Кіріспе

Джордж Бернард Шоудың 1912 жылғы "Андрокл мен арыстан" (Шаван: ·𐑨𐑯𐑛𐑮𐑩𐑒𐑤𐑰𐑟 𐑯 𐑞 𐑤𐑲𐑩𐑯) – Джордж Бернард Шоудың 1912 жылғы пьесасы. Пьеса Андрокл туралы әңгіменің Шоудың қайта баяндауы болып табылады, ол арыстанның мейірімділігі арқасында құтқарылған құл. Пьесада Шоу Андроклды, Рим амфитеатрына (Колизейге) азаптау үшін әкелінетін көптеген христиандардың бірі ретінде көрсетеді. Пьесаның кейіпкерлері бірнеше тақырыпты бейнелейді және қазіргі заманғы және ерте христиандыққа, соның ішінде Исаның үйретіктері мен дәстүрлі римдік құндылықтар арасындағы мәдени қақтығысқа қатысты көзқарастарды ұсынады.

Сюжет

Андрокл, қашқан христиан тігінші, өзінің ашулы әйелімен бірге, римдік қудалаушыларынан қашып жүр. Ол орманға жасырынғанда, жарақаттанған лапы бар жабайы арыстанға тап болады. Әйелі қашып кетеді. Андрокл аңның қайғысына себеп – лапына кірген үлкен тікен екенін байқайды, ол оны шешіп алып, арыстанды нәзік сөздермен тыныштандырады. Андрокл тұтқындалып, басқа христиандармен бірге Колизейге гладиаторлық шайқаста өлімге жіберіледі. Оларға жаңадан христиан болған Ферровиус қосылады, ол өзінің христиандық қағидаларын зорлыққа құмарлығымен келістіруге тырысады. Оларды күзетіп тұрған римдік капитан әдепті Лавинияға қызығушылық танытады. Ақырында христиандар аренаға жіберіледі, бірақ Ферровиус христиандарға зиян келтірмес бұрын барлық гладиаторларды өлтіреді. Оған Преториан гвардиясында жұмыс ұсынылады, ол оны қабылдайды. Христиандар босатылуға тиіс, бірақ көрермендер қан талап етеді. Оларды қанағаттандыру үшін Андрокл арыстанға жем болуға өзі ұсыныс жасайды. Бірақ оны өлтіруге келген арыстан – Андроклдың құтқарып қалған арыстаны болып шығады, екеуі көрермендердің қуанышына аренада билейді. Император жақыннан көру үшін аренаға кіреді, ал арыстан оған шабуыл жасайды. Андрокл оны тоқтатып, императорды құтқарады. Содан кейін ол христиандарды қудалауды тоқтатуды жариялайды. Андрокл және оның жаңа "жануары" бірге кетеді.

Алдынғы сөз

Шаудың қысқа пьесасы көбінесе оның Ізгі хабарларды терең зерттеуін қамтитын алғы сөзбен жарияланады, онда Шоу Киелі кітапты талдап, өз қорытындыларын жариялайды. Шоутың айтуынша, Иса – адамгершілік, әлеуметтік және экономикалық салалардағы игілік ниеті бар данышпан болған, бірақ ол өзінің құдайлығы мен жақын арада шейіт болатыны туралы халық арасында кең таралған идеяларды қабылдап алған. Шоу Исаның үйретулері айқышқа тартылуымен жоғалғанын, ал одан кейін пайда болған христиан шіркеулері Пауылдың (Паулиндік христиандықты қараңыз) немесе Бараббаның ілімдері мен философияларына негізделгенін мәлімдейді. Алғы сөз пьесадан шамамен екі есе ұзын.

Маңыздылығы

Бұл пьеса христиан шіркеуінің қоғамға зор ықпал еткен және қоғамдық өмірде дінсіздерге күшті қысым көрсетілген кезеңде жазылды. Пьесадағы рөлдердің ауысуы, мүмкін, оның көздеген аудиториясының көңілін қоздыруға және олардың сезімдерін оятуға арналған. Кейіпкерлер де христиан сенушілердің әртүрлі "типтерін" көрсетеді. Әрбір кейіпкердің тағдыры мен нәтижесі Шоудың қайсысына көбірек симпатия танытқанын, әсіресе Лавинияға қатысты, анық көрсетеді. Пьесаның ең әйгілі бөлімдерінің бірі – Лавинияның христиандықтан рим құдайларына сенуге ауысуын мысықты ұстауға теңеген метафорасы. Онда Лавиния діннің ең маңызды жағы – шындыққа ұмтылу және риясыздықтан қалыс болу екенін көрсетеді. Шоу шіркеудегі рияқорлықты айыптады. Пьесада шейіттік пен қуғын-сүргін тақырыптары комедия арқылы бейнеленеді. Пьесадағы тағы бір маңызды мәселе – Шоудың вивисекцияға қарсы тұрысы, ол оның вегетариандыққа деген философиялық көзқарасымен байланысты. Шоу пьесадағы тақырыптарын ашу үшін клоунада, өткір тіл және физикалық комедияны пайдаланады. Шоудың өсиетіне сәйкес, "Андрокл мен арыстан" 1962 жылы "Penguin Books" баспасында оның шавиан әрпімен басылған алғашқы кітап болды, кітап мұқабасында осы әріптермен жазылған үзінді бар: ·𐑨𐑯𐑛𐑮𐑩𐑒𐑤𐑰𐑟 𐑯 𐑞 𐑤𐑲𐑩𐑯.

Бейімделулер

1952 жылы Габриэль Паскаль продюсерлік еткен «Андрокл мен арыстан» атты фильм түсірілді. 1967 жылы Ноэль Ковард қатысқан телеверсиясы болды. 1984 жылы түсірілген кезекті фильмнің продюсері Рональд Смедли болды. 1967 жылы BBC радиосы радиоверсиясын жазды, ал соңғы рет 16 тамызда 2021 жылы BBC Radio 4 Extra арнасында Лесли Френчтің Андрокл рөлін ойнауымен қайта жаңғыртылды. 2017 жылғы маусымда, Тим Кэррол көркемдік директор болған кезде, Шоу фестивалі бұрын-соңды болмаған көрермендердің қатысуымен радикалды түрде өзгеше интерпретация жасады. Арыстан рөлін көрермендердің бірі ойнады, ал өндіріс басталмас бұрын таңдалған актерлік құрамның мүшесі Арыстанға нұсқаулық оқитын MC рөлінде болды. Пьеса басталғанға дейін актерлер Courtroom Theatre сахнасында көрермендермен әңгімелесіп, өзара әрекеттесті, ал кейбір актерлер көрермендерден арыстанды таңдау үшін түрлі-түсті жонглерлік доптарды таратты. Ойын басында көрерменге түс таңдау ұсынылды (қызыл, жасыл, көк немесе сары), және сол түсті допты ұстаған адам арыстан ретінде таңдалды. Екінші актіде (Римге жорық) қалған доптарды «сахнаға» лақтыруға болады, онда әр доп әртүрлі жауап беретін болды. Мысалы, сары доп Арыстан болса, жасыл доп оқиғаны айтуы мүмкін, ал көк немесе қызыл доп актердің сол сәтте не ойлап отырғанын сұрауы мүмкін. Түскі үзілісте түрлі-түсті доптар қайта таратылып, содан кейін тағы да «сахнаға» лақтырылып, актерлерден қосымша ақпарат алуға мүмкіндік берді. Бір түс эпилогтың қысқаша мазмұны үшін, екіншісі актердің үлкен прологтан алған нәрсесі үшін, және осы сияқты мәліметтер үшін қолданылды.