Қазандықтың ежелгі қаласы Йоʼокоп

Кіріспе

Йоʼокоп – Мексиканың орталық Кинтана-Роо штатының Кочуа аймағында орналасқан ежелгі майя қаласы. Бұл аймақ 19 ғасырда болған Юкатан касталық соғысының орталығы ретінде танымал, нәтижесінде Чан Санта-Круз қаласынан басқарылатын тәуелсіз Майя мемлекеті құрылды. Бұл жерді алғаш рет археолог Герберт Спиден және «Нью-Йорк Таймс» газетінің тілшісі Грегори Мейсон 1920 жылдары жариялады, бірақ оны 21 ғасырға дейін жан-жақты зерттеу басталған жоқ. Жақында жүргізілген археологиялық жұмыстар Йоʼокоптың испан жаулап алушылары келгенге дейін ірі және маңызды қала болғанын көрсетті. Формативті кезеңнен бастап Классикалық кезеңнен кейінгі кезеңге дейін үздіксіз қоныстанған, мұны керамикалық сынықтар мен архитектураның болуы растайды. Қаланың аты, Йоʼокоп, елді мекеннің оңтүстік жағындағы үлкен, көлденең көлге сілтеме жасайды («Yo» – сөздің бастауышы, ал «Okop» – көл деген мағынаны білдіреді. Ескі зерттеулерде қала Окоп деп аталады). Йоʼокоптың сәнін 28 метрлік биіктігі бар, өсімдіктермен жапқырылған пирамида (S4W1 1) көрсетеді, бұл Чичен-Ицаның әйгілі Кастильосынан екі метр ғана төмен. Қала тас және басқа да берік материалдардан салынған төрт архитектуралық топқа бөлінген. Бұл топтар көтерілген жолдармен (сакбеоб) байланысты. Бұл ірі топтардың арасындағы аумақтарда, қазір көру қиын болған, тез тозатын материалдардан салынған үйлер орналасқан. 2000 жылы Джастин Шоу мен Дейв Джонстон басшылығымен Йоʼокопта археологиялық жоба басталды. 2009 жылға дейін олардың тобы қаланың картасын жасау, керамикалық талдау және сынама шұңқырларын зерттеу арқылы Йоʼокопты зерттеді. Олардың алғашқы деректері қаланың қалай ұйымдастырылғанын, сауда желілеріне қалай байланысқандарын және уақыт өте келе қалай өзгергенін көрсетті. Аймақтың маңыздылығын танығандықтан, 2003 жылы олар өз жобаларын кеңейтіп, бүкіл Кочуа аймағын зерттеуге кірісті. Жобаға қатысқан ғалым Йохан Нормарк материалдық мәдениет және «әрекет ету» теорияларын қолдана отырып зерттеу жүргізді. Линнеа Рен мен Трэвис Найгард Йоʼокоптың монументалды жазбаларын қасиетті және «гендерлік» кеңістік тұрғысынан талдады. Қаланың мүсіндеріне ер билеушілердің екі тұрған стеласы және ер адамның доп ойынынан суреттелген қабырғалық панелі кіреді, олардың барлығы төменгі рельефте бейнеленген. Сонымен қатар, қалада мұқият ойылған иероглифтік баспалдақтар бар, онда патшайым (Калоумте На Чаʼак Каб) бейнеленген, ол Калакмул немесе Дзойоладан келген Sky Witness билеушісінің бастығымен Йоʼокопта билік еткен болуы мүмкін. Баспалдақтар өз орнында табылған жоқ. (Sky Witness туралы толық ақпарат алу үшін Саймон Мартин мен Николай Грубедің еңбектерін қараңыз). Шоу мен Джонстонның жобасына дейін бұл қаланы Реджинальд Уилсон ең жақсы зерттеген, ол өз зерттеулерін 1970 жылдары жариялаған. 1950 жылдары Вашингтонның Карнеги институты да қалаға қысқа сапар жасаған.

Yoʼokop is an ancient Maya city located in the Cochuah region of central Quintana Roo, Mexico. This area is best known as the center of the Caste War of Yucatán waged during the 19th century, that resulted in an independent Maya state governed from the city of Chan Santa Cruz. The site was first publicized by the archaeologist Herbert Spinden along with the New York Times journalist Gregory Mason during the 1920s, but intensive scrutiny did not begin until the 21st century. Recent archaeological work at Yoʼokop has revealed that it was a large and significant urban center before the Spanish Conquest. It was continuously inhabited from the Formative Period through the Postclassic Period, as revealed by the presence of datable ceramic sherds and architecture. The name of the site, Yoʼokop refers to a large shallow lake at the southern end of the settlement. (“Yo” is an article and “Okop” means lake. In older scholarship the site is referred to without the article as Okop.) The grandeur of Yoʼokop can be demonstrated by the fact that the site contains a pyramid (S4W1 1) overgrown with vegetation that is 28 meters tall—only two meters shorter than the celebrated Castillo of Chichen Itza. The site is organized around four groups of architecture made from stone and other enduring materials. These groups are connected with raised roads (sacbeob). The areas between these larger groups contained houses made from perishable materials that are no longer easy to see. An archaeological project was instigated at Yoʼokop in 2000 under the directorship of Justine Shaw and Dave Johnstone. As of 2009 their team has studied Yoʼokop through mapping, ceramic analysis, and test pits. Their initial data shows how the site was organized, fitted within trade networks, and changed over time. Recognizing the significance of the area, in 2003 they expanded their project into a survey of the broader Cochuah region. One scholar affiliated with the project, Johan Normark, has done research that is notable for its use of theories about material culture and "agency". Linnea Wren and Travis Nygard have analyzed the monumental record of Yoʼokop in terms of both sacred and "gendered" space. Sculpture at the site includes two freestanding stelae of male rulers and a wall panel of a male ball player—all three of which are rendered in low relief. The site also includes carefully carved hieroglyphic stair risers describing a queen (Kaloomte Na Chaʼak Kab) who may have ruled at Yoʼokop under the overlord Sky Witness from Calakmul or Dzoyola. The risers were not found in situ. (For information on Sky Witness, see the work of Simon Martin and Nicolai Grube.) Prior to Shaw and Johnstone's project the site had been best studied by Reginald Wilson, who published his findings during the 1970s. A brief visit to the site was also made during the 1950s by the Carnegie Institution of Washington.

Шәкіртақы

Флорес Колин, Альберто Г., Дейв Джонстон, Джастин М. Шоу, Хорхе Пабло Уэрта Родригес және Йохан Нормарк. "У Чибал Бе: Ұрпақтың жолы, Йокоптың Сакбе 2 картасы". Кочуа аймақтық археологиялық зерттеуінің 2008 жылғы далалық маусымының қорытынды есебінде, редакторы Джастин М. Шоу, 7-36. Эврика, Калифорния: Редвуд колледжі, 2008. Джонстон, Дейв. "Йокоптың керамикалық орналасуы: хронологиялық және аймақтық тұжырымдар". Quintana Roo Archaeology, Джастин М. Шоу және Дженнифер П. Мэтьюс редакциялаған, 158-65. Тусон: Аризона университетінің баспасы, 2005. Мартин, Саймон және Николай Грубе. Майя патшалары мен патшайымдарының тарихнамасы: Ежелгі майяның династияларын түсіндіру. Түз. Лондон: Thames & Hudson, 2008. Мейсон, Грегори. Юкатанның күміс қалалары. Нью-Йорк: G. P. Putnam's Sons, 1927. Нормарк, Йохан. "Арадағы жолдар: Мексиканың Кочуа аймағындағы Ичмул мен Йокоп қалаларындағы көп агенттік желілер". Докторлық диссертация, Гётеборг университеті, 2006. Найгард, Трэвис, Кейли Спенсер және Линнеа Рен. "Ханым Чаак Кабтың аяғындағы ою-өрнектерді зерделеу: Йокоптағы мүсінді түсіну үшін аралас әдістемені қолдану". Кочуа аймағындағы майялар: Солтүстік жазық жерлердегі археологиялық және этнографиялық перспективалар. Ред. Джастин Шоу. Альбукерки: Нью-Мексико университетінің баспасы, 2015: 57-76. Шоу, Джастин М. "Йокоптағы соңғы және терминалды классикалық кезеңдегі қоныстану өзгерістері". Quintana Roo Archaeology, Джастин М. Шоу және Дженнифер П. Мэтьюс редакциялаған, 144-57. Тусон: Аризона университетінің баспасы, 2005. Шоу, Джастин М. Юкатанның ақ жолдары: Юкатек майясының әлеуметтік ландшафтының өзгеруі. Тусон: Аризона университетінің баспасы, 2008. Шоу, Джастин М., Сандра Бевер, Энни Хэнкс, Тара Холман, Дейв Джонстон, Майя Кашак, Кристофер Ллойд және Вероника Миранда. Proyecto Arqueológico Yoʼokop 2002 жылғы далалық маусымының қорытынды есебі: қазбалар және жалғасқан карталау. Ред. Джастин М. Шоу. Эврика, Калифорния: Редвуд колледжі, 2002. Шоу, Джастин М., Дейв Джонстон, Майя Кашак, Рут Крошок, Трэвис Найгард және Линнеа Рен. Селц қорының Proyecto Arqueológico Yoʼokop 2001 жылғы далалық маусымы: қазбалар және жалғасқан карталаудың қорытынды есебі. Ред. Джастин М. Шоу. Эврика, Калифорния: Редвуд колледжі, 2001. Шоу, Джастин М., Дейв Джонстон және Рут Крошок. 2000 жылғы Йокоп далалық маусымының қорытынды есебі: бастапқы карталау және жер бетіндегі жинақтар. Эврика, Калифорния: Редвуд колледжі, 2000. Шоу, Джастин М. және Дженнифер П. Мэтьюс, ред. Quintana Roo Archaeology. Тусон: Аризона университетінің баспасы, 2005. Стромсвик, Г., Х. Э. Д. Поллок және Х. Берлин. "Кинтана-Рудағы барлау". Carnegie Institution of Washington Year Book No. 53, 1 шілде 1953 – 30 маусым 1954, 289-92. Вашингтон, 1954. Уилсон, Реджинальд. "Окоп: Майяның ежелгі шеберлер қаласы". INAH Epoca II бюллетені, № 9 (1974): 3-14. Рен, Линнея, Трэвис Найгард және Джастин Шоу. "Шаһарлық майя ландшафтының кеңістіктегі алмасуы: Йокоптағы сәулет, мүсін және керамиканың кейс зерттеуі". Майя бейнелері, сәулет және Activity: Өнер тарихындағы кеңістік және кеңістіктік талдау. Альбукерки: Нью-Мексико университетінің баспасы, 2015: 306-343. Рен, Линнея және Трэвис Найгард. "Йокопта куә болған: Сулы әлемдегі билеушілердің суреттері мен мәтіндері". Quintana Roo Archaeology, Джастин М. Шоу және Дженнифер П. Мэтьюс редакциялаған, 166-82. Тусон: Аризона университетінің баспасы, 2005.

