Кіріспе

Джордж Генри Бокер (6 қазан 1823 – 2 қаңтар 1890) – американдық ақын, драматург және дипломат.

Әдебиетті тану

1848 жылы оның «Өмір сабақтары және басқа да өлеңдер» атты алғашқы өлеңдер жинағы жарық көрді. Сонымен қатар, ол Байард Тейлор мен Ричард Генри Стоддардпен танысты, олар ұзақ жылдарға созылған достық қарым-қатынас құрды. Бұл жас жігіттер тобы ресми журналистикалық сынға қарамастан бір-бірін қолдап, ынталандырды. Әдеби өмірге енген Бокер қажырлы еңбек етіп, жазуға кірісті. Оның алғашқы пьесасы «Калайнос» 1848 жылы екі рет басылып шықты, ал келесі жылы 10 мамырда Лондонның «Садлерс Уэллс» театрында Сэмюэл Фелпс қойды. Бұл трагедия испан және мавр халқы арасындағы нәсілдік мәселелерді бейнелеуімен ерекшеленеді. Одан кейін тағы да пьесалар жарық көрді. Келесі сахналаған пьеса – «Кәсіпкерлік» (1850) комедиясы болды. Осы кезеңде жазылған тағы екі трагедия – «Анн Болейн» (1850) және «Леонор де Гусман» (1853). Осы уақыт аралығында достарымен хат алмасып, Бокер поэзиялық және драмалық стиль арасындағы айырмашылықты анықтауға тырысты. Бірақ Бокер театр талаптарына толығымен бағынбады; ол әлі де поэзиялық ишараттың адалдығы мен тікелей диалогтың қажеттілігі арасында қырылысқа түскен ақынның руымен сахнаға келді. «Франческа да Римини» (1853) – оның ең көп есте қалатын пьесасы. Бұл Дантенің «Тозақ» поэмасының бесінші кантосындағы Паоло мен Франческаның оқиғасына негізделген өлең трагедиясы. Бокер бастапқы нұсқасын, «оқу нұсқасы» деп атап жариялады, бірақ сахна үшін тікелейлігі мен драмалық ағыны жоғары актерлік нұсқаны пайдаланды. Бұл оқу нұсқасының ақындық бейнесі мен театр талаптары арасындағы келісімге мүмкіндік берді. «Франческа да Римини – біздің ең көрнекті өлең драмаларымыздың бірі, әрине, ХХ ғасырға дейін жазылған ең жақсы американдық романтикалық трагедия». Америка Азамат соғысы Бокердің қаламын ғана Одақ мүддесіне бұрмады, сонымен қатар оны демократтан берік республикашылға айналдырды. Шындығында, оның есімі Филадельфиядағы Республикалық партияның жаңғыруымен тығыз байланысты. Оның «Соғыс өлеңдері» жинағы 1864 жылы жарық көрді. 1862 жылы Бокердің жетекшілігімен Одақ Лигасы клубы құрылды; оның күш-жігері арқасында қаланың соғысқа деген ынтасы осы жерде шоғырландырылды; 1863 жылдан 1871 жылға дейін ол хатшы қызметін атқарды; 1879 жылдан 1884 жылға дейін президент болды. Бірақ Бокердің ойлары поэзиямен де байланысты болды. 1869 жылы Бокер «Кенигсмарк», «Асқырлар туралы аңыз» және басқа да өлеңдер жинағын шығарды, бұл оның шетелден оралғанға дейін драмалық мансабын аяқтады.

Дипломатиялық қызмет

Президент Улисс Грант Бокерді АҚШ министрі ретінде Константинопольге жіберді (оның тағайындалуы 3 қараша 1871 жылы) – бұл оның ұлттық қызметінің танылуымен байланысты ерекше құрмет. Ол онда төрт жыл қалды, "сол уақытта сириялықтардың американдық азаматтарға келтірген зиянына өтемақы алды және екі шартты сәтті саяхаттады, біреуі қылмыскерлерді экстрадициялауға, ал екіншісі – екінші мемлекеттің билігіндегі әлсіз елдердің азаматтығына қатысты". Бокердің түрік пейзажы мен мәдениетіне деген бастапқы құштарлығы шексіз болды, бірақ кейіннен тіл білмеуі және аудармашыларға сенімсіздігі оның наразылығына себеп болды. Үкімет оны басқа лауазымға ауыстыруға дайын болғанда, ол Түркияны тастап кетуге қуанды. Бұған қарамастан, ол дипломатиялық шеберлігін жетілдірді және жеке байланыстарды орнатудағы қабілетін көрсетті. 1875 жылы ол Ресейге ауыстырылды, бұл одан беделді лауазым саналды. 1876 жылғы американдық сайлаудың нәтижесінде құрылған жаңа саяси басшылық Бокерге жағымсыз қарады. Ресей императоры Александр II-нің қолдауына қарамастан, Бокер 1878 жылы елге қайтарылды.

Кейінгі жылдар

1878 жылдың 15 қаңтарында Бокер дипломатиялық өмірден шығып, АҚШ-қа қайтып келді. Ол сол кезде көңілсіздікке түсіп, әдеби және дипломатиялық мансабының сәтсіз аяқталғанын сезінді. 1882 жылы Лоуренс Барретт «Франческа да Римини» пьесасын қайта қойды. Бұл Бокерге және оның басқа да туындыларына халықтың қызығуын арттырып, бірнеше кітабын қайта басып шығаруға себеп болды. 1884 жылы ол Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Филадельфиядағы үйі – сол кездегі әдеби орталықтардың бірі – Түркияда болған кезінен естеліктерді сақтап, Константинопольден әкелінген кілемдермен, перделердегі араб өрнектерімен және қабырғадағы түсті матамен әсемделген. Бокер сонымен қатар өмірінің соңғы жылдары Филадельфияның Механикалық Ұлттық банкінің директоры қызметін атқарды. Бокер 1890 жылдың 2 қаңтарында Филадельфияда қайтыс болды және Лорел-Хилл зиратына жерленді. Бұған дейін айтылған туындыларынан өзге, Бокер жүздеген сонет жазды. Оның өлімінен кейін қолжазба күйінде табылған «Күнәлі махаббат тізбегі» атты жинағы 1927 жылы жарияланды. Ол Генри Уодсворт Лонгфеллоумен теңестіріліп, американдық сонет өнерінің көрнекті шеберлерінің бірі саналады.