Рига қаласындағы Әулие Петр шіркеуі – Латывия Евангелиялық лютеран шіркеуінің тарихи ғимараты. 1209 жылдан бері сақталған, готикалық және барокко стильдерінде.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Санкт-Петер шіркеуі (лат. St. Petrikirche) – Латвияның астанасы Рига қаласындағы Әулие Петрге арналған лютеран шіркеуі. Бұл Латвия евангелистік-лютеран шіркеуінің қауымдық шіркеуі.
St. Peter's Church (, St. Petrikirche) is a Lutheran church in Riga, the capital of Latvia, dedicated to Saint Peter. It is a parish church of the Evangelical Lutheran Church of Latvia.
Тарих
Қасиетті Петір шіркеуі туралы алғашқы жазбалар 1209 жылға дейін сақталып қалған. Шіркеу тастан салынғандықтан, сол жылы Ригада болған қала өртінен зақым көрмеген. Шіркеу тарихын үш бөлікке бөлуге болады: екеуі готикалық және романдық стильде, ал үшіншісі ерте барокко дәуірімен байланысты. Шіркеудің орталық бөлігі 13 ғасырда салынды, бұл бірінші кезеңді құрайды. Осы кезеңнен қалған жалғыз іздер сыртқы қабырғаларында және кірпіш қабырғалардың ішкі жағындағы бірнеше тіреулерде сақталған, олардың айналасында кейіннен ірі тіреулер орнатылған.
First mention of the St. Peter's Church is in records dating to 1209. The church was of masonry construction and therefore undamaged by a city fire in Riga that year. The history of the church can be divided into three distinct periods: two associated with Gothic and Romanesque building styles and the third with the early Baroque period. The middle section of the church was built during the 13th century, which encompasses the first period. The only remnants of this period are located in the outer nave walls and on the inside of a few pillars in the nave, around which larger pillars were later built.
Құрылыстың екінші кезеңі
Екінші кезең 1408-09 жылдары басталды, осы кезде Росток қаласынан келген шебер құрылысшы Йоханнес Румешотель Росток қаласындағы Әулие Мария шіркеуі үлгісінде ғибадатхананың құрылысын бақылады. 1409 жылға қарай ғибадатхана дерлік аяқталды, бірақ Польша-Литва-Тевтон соғысының салдарынан ол тек 1419 жылы аяқталып, киеленді. Басқа құрылыс жұмыстары 1420 жылы оба ауруынан тоқтатылып, 1430 жылдары қайта жалғасты. 13 ғасырдағы шіркеу 1456-66 жылдары жаңа салынған ғибадатханаға сәйкес қайта жаңартылды. Екі құрылыс 1470 жылдары біріктіріліп, үш дәлізбен және әсем күмбезді төбелері бар алып базилика құрылды. Ескі қоңырау мұнарасы 1456 жылы жаңасына алмастырылды, ал 1477 жылы жаңа мұнараға қоңырау ілінді. 1491 жылы мұнараға сегізбұрышты қондырма салынды, ол шіркеудің алдыңғы фасадымен бірге Риганың көрінісін биіктетті. Мұнара 1666 жылдың 11 наурызында құлап, көрші ғимаратты қиратты және сегіз адамды қираған үйіндінің астында қалдырды. Жаңа мұнараның негізі 1667 жылдың 29 маусымында қаланды.
The second period dates to 1408–09, when master builder Johannes Rumeschottel from Rostock supervised the construction of the sanctuary, based on the St. Mary's Church in Rostock. The sanctuary was almost finished by 1409, but due to the Polish–Lithuanian–Teutonic War it was completed and dedicated only in 1419. Other construction work was interrupted by the plague in 1420 and resumed in the 1430s. The 13th century church was reconstructed in 1456–66 to conform to the newly built sanctuary. Both constructions were joined in the 1470s, thereby creating a mighty basilica with three aisles and ornate vaulted ceilings. The old bell tower was replaced in 1456, and a bell was hung in the new tower in 1477. A octagonal steeple was added to the tower in 1491, which, along with the church's front facade, dominated the silhouette of Riga. The tower collapsed 11 March 1666, destroying a neighboring building and burying eight people in the rubble. The cornerstone for a new tower was laid 29 June 1667.
