St. Mary's Cathedral, Tallinn

Кіріспе

Таллинндегі Қасиетті Мария соборы (толық аты: Tallinna Püha Neitsi Maarja Piiskoplik Toomkirik, Ritter und Domkirche, , сондай-ақ Dome Church деп те аталады) - Таллинн қаласындағы Тоомпеа төбесінде орналасқан соборлық шіркеу. Ол 13-ғасырда даниялықтармен құрылған. Бұл - Тоомпеадағы 17 ғасырдағы өрттен аман қалған жалғыз ғимарат. Бастапқыда католик шіркеуі болған бұл шіркеу 1561 жылы лютерандыққа айналды, ал қазір Эстонияның евангелистік лютеран шіркеуіне тиесілі. Бұл қалада Таллинн архиепискобы, Эстонияның евангелистік лютеран шіркеуінің рухани жетекшісі және сол шіркеудің басқарушы синодының төрағасы тұрады. 1995 жылдың 20 қыркүйегінен бастап шіркеу Эстонияның ұлттық мәдени ескерткіші болып табылады.

Тарих

Алғашқы шіркеу ағаштан жасалған, 1219 жылы, даниялықтар Таллиннге басып кірген кезде салынған. 1229 жылы доминикандық монахтар келген кезде, олар ескі ағаш шіркеудің орнына тас шіркеу салуды бастады. 1233 жылы монахтар семсерлік салт аттылар мен папаның легатын қолдаған вассалдар арасындағы қақтығыста қаза тапты, сондықтан шіркеу арамдалды. 1233 жылы Римге оны қайтадан құлшылыққа бағыштауға рұқсат сұрап хат жіберілді. Доминикандықтар ғимаратты аяқтай алмады, тек оның негізгі қабырғаларын ғана тұрғызды. Ғимарат 1240 жылы аяқталды, ол тікбұрышты ғибадатханасы бар бір көшпелі ғимарат болды. 1240 жылы ол собор деп аталып, Мәриям ананың құрметіне бағышталды. ХІV ғасырдың басында шіркеуді қайта салу басталды. Ғибадатхананы кеңейтті. Қайта құру жаңа ғибадатхