Кіріспе

1772 жылы Готтольд Ефрем Лессингтің пьесасы.

Эмилия Галотти – Готтольд Ефрем Лессингтің (1729–1781) бес актілі пьесасы, алғаш рет 1772 жылдың 8 наурызында Брансвейкте («Брансвейг» неміс тілінде) көрсетілді. Бұл шығарма неміс bürgerliches Trauerspiel (бұржуалық трагедиясының) классикалық үлгісі болып саналады. Осы санатқа Шиллердің «Кабале унд Любе» және Хеббелдің «Мария Магдалина» шығармалары да кіреді. Сюжет римдік Виргиния туралы миф негізінде құрылған. Эмилия Галотти – Ағарту дәуірінің драмасы, бірақ ол дәл сол дәуірдегі стандартты француз үлгісін толықтай қайталай бермейді. Махаббат орталық тақырып болғанымен, шын мәнінде «Эмилия Галотти» – ең алдымен саяси тұрғыдан жасалған туынды. Аристократияның билеу стилі буржуазияның жаңа және ағартушылық моралімен күрт контрастқа түседі. Сөйтіп, махаббат пен некеге қатысты феодалдық көзқарастар отбасылық дәстүр мен билік үшін емес, махаббатқа негізделген некеге тұруға ұмтылыспен қақтығысады. Бұл жағдай өте шиеленіске толы ахуалға әкеледі. 1958 жылы осы пьеса бойынша фильм түсірілді.

Сюжет

Италияда орналасқан «Эмилия Галотти» пьесасы буржуазияның ізгі жас әйелінің тағдырын баяндайды. Гуасталланың абсолюттік ханзадасы Гетторе Гонзага, Эмилиямен алғашқы кездесуінен кейін оны өз сүйіктісі ету идеясына ушырап, соған құмарланады. Осылайша ол өзінің ашкөз шаңбері Маринеллиге Эмилия мен граф Аппианидің бұрыннан жоспарланған некесін кешіктіру үшін бар күшін салуға құқық береді. Маринелли содан кейін қылмыскерлерді жалдап, граф тойға бара жатқанда оны өлтіреді. Эмилия дереу ханзаданың жақын маңдағы жазғы резиденциясына қауіпсіз жерге жеткізіледі. Анасы Клаудиядан өзгеше, Эмилия әлі бұл схеманың нағыз мағынасын түсінбейді. Бірнеше сәттен кейін ханзаданың бұрынғы сүйіктісі, графесса Орсина да резиденцияға келеді. Ханзаданың оны қатал түрде қабылдамауына ашуланған ол, Эмилияның әкесі Одоардоны граф Аппианидің өлімі үшін ханзададан кек алуға көндіруге тырысады. Алайда Одоардо бұл ұсынысқа келісуден тартынады және кек алуды Құдайдың қолына қалдыруға шешім қабылдайды. Маринеллидің тағы бір қастандығына байланысты ханзаданың қорғауында болуға міндетті Эмилия, ханзаданың оны баурап алуға жасаған әрекеттерінен кейін, өз қадір-қасиетін сақтау үшін әкесіне өзінің өлімін тілеуге тырысады. Әкесі келісіп, оны пышақтап, бірақ дереу жасаған ісіне өкінеді. Одоардо соңында бұл мәселені ханзадаға қалдырады. Ол кейіннен Маринелли осы апатқа жауапты деп шешіп, оны сарайынан қуады. Ақырында, Эмилияның әкесі Құдайды жоғары билік деп мойындайды.

Тақырып

Лессингтің шығармалары, әрине, ақсүйектерге және олардың билігіне қарсы шабуылды қамтиды. Лессинг аристократтарды қоғамдағы теңсіз билікке ие және жаңадан қалыптаса бастаған орта таптың бақытын жоқ ететін адамдар ретінде көрсетеді. Осы пьеса арқылы Лессинг биліктегі таптың зұлымдығын сынап бақты.

Сын

Музыка тарихшысы Чарльз Берни 1772 жылы Венаға келді және «Эмилия Галотти» қойылымын тамашалады. «Мен бұл пьеса жақсы қойылған деп есептеймін; энергия мен құштарлық болды, көптеген сөздерге зор қол соғылды». Бірақ ағылшын ғалымын сценарийдегі «ғибадатсыз серттер мен қарғыстар» таң қалдырды: «Персонаждар дөңгелектеп сөйлейді, ант етеді және олардың есімдерін осырап, ұятсыздықпен айтады. Мүмкін, немістер «Mein Gott», «Gott verdamm ihn» сияқты сөздерге қандай мағына беретінін білмеймін, бірақ олар маған жиі жағымсыз әсер етті». Дегенмен, Берни осы туындымен әсерленді: «Бұл пьесаның сюжеті мен идеяларында ерекше бір жабайылық бар, ол оны өте қызықты етеді». Артур Шопенгауэр «Әдебиет өнері» еңбегінде «Эмилия Галотти» пьесасының аяғы «қорқынышты» дей келіп сынады.

Әдебиетте

Иоганн Вольфганг фон Гёте 1774 жылы жарық көрген «Жас Вертердің қайғысы» романында Эмилия Галоттиге сілтеме жасайды. Эмилия Галоттидің бөлмеде болуының мәліметі, Вертердегі көптеген мәліметтер сияқты, 1772 жылы Гетенің танысы Карл Вильгельм Иерусалимнің өзіне-өзі қол жұмсауынан алынған.