Грекия мифологиясындағы Теба королевасы Жокаста

Кіріспе

Грекия мифологиясындағы Теба патшайымы

Грекия мифологиясында Иокаста (/dʒ/oʊ/'/æ/s//t//ə/), сондай-ақ Иокаста (Ἰοκάστη Iokástē) және Эпикаста (, /ɛ//p//ɪ/'/k//æ/s//t//iː/; Ἐπικάστη Epikástē) деп те аталады. Ол Менекейдің қызы, Спартай Эхионның ұрпағы және Теба патшасының әйелі болды. Ол ең алдымен Лайдың, содан кейін олардың ұлы Эдиптің әйелі болды, Антигона, Этеокл, Полиник және Исменнің анасы және әжесі еді. Ол сондай-ақ Креонның қарындасы және Хаймонның қалың еді.

Өмір

Лай Крисппты ұрлап алып, зорлағаннан кейін, Лай Жокастаға үйленді. Лай Дельфиден оракул алды, ол оған әйелімен балалы болмау керектігін айтты, әйтпесе бала оны өлтіріп, оған үйленеді; Есхил жазған басқа нұсқада Лайға қаланы тек баласыз өлген жағдайда ғана құтқара алатыны ескертілді. Бір күні Лай мас болып, Жокастадан Эдипті дүниеге келтірді. Жокаста жаңа туған сәбиді Лайға тапсырды. Жокаста немесе Лай сәбидің аяқтарын тесіп, бір-біріне байлап тастады. Лай өзінің бас бағушысы Меноетке (Меноетті, әлем астындағы рухпен шатастырмау керек), сарайда туған құлға, сәбиді Цитаэрон тауына тастап, өлдіруге қалдыруды бұйырды. Лайдың бағушысы сәбиге аянып, оны Коринф патшасы Полибустың қызметіндегі басқа бір бағушыға тапсырды. Полибус пен оның патшайымы, Коринфтік Меропа (Софоклдің айтуынша, немесе Псевдо-Аполлодордың айтуынша Перибоя), баласыз болғандықтан, сәбиді ересекке дейін өсірді. Эдип Коринфте Полибус пен оның әйелінің туған ұлы деп өскен. Өзінің тегі туралы қауесет естігенде, ол Дельфи оракулына жүгінді. Оракул Эдипке әкесін өлтіріп, анасына үйленедінін айтты. Өзінің білетін жалғыз ата-анасының қауіпсіздігі үшін қорқып, Эдип осы күнәларды жасамас бұрын Коринфтен қашып кетті. Саяхат барысында Эдип Фокис аймағындағы тар жолда Лайға кездесті. Жол беруге байланысты қызу даудан кейін Эдип Лайды өлтірді, білмей тұрып пайғамбарлықтың бірінші бөлігін орындады. Эдип Тебаға сапарын жалғастырып, қаланың сфинкспен қоршалып, үрейленгенін білді. Эдип сфинкстің жұмбағын шешті, ал алғыс айтқан қала, регент Креонмен бірге, Эдипті жаңа патша етіп сайлады. Эдип таққа отырып, Лайдың жесір патшайымы Жокастаға, Эдиптің нақты анасына үйленді, осылайша пайғамбарлықтың екінші бөлігі орындалды. Жокаста ұлынан төрт бала тапты: екі қызы – Антигона мен Исмена, және екі ұлы – Этеокл мен Полиник. Жокастаның өмірінің соңғы кезеңдері туралы әртүрлі нұсқалар бар. Софоклдың нұсқасында Эдип қаласына індет келгенде, оның әкесін өлтіргені және инцест жасағаны үшін құдайдың жазасы екенін білді. Осыны естіген Жокаста өзін-өзі асып өлтірді. Алайда, Эврипидтің нұсқасында Жокаста ұяттың ауыртпалығына төтеп беріп, Тебада өмір сүруді жалғастырды, тек ұлдары тақ үшін күрескенде бір-бірін өлтіргеннен кейін ғана өзін-өзі өлтірді. Екі дәстүрде де Эдип көзін жойды; Софокл Эдипті қызы Антигонамен бірге жер аударылды дейді, бірақ Эврипид пен Стаций оны Этеокл мен Полиник арасындағы соғыс кезінде Теба қабырғаларында тұрып жатыр деп сипаттайды.

After Laius' abduction and rape of Chrysippus of Elis, Laius married Jocasta. Laius received an oracle from Delphi which told him that he must not have a child with his wife, or the child would kill him and marry her; in another version, recorded by Aeschylus, Laius is warned that he can only save the city if he dies childless. One night, Laius became drunk and fathered Oedipus with Jocasta. Jocasta handed the newborn infant over to Laius. Jocasta or Laius pierced and pinned the infant's ankles together. Laius instructed his chief shepherd, Menoetes (not to be confused with Menoetes, the underworld spirit) a slave who had been born in the palace, to expose the infant on Cithaeron and leave it to die. Laius' shepherd took pity on the infant and gave him to another shepherd in the employ of King Polybus of Corinth. Polybus and his queen, Merope of Corinth (according to Sophocles, or Periboea according to Pseudo Apollodorus), who had been a childless couple, raised the infant to adulthood. Oedipus was raised in Corinth under the assumption that he was the biological son of Polybus and his wife. Hearing rumors about his parentage, he consulted the Delphic Oracle. Oedipus was informed by the Oracle that he was fated to kill his father and to marry his mother. Fearing for the safety of the only parents known to him, Oedipus fled from Corinth before he could commit these sins. During his travels, Oedipus encountered Laius on a narrow pass at Phocis. After a heated argument regarding right of way, Oedipus killed Laius, unknowingly fulfilling the first half of the prophecy. Oedipus continued his journey to Thebes and discovered that the city was being terrorized by the sphinx. Oedipus solved the sphinx's riddle, and the grateful city, along with the acting regent Creon, elected Oedipus as its new king. Oedipus accepted the throne and married Laius' widowed queen Jocasta, Oedipus’ actual mother, thereby fulfilling the second half of the prophecy. Jocasta bore her son's four children: two girls, Antigone and Ismene; and two boys, Eteocles and Polynices. Differing versions exist concerning the latter part of Jocasta's life. In the version of Sophocles, Oedipus learned, when his city was struck by a plague, that it was divine punishment for his patricide and incest. Hearing this news, Jocasta hanged herself. However, in the version told by Euripides, Jocasta endured the burden of disgrace and continued to live in Thebes, only committing suicide after her sons killed one another in a fight for the crown. In both traditions, Oedipus gouges out his eyes; Sophocles has Oedipus go into exile with his daughter Antigone, but Euripides and Statius have him residing within Thebes' walls during the war between Eteocles and Polynices.

Танымал мәдениетте

Жокаста патшайым Эврипидтің "Феникиялық әйелдер" атты ежегі грек трагедиясы негізінде жазылған, классикалық метей тіліндегі "Ходжанг Тарет" пьесасында сомдалады.