын жетілдіруге кедергі келтіреді. «Жаңа индустриялық мемлекет» Гальбрейтке тағы бір бестселлер кітапты ғана сыйлап қоймады, сонымен қатар институционалистік экономикалық ойдың маңыздылығын арттырды. Бұл кітап 1960 жылдардың соңындағы өзекті қажеттілікті де қанағаттандырды. Экономикалық өмірдегі монополиялық биліктің дәстүрлі теориясы монополист бағаны бәсекелестік деңгейден жоғары ұстап тұру үшін ұсынысты шектеуге тырысады деп санайды. Осы монополиялық биліктің әлеуметтік салдары – ресурстарды тиімді бөлудің және табыстың тең бөлудің төмендеуі. Монополиялық биліктің рөлін қарапайым экономикалық талдау 1960 жылдардың соңындағы ірі корпорацияларға қатысты халықтың алаңдаушылығын толыққанды шешпеді. Күшейіп келе жатқан алаңдаушылық саясаттағы корпорациялардың рөліне, экономикалық өсуге шексіз берілгендік салдарынан табиғи ортаға келтірілген зиянға және жарнаманың бұрмалануына, сондай-ақ мәдениеттің басқа да ақшалай аспектілеріне бағытталды. «Жаңа индустриялық мемлекет» осы проблемаларды тудыратын билік құрылымын түсіндіріп, Американың жас буыны мен саяси белсенділер арасында жақсы қабылдауға ие болды. Үшінші байланысты еңбек – «Экономика және қоғамдық мақсат» (1973), онда ол осы тақырыптарды кеңейтіп, әйелдердің үнемі өсіп келе жатқан тұтынуды басқарудағы еңбегі үшін сырттай қана сыйлық алатын рөлі және ірі фирмадағы техноструктураның дұрыс экономикалық саясат мақсаттарын қабылдауға әсер ету рөлі сияқты мәселелерді талқылады.

In 1966, Galbraith was invited by the BBC to present the Reith Lectures, a series of radio broadcasts, which he titled The New Industrial State. Across six broadcasts, he explored the economics of production and the effect large corporations could have over the state. In the print edition of The New Industrial State (1967), Galbraith expanded his analysis of the role of power in economic life, arguing that very few industries in the United States fit the model of perfect competition. A central concept of the book is the revised sequence. The 'conventional wisdom' in economic thought portrays economic life as a set of competitive markets governed, ultimately, by the decisions of sovereign consumers. In this original sequence, the control of the production process flows from consumers of commodities to the organizations that produce those commodities. In the revised sequence, this flow is reversed and businesses exercise control over consumers by advertising and related salesmanship activities. The revised sequence concept applies only to the industrial system—that is, the manufacturing core of the economy in which each industry contains only a handful of very powerful corporations. It does not apply to the market system in the Galbraithian dual economy. In the market system, composed of the vast majority of business organizations, price competition remains the dominant form of social control. In the industrial system, however, composed of the 1,000 or so large corporations, competitive price theory obscures the relation to the price system of these large and powerful corporations. In Galbraith's view, the principal function of market relations in this industrial system is, not to constrain the power of the corporate behemoths, but to serve as an instrument for the implementation of their power. Moreover, the power of these corporations extends into commercial culture and politics, allowing them to exercise considerable influence upon popular social attitudes and value judgments. That this power is exercised in the shortsighted interest of expanding commodity production and the status of the few is both inconsistent with democracy and a barrier to achieving the quality of life that the new industrial state with its affluence could provide. The New Industrial State not only provided Galbraith with another best selling book, it also extended once again, the currency of institutionalist economic thought. The book also filled a very pressing need in the late 1960s. The conventional theory of monopoly power in economic life maintains that the monopolist will attempt to restrict supply in order to maintain price above its competitive level. The social cost of this monopoly power is a decrease in both allocative efficiency and the equity of income distribution. This conventional economic analysis of the role of monopoly power did not adequately address popular concern about the large corporation in the late 1960s. The growing concern focused on the role of the corporation in politics, the damage done to the natural environment by an unmitigated commitment to economic growth, and the perversion of advertising and other pecuniary aspects of culture. The New Industrial State gave a plausible explanation of the power structure involved in generating these problems and found a very receptive audience among the rising American counterculture and political activists. A third related work was Economics and the Public Purpose (1973), in which he expanded on these themes by discussing, among other issues, the subservient role of women in the unrewarded management of ever greater consumption, and the role of the technostructure in the large firm in influencing perceptions of sound economic policy aims.

