Кіріспе

Иоганн Вольфганг фон Гетенің "Фауст" трагедиялық пьесасының екінші бөлігі (Фауст. "Жеті актідегі трагедияның екінші бөлігі") – Иоганн Вольфганг фон Гетенің "Фауст" трагедиясының екінші бөлімі. Ол 1832 жылы, Гете қайтыс болған жылы жарық көрді. "Фауст I" бөлігінің ғана бір бөлігі Жохан Фауст туралы аңызбен тікелей байланысты, ол ең кеш дегенде 16 ғасырдың басына (осылайша Марлоудың пьесасынан бұрын) жатады. "Гретхен" сюжеті, қазір Фауст аңызының ең кең таралған эпизоды болса да, Гетенің өзі ойлап тапқан. "Фауст II"-де аңызда (кем дегенде 18 ғасырдың Гетеге жеткен нұсқасында) Фаусттың Еленамен үйленуі және императормен кездесуі туралы айтылады. Бірақ, әрине, Гете екі бөлімде де аңыздық материалды өте еркін пайдаланады.

Бірінші акт

Өте әдемі аймақ. Фауст гүлді шөпте жатқан, шаршаған, мазасыз, ұйқы іздеп шарқұрып. Күн бату кезі. Аруақтар шеңбері, икемді қозғалыстар, нәзік кішкентай тұлғалар. Бірінші акт Ариелдің Фаусты кешіруді және оның қайғы-мұңын жеңілдетуді сұрауымен басталады. Тақ залы. Императорды күтіп тұрған Мемлекеттік кеңес. Трубалар. Әр түрлі, әдемі киінген қызметшілер алға қадам басады. Император таққа отырады, оң жағында жолжұба. Бірінші актіде Мефистофель (ақымақ рөлін ойнап) императордың қаржысын және соның арқасында Киелі Рим империясын ақша жасау арқылы құтқарады, алтынның орнына қағаз ақшаны енгізеді, соның нәтижесінде жұмсауға және экономиканы жақсартуға ынталандырады. Жақын бөлмелері бар кең бөлме, маскарадқа арналған түрлі әшекейлермен безендірілген. Бұл бірінші актідегі ең толық бөлім, Гете көзқарасынан Флоренция карнавалын сипаттайды, негізінен Антонио Франческо Граццинидің «Tutti i trionfi» (1559) жинағына сүйенеді – замандас «ән мен қиын тіктеп алулар» жинағы. Флоренцияның көрнекті тұлғаларының шеруі өтеді, оның ішінде Данте мен Джанни Шикки де бар. Лүстгарден, таңғы күн. Фауст, Мефистофель, қарапайым, ерекше көзге түспейтін, әдет-ғұрыпқа сай киінген, екі тізесі де ашық. "Басбармақ императоры" (Мефистофельдің шайтандық терминімен айтқанда) соңғы тойларды қаншалықты ұнатқанын және одан да көп "dergleichen Scherze" (5988) қалайтынын айтады. Император пайда болып, Симон Маг суретімен безендірілген Мефистоның жаңадан енгізілген қағаз ақшасына бата береді. Император оның мәнін түсіне бастайды және оны, сондай-ақ кеңесшілерімен бірге ысыраптайды. Гете мұнда Франция революциясы кезінде қағаз ақшаның енгізілуін сатиралық түрде бейнелейді, түрлі кеңесшілер, мүмкін, Дантон, Сиес және басқа да тұлғаларды көрсетеді. Қараңғы галерея. Фауст. Мефистофель. Фауст императордың қуанышы үшін сұлулықтың "идеалды бейнесін" қайтару үшін психиканың тереңдігі немесе жатыр деп сипатталатын "аналар әлеміне" кіреді. Бұл жағдайда, идеалды бейнелер – Троялық Елена мен оның жары Париж. Фауст олардың рухтарын Аидтан шақырады, бірақ император мен оның сарайдағы ер адамдары Париждің сыртқы келбетіне сын айтады, ал сарайдағы әйелдер Еленаның сыртқы келбетіне сын айтады. Фауст Еленаға ғашық болады. Париждің қазір Еленаны ұрлап жатқанына қызғанып, Фауст иллюзияны жояды және акт қараңғылық пен қыжылдаумен аяқталады.

ІІ акт

Мефистофель есінен таныған Фаусты өзінің ескі кабинетіне апарып қояды. Мефистофель тағы да Фаусттың халатын киіп, енді циникке айналған жаңадан келген студентпен әңгімелесуді жалғастырады. Фаусттың бұрынғы шақырушысы Вагнердің алхимилік тәсілмен жасаған жасанды адам Гомункул, Фауст пен Мефистофельді "Классикалық Вальпургиночқа" жетелеп әкеледі, онда олар грек ежелгі дәуірінен келген құдайлар мен құбыжықтармен кездеседі. Әлі де Геленаны іздеп жүрген Фаустты Манто пайғамбары Аралы әлеміне бастап апарады. Ал Мефистофель осы уақытта Форкидалар немесе Форкидтер (Грейлердің тағы бір аты) кездеседі – бір тіс және бір көзді бөлісетін үш қорқынышты қарт әйел, ол өзін олардың бірі ретінде жасырады. Теңіз құдайы Протей басшылығымен Гомункул толыққанды адамға айналу процесінен өтеді, бірақ оның шыны ыдысы сынып, ол қайтыс болады.

ІІІ акт

Үшінші акт Еленаның Спартадағы Менелай сарайына әйелдермен бірге келуімен басталады, олар классикалық драмадағыдай хор құрайды. Ұжасты Форкиас ошақта пайда болып, Хеленге Менелай оны және оның сүйіктілерін құрбан етуді ниеттеніп отырғанын ескертеді. Осы жаңалыққа қатты қайғырған Хелен Форкиастан оларды құтқаруды өтінеді. Форкиас Хелен мен хорды Фаусттың бекінісіне көшіреді, онда Хелен мен Фауст бір-біріне деген махаббатын білдіреді. Менелай армиясын жеңгеннен кейін Фауст Аркадияның көрікті жерлерін мақтайды. Көрініс уақыт пен кеңістік бойынша өзгереді: тасты үңгірлер, жартастардың табанына дейін созылған көлеңкелі тоғай. Форкиас, енді Фауст пен Хеленнің қызметшісі, жаңа ғана оянған хорға Фауст пен Хеленнің өткен уақытта Евфорион есімді жалынды ұлы болғанын түсіндіреді, ол өзінің сұлулығымен және музыкалық қабілетімен баршаны таң қалдырды. Жайсаң Евфорион қашуда батылданған сайын құлайды (Икарға сілтеме), ал кейін қайғыға батқан Хелен тұманмен бірге Хадеске (Орфей туралы аңызға сілтеме) жоғалады. Әйелдер хоры, өздерінің иесімен бірге әлемге оралуды қаламай, табиғатқа қайта оралып, оны мадақтау әндерімен дәріптейді. Акт аяқталар кезде Форкиас Мефистофель екені ашық көрінеді.

IV акт

Төртінші актіде Фауст Аркадиядан Германиядағы тау басына әкетіледі. Ол екіге бөлінген бұлтты көріп, бір бөлігінде Хеленді, екіншісінде Гретхенді таниды. Хеленнің бейнесі бар бұлт шығысқа қарай қозғалады, ал Гретхеннің бұлты аспанға қарай көтеріледі. Содан кейін гректік келбетін қалдырған Мефистофель Фаустқа қайта қосылады. Мефистофель жер бетінің пайда болуы, әсіресе осы көріністің таулы аймағы туралы геогностикалық пікірталас бастайды. Одан кейін Фауст өзінің жаңа, жоғары мақсаты ретінде жаңа жерлерді қайтарып алуды айтады. Оның ниетінің артында стихияларды бақылау, тіпті табиғатты бағындыру идеясы тұр. Соңынан Фауст теңізді бақылауға күш салады, одан бөгеттер мен дренаж арналары арқылы жаңа жерлерді қайтарып алады. Бірақ император мен оның қарсыласы арасында соғыс басталып, Фаусттың жоспарларын тоқтатады. Мефистофель үш күшті адамды (немісше: Die drey Gewaltigen) – "Рауфебольдты", "Хабебольдты" және "Халтефестті" таныстырады, олар көтерілісті басуға және Фаусттың амбициялық жобасын іске асыруға көмектесуге тиіс. Үш күшті адамның көмегімен Фауст императорға жеңіс сыйлайды. Алайда, үш күшті адамның тонаушылыққа бейімділігі олардың болашақ қызметіне күдік тудырады. Әскери қызметі үшін сыйақы ретінде Фауст жағалаудағы бір ауданды басқаруға алады.