Құрылыстың үшінші кезеңі
Құрылыстың үшінші кезеңі 1671–1690 жылдары батыс фасады мен жаңа мұнараның салынуымен басталды. Осы кезеңде шатыр, күмбезді төбелер мен жиһаздар да жаңартылды. Голландияда туған Риганың бас құрылысшысы Якоб Йостен мұнараны жобалап, құрылысын қадағалады. 1675 жылы Йостенді Риганың келесі бас құрылысшысы Руперт Бинденшу (1645–1698) алмастырды. Мұнара 1677 жылы аяқталды, бірақ ол, шіркеу ішкі кеңістігімен бірге, 21 мамыр 1677 жылы қаланың өртінде қирады. Бинденшу 1677–1679 жылдары келесі жөндеу жұмыстарын қадағалады: бұрынғы тас күмбездерінің орнына күмбезді ағаш төбелер орнатылды, сондай-ақ шатыр, терезелер, интерьер және жиһаздар ауыстырылды немесе жаңартылды. Жаңартылған шіркеуде алғашқы қызмет 14 қыркүйек 1679 жылы өтті. Мұнараны қайта жаңарту 1686 жылы басталды, оның жобасын қала инженері Фридрих С. фон Дален жасады. Қалалық кеңес жартылай дайын мұнараны мақұлдамады, сондықтан ол 1688 жылы бұзылды. Содан кейін Бинденшу жобалаған мыс шатырлы жаңа мұнара салынды. 10 мамыр 1690 жылы мұнараның үстіне шар мен әтеш орнатылды. Бұл мұнара сол кезде Еуропадағы ең биік ағаш құрылысы болды. Шіркеудің батыс фасады да 17 ғасырдың соңында өзгертілді. Кірпіш қабырғалар Саласпилс және Кокнеседен алынған қызыл әктаспен қапталды, ал фасады Готланд тасынан жасалған волюттармен, пилястрлармен, кәрніздермен, вазалармен және жиектермен безендірілді. 1692 жылы Рига қалалық кеңесі Бинденшу мен Андреас Петерман жасаған үш бірдей порталдың жобасын бекітті. Порталдарды саудагер Клаус Мистет қаржыландырды, оларды Х. Хеннекен, Иоганн Даниэль Шаус және Иоганн Гервин салды. 21 тамыз 1970 жылы мұнараның басына бұрынғы әтештің дәл көшірмесі және жалпы жетінші әтеш орнатылды. Жаңартылған мұнарадағы сағат 1975 жылдың шілдесінде уақытты көрсетуге басталды. Дәстүр бойынша, сағатта тек бір тіл бар. 1976 жылы қоңыраулардың музыкасы басталды; ол күніне бес рет латыш халық әні "Rīga dimd" әнін орындайды және әр сағат сайын қоңырау соғылады. Мұнарада Риганың көрінісін тамашалауға мүмкіндік беретін лифт орнатылған. Шіркеудің ішкі кеңістігін жаңарту 1984 жылы аяқталды. Польшалық "PKZ" компаниясы 1987–1991 жылдары негізгі фасады мен порталдарын қалпына келтірді. Санкт-Петербург Латвиялық лютеран қауымы 1991 жылы шіркеуде құлшылық етуді қайта бастады, ал шіркеу 2006 жылдың 4 сәуірінде Латвия Евангелистік лютеран шіркеуіне қайтарылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде шіркеу маңызды мәдени мұраны – 1596 жылы жасалған әсерлі қола шамдандықты жоғалтты, оны Ригадан "Heim ins Reich" акциясы кезінде немістер Польшаның аннексияланған аумақтарына көшірілген тұрғындармен бірге Влоцлавек қаласына алып кетті. Бұрын тік шам деп аталған, 310 см биіктігі және 378 см ені бар шамдандық Рига қалалық кеңесінің тапсырысы бойынша металл қорытушы Ханс Мейердің Рига зауытында жасалған. Соғыстан кейін ол Влоцлавек қаласының Әулие Марияның көтерілуі Базиликалық соборында қойылды. 2012 жылдың 1 наурызында мәдени құндылықтарды қайтару туралы келісімге сәйкес осы кеш өнер туындысы өзінің ежелгі орнына оралды. Шіркеудің үстіндегі әтеш мүсіні 158 кг салмақтайды, мүсінді алтынмен қаптау үшін 140 грамм алтын пайдаланылды.
The third period of construction dates to 1671–90, with the construction of the western facade and the new tower. The roof, vaulted ceilings and furnishings were also renovated during this time. Jacob Josten, the Dutch born master builder of Riga, designed the tower and supervised its construction, which was begun April 1671 by the master mason Heinrich Henicke. Josten was replaced in 1675 by Rupert Bindenschu (1645–1698), the next master builder of Riga. The tower was completed in 1677, but it, along with the church interior, were destroyed already 21 May 1677, during a citywide fire. Bindenshu supervised the subsequent repairs in 1677–79: vaulted wooden ceilings replaced the former masonry vaulted ceilings, and the roof, windows, interior and furnishings were replaced or renovated. First service in the renovated church took place 14 September 1679. Renovation of the tower began 1686 and was designed by the city engineer Friedrich S. von Dahlen. The city council did not approve of the half finished steeple, and so it was torn down in 1688. A new copper roofed steeple, designed by Bindenshu, was then built. A sphere and rooster were set atop the steeple 10 May 1690. This tower was the tallest wooden construction in Europe at the time. The western facade of the church was also altered in the later 17th century. The brick construction was covered with reddish limestone from Salaspils and Koknese, and the facade was decorated with volutes, pilasters, cornices, vases and borders made of Gotland stone. In 1692 the Riga City Council approved a design by Bindenshu and the mason Andreas Peterman for three identical portals. The merchant Klaus Mistett financed the portals, which were built by H. Henneken, Johann Daniel Schauss, Johann Gerwin Renovation began with the metal tower frame. A rooster – a precise reproduction of the previous rooster and the seventh rooster in all – was placed atop the steeple 21 August 1970. The renovated tower clock began to show time in July 1975. According to tradition, it has only an hour hand. The bell music began in 1976; it plays the Latvian folk melody "Rīga dimd" five times a day and bells ring at the top of every hour. The tower has an elevator installed that allows visitors a view of Riga from a height of Renovation of the interior of the church ended in 1984. The Polish company "PKZ" restored the main facade and portals in 1987–91. The St. Peter's Latvian Lutheran congregation resumed services in the church 1991, and the church was returned to the ownership of the Evangelical Lutheran Church of Latvia on 4 April 2006. During World War II, the church lost an important object of cultural heritage an impressive bronze candelabrum made in 1596 which was taken to the town of Włocławek by Germans from Riga, resettled during "Heim ins Reich" action to annexed Polish territories. The 310 cm high and 378 cm wide candelabrum, previously called a standing lantern, was ordered by the City Council of Riga from the metal founder Hans Meyer's Riga foundry. After the war, it was displayed in Włocławek's Basilica Cathedral of the St. Mary of Assumption. On 1 March 2012 this piece of the Late Renaissance art returned to its ancient home, as a result of an agreement on the repatriation of cultural properties. The statue of the rooster on the top of the church weighs 158 kg and 140 grams of gold were used to gold plate the statue.