Қаржылық көпіршіктер

"Қаржылық эйфорияның қысқаша тарихы" (1990) еңбегінде ол бірнеше ғасыр бойына спекуляциялық көпіршіктерді қарастырып, олардың "жаппай психология" және "спекуляциялық эйфориямен байланысты қателіктерге мүдделілік" салдарынан еркін нарық жүйесіне ендік деп тұжырымдайды. Сондай-ақ, қаржылық жад "өте қысқа": қазіргі уақытта "жаңа қаржы құралы" сияқты көрінетін нәрсе, сөзсіз, жаңалық емес. Гэлбрейт ескертеді: "Қаржы әлемі дөңгелекті аша отырып, қайта-қайта мақтан тұтады, көбінесе одан да тұрақсыз нұсқаларын". Оның талдауындағы маңызды тұжырым – өркендеу мен құлдыраудың ортақ себебі, төлемдерге қатысты "қауіпті деңгейге жететін" спекуляцияны қаржыландыру үшін қарыз алу.

Мұра

Гэлбрейттің негізгі идеялары ірі корпорациялардың нарықтық билігіне қатысты болды. Ол, ең зор нарықтық билікке ие корпорациялар өнімдерін тиімді деңгейден асырып өндіруге мүмкіндік алатынын айтты. Одан әрі, ол нарықтық билік инфляцияда маңызды рөл атқарады деп сенді. Ол бағаны реттеу, салыстырмалы түрде сатып алушылар мен сатушылардың азырақ болған салаларда оңай орындалатынын көрсетті, бұл еңбек салығы сияқты басқа салық түрлеріне қарағанда тиімдірек болуы мүмкін еді. Гэлбрейттің маңызды ұсынысы – ол "адамдарға инвестиция" деп атаған, қарапайым азаматтарды күшейтуге бағытталған, ірі көлемді, мемлекеттік қаржыландырылатын білім беру бағдарламасы болды. 2004 жылдың қыркүйек айында Парижде, Дюнкерктегі L'Université du Littoral Côte d'Opale және Париждегі Institut de Gestion Sociale демеушілігімен Джон Кеннет Гэлбрейтке арналған Халықаралық симпозиум өтті. 2008 жылы Саяси экономиканы зерттеу журналының Джон Кеннет Гэлбрейттің туғанына 100 жыл толуына арналған арнайы саны Гэлбрейттің экономикаға қосқан үлесіне арналды. Өліміне үш күн қалғанда Гэлбрейт өзінің ұлы, экономист Джеймс К. Гэлбрейтке "корпоративтік қарақшылық туралы қысқаша кітап жаз" деп өтінді, ал кіші Гэлбрейт 2008 жылы "Жаулаушы мемлекет" кітабын аяқтады.

Гэлбрейттің шығармаларын сынға алу

Гэлбрейттің еңбектері, әсіресе «Жақсы өмір сүру қоғамы» басылымдары жарық көргеннен бері, еркін нарықты қолдайтындардың өткір сынына ұшырады. Нобель сыйлығының лауреаты, экономист Милтон Фридман «Фридман Гэлбрейт туралы және британдық дертті емдеу туралы» еңбегінде Гэлбрейтті Ұлыбританияның 19 ғасырдың басындағы тори радикалдарының 20 ғасырлық нұсқасы деп қарастырады. Ол Гэлбрейттің аристократияның басымдығына және оның әкелік билігіне сенеді, тұтынушыларға таңдау жасауға рұқсат етілмеуі керек және барлығын «жоғары саналы» адамдар шешуі керек деп айтады: «Көптеген реформаторлар – Гэлбрейт олардың арасында жалғыз емес – еркін нарыққа қарсы ең басты себептері, ол олардың реформаларын іске асыруға кедергі келтіреді, себебі ол адамдарға реформаторлар қалаған емес, өздері қалаған нәрсені алуға мүмкіндік береді. Сондықтан әр реформатордың еркін нарыққа қарсы болуға бейімділігі зор». Нобель сыйлығының лауреаты, экономист Роберт Солоу «Жаңа индустриалдық мемлекет» кітабына жазған шолуында Гэлбрейттің эмпиризмге көңіл бөлмеуіне және дәлелдерді таңдап алуына назар салады. Ол «әрбір нақты айғақталған мәлімдемелердің шындығын қарастыру әділетсіз және бекер болуы мүмкін. «Гулливердің саяхатында» кішкентай адамдар бар ма, жоқ па, деген мәселе талқыланбайды. «Гранде Жатте» картинасындағы нысандар ұсақ нүктелерден тұрмайды деп сынға алуға да болмайды. Дегенмен, Гэлбрейттің шындығын бағалауға көмектесуі мүмкін». Ричард Паркер өзінің «Джон Кеннет Гэлбрейт: өмірі, экономикасы, саясаты» атты өмірбаянында Гэлбрейтті күрделі ойшыл ретінде сипаттайды. Гэлбрейттің «Капитализм: теңдестіретін күштер тұжырымы» (1952) кітабының басты мақсаты, ирониялық түрде, ірі бизнестің американдық экономикаға технологиялық прогресті сақтау үшін қажет екенін көрсету болды. Гэлбрейт «теңдестіретін күштердің» – мемлекеттік реттеу және ұжымдық келісімдерді – теңгерімді және тиімді нарық үшін қажет екенін білген. «Жаңа индустриалдық мемлекет» (1967) еңбегінде Гэлбрейт үлкен американдық корпорацияларының тұтынушылар сұранысын және нарықтың өсуін жарнама және маркетинг арқылы қатаң бақылайтын техноструктура құрғанын айтты. Гэлбрейт үкіметтің араласуын қорғағанмен, Паркердің айтуынша, ол үкімет пен ірі бизнес тұрақтылықты сақтау үшін бірлесіп жұмыс істейтініне сенген. Пол Кругман 1994 жылы Гэлбрейттің академиялық экономист ретінде беделін төмендетті. «Гүлденуді сату» кітабында ол Гэлбрейтті көптеген «саяси кәсіпкерлердің» бірі ретінде көрсетеді – экономистер немесе ақыл-ой орталықтарының жазушылары, сол және оң, олар тек қана халық үшін жазады, басқа ғалымдар үшін жазғандарға қарағанда, сондықтан олар негізсіз диагноз қоюға және күрделі экономикалық мәселелерге қарапайым жауаптар беруге бейім. Кругман Гэлбрейттің әріптестері оны ешқашан маңызды деп санамағанын, керісінше, оны «медиа тұлғасы» деп қарастырғанын мәлімдеді. Мысалы, Кругман Гэлбрейттің «Жаңа индустриалдық мемлекет» еңбегі «нағыз экономикалық теория» болып саналмайды және «Экономика перспективасында» «нақты дұрыс емес ақпарат» бар деп санайды. Томас Соуэлл 1995 жылы жазған «Жақсы көрінгендердің көзқарасы» кітабында Гэлбрейттің американдық биолог Пол Р. Эрлихпен және Рим клубы мен Worldwatch институты сияқты институттармен бірге көзге түсетін «тефлон пайғамбарларының» бірі болғанын жазды; олар өз болжамдарында толық сенімді болды, бірақ тәжірибе көрсеткендей, мүлдем қате болды, бірақ олардың беделі зардап шекпеді. Соуэлл ең алдымен «Жақсы өмір сүру қоғамы» кітабында Гэлбрейт АҚШ-тағы табыстың теңсіздігі туралы пікірталас азайып бара жатқанын айтты. Алайда Соуэллдің пікірінше, Гэлбрейттің кітабы жарық көрген 1958 жылдан бері табыстың бөлінуі туралы мәселе ең өзекті болып келді. Соуэлл сондай-ақ «Жақсы өмір сүру қоғамы» және «Жаңа индустриалдық мемлекет» кітаптарында Гэлбрейттің ірі корпорациялардың бәсекеге төтеп бере алмайтыны туралы пікірін сынады. Соуэлл бұл талапты Toyota мен Honda компанияларының бұрынғы үлкен және қатесіз деп саналған General Motors компаниясының есебінен Америка Құрама Штаттарының автомобиль нарығын басып алуына сілтеме жасай отырып жоққа шығарды. Соуэлл сонымен қатар «Life» журналының құлдырауына, W. T. Грант пен Graflex компанияларының жабылуына, Pan American компаниясының банкротқа іріккеніне, елдің барлық қалаларындағы газет компанияларының құлдырауына, Chrysler компаниясының жақында жойылуына және жалпы алғанда, 1980 жылғы Fortune 500 тізіміндегі фирмалардың жартысының 1990 жылғы басылымда орын ауыстыруына назар аударды. Соуэллдің үшінші қарсылығы Гэлбрейттің «Жаңа индустриалдық мемлекет» кітабындағы сәтті корпоративтік басқару корпоративтік құлдырауларға төтеп бере алмайды деген пікіріне қарсы болды. Соуэлл, шындығында, корпоративтік кеңселерде «басшылар қызметтен босатылып жатыр» деп жазды. Соуэлл Гэлбрейттің уақыт сынағынан өтпеген төрт талабының бірі – жаңа, қуатты компанияны бастаған жалғыз кәсіпкер туралы оның жеңілтек пікірі. Соуэлл миллиардерлер Стив Джобс пен Билл Гейтс мысалдарын келтірді.

Galbraith's work in general, and The Affluent Society in particular, have drawn sharp criticism from laissez faire supporters since the time of their publications. Nobel Prize winning economist Milton Friedman in "Friedman on Galbraith, and on curing the British disease" views Galbraith as a 20th century version of the early 19th century Tory radical of Great Britain. He argues that Galbraith believes in the superiority of aristocracy and in its paternalistic authority, that consumers should not be allowed choice, and that all should be determined by those with "higher minds", commenting: "Many reformers—Galbraith is not alone in this—have as their basic objection to a free market that it frustrates them in achieving their reforms, because it enables people to have what they want, not what the reformers want. Hence every reformer has a strong tendency to be averse to a free market." Nobel Prize winning economist Robert Solow, in a review of The New Industrial State, points at Galbraith's lack of empiricism and selectiveness in his use of evidence. He points out that "It may be unjust and pointless to consider the degree of literal truth of each of the assertions that make up this argument. One would hardly discuss Gulliver's Travels by debating whether there really are any little people, or criticize the Grande Jatte because objects aren't made up of tiny dots. Nevertheless, it may help to judge the truth of Galbraith's." Richard Parker, in his biography, John Kenneth Galbraith: His Life, His Economics, His Politics, characterizes Galbraith as a more complex thinker. Galbraith's primary purpose in Capitalism: The Concept of Countervailing Power (1952) was, ironically, to show that big business was now necessary to the American economy to maintain the technological progress that drives economic growth. Galbraith knew that the "countervailing power", which included government regulation and collective bargaining, was necessary to balanced and efficient markets. In The New Industrial State (1967), Galbraith argued that the dominant American corporations had created a technostructure that closely controlled both consumer demand and market growth through advertising and marketing. While Galbraith defended government intervention, Parker notes that he also believed that government and big business worked together to maintain stability. Paul Krugman downplayed Galbraith's stature as an academic economist in 1994. In Peddling Prosperity, he places Galbraith as one among many "policy entrepreneurs"—either economists, or think tank writers, left and right—who write solely for the public, as opposed to those who write for other academics, and who are, therefore, liable to make unwarranted diagnoses and offer over simplistic answers to complex economic problems. Krugman asserts that Galbraith was never taken seriously by fellow academics, who instead viewed him as more of a "media personality". For example, Krugman believes that Galbraith's work, The New Industrial State, is not considered to be "real economic theory", and that Economics in Perspective is "remarkably ill informed". Thomas Sowell wrote in his 1995 book The Vision of the Anointed that Galbraith was a notable "teflon prophet" alongside American biologist Paul R. Ehrlich, and institutes like the Club of Rome and Worldwatch Institute; they were utterly certain in their predictions, yet completely disproven empirically, though their reputations remained perfectly undamaged. Sowell first noted that in The Affluent Society, Galbraith argued that discussions of income inequality in the United States appeared to be declining in urgency. However, Sowell contended that since 1958, the year Galbraith's book was written, preoccupation with income distribution had been at an all time high. Next, Sowell criticized Galbraith's claims in The Affluent Society and The New Industrial State that large corporations are invincible to competition. Sowell refuted this claim by citing Toyota and Honda's takeover of the United States' automobile market at the expense of General Motors, the previously dominant and allegedly infallible car company. Sowell also pointed out the decline of Life magazine, the disappearances of W. T. Grant and Graflex, the folding of Pan American, the collapse of newspaper companies in cities all across the country, the near extinction of Chrysler, and overall, the displacement of almost half of the firms in 1980's Fortune 500 in the 1990 edition. Sowell's third point of refutation was against Galbraith's assertion in The New Industrial State that successful corporate management was immune to corporate shake ups, Sowell penned that, in reality, heads were "rolling in corporate suites across the land". The fourth of Galbraith's claims that Sowell believed to not have stood up to the test of time is Galbraith's contemptuousness towards the idea of a lone entrepreneur starting up a new, powerful company; Sowell used multibillionaires Steve Jobs and Bill Gates as counterexamples.