Flores Colin, Alberto G., Dave Johnstone, Justine M. Shaw, Jorge Pablo Huerta Rodríguez, and Johan Normark. "U Chibal Be: A Road of Linage, the Mapping of Yoʼokop's Sacbe 2." In Final Report of the Cochuah Regional Archaeological Survey's 2008 Field Season, edited by Justine M. Shaw, 7 36. Eureka, CA: College of the Redwoods, 2008. Johnstone, Dave. "The Ceramic Placement of Yoʼokop: Chronological and Regional Considerations." In Quintana Roo Archaeology, edited by Justine M. Shaw and Jennifer P. Mathews, 158 65. Tucson: University of Arizona Press, 2005. Martin, Simon, and Nikolai Grube. Chronicle of the Maya Kings and Queens: Deciphering the Dynasties of the Ancient Maya. Rev. ed. London: Thames & Hudson, 2008. Mason, Gregory. Silver Cities of Yucatan. New York: G. P. Putnam's Sons, 1927. Normark, Johan. "The Roads in Between: Causeways and Polyagentive Networks at Ichmul and Yoʼokop, Cochuah Region, Mexico." Doctoral Dissertation, Göteborg University, 2006. Nygard, Travis, Kaylee Spencer, and Linnea Wren. "Contemplating Carvings at the Feet of Queen Chaak Kab: Using Mixed Methodology to Understand Sculpture at Yoʼokop." In The Maya of the Cochuah Region: Archaeological and Ethnographic Perspectives on the Northern Lowlands. Edited by Justine Shaw. Albuquerque: University of New Mexico Press, 2015: 57 76. Shaw, Justine M. "The Late to Terminal Classic Settlement Shifts at Yoʼokop." In Quintana Roo Archaeology, edited by Justine M. Shaw and Jennifer P. Mathews, 144 57. Tucson: University of Arizona Press, 2005. Shaw, Justine M. White Roads of the Yucatán: Changing Social Landscapes of the Yucatec Maya. Tucson: University of Arizona Press, 2008. Shaw, Justine M., Sandra Bever, Annie Hanks, Tara Holman, Dave Johnstone, Maya Kashak, Christopher Lloyd, and Veronica Miranda. Final Report of Proyecto Arqueológico Yoʼokop's 2002 Field Season: Excavations and Continued Mapping. Edited by Justine M. Shaw. Eureka, CA: College of the Redwoods, 2002. Shaw, Justine M., Dave Johnstone, Maya Kashak, Ruth Krochock, Travis Nygard, and Linnea Wren. Final Report of the Selz Foundation's Proyecto Arqueológico Yoʼokop 2001 Field Season: Excavations and Continued Mapping. Edited by Justine M. Shaw. Eureka, CA: College of the Redwoods, 2001. Shaw, Justine M., Dave Johnstone, and Ruth Krochock. Final Report of the 2000 Yoʼokop Field Season: Initial Mapping and Surface Collections. Eureka, CA: College of the Redwoods, 2000. Shaw, Justine M., and Jennifer P. Mathews, eds. Quintana Roo Archaeology. Tucson: University of Arizona Press, 2005. Strömsvik, G., H. E. D. Pollock, and H. Berlin. "Exploration in Quintana Roo." In Carnegie Institution of Washington Year Book No. 53, July 1, 1953 – June 30, 1954, 289 92. Washington, DC, 1954. Wilson, Reginald. "Okop: Antigua Ciudad Maya De Artesanos." INAH Boletín Epoca II, no. 9 (1974): 3 14. Wren, Linnea, Travis Nygard, and Justine Shaw. "The Shifting Spatial Nexus of an Urban Maya Landscape: A Case Study of Architecture, Sculpture, and Ceramics at Yoʼokop." In Maya Imagery, Architecture. and Activity: Space and Spatial Analysis in Art History. Albuquerque: University of New Mexico Press, 2015: 306 343. Wren, Linnea, and Travis Nygard. "Witnessed at Yoʼokop: Images and Texts of Rulers in a Watery Realm." In Quintana Roo Archaeology, edited by Justine M. Shaw and Jennifer P. Mathews, 166 82. Tucson: University of Arizona Press, 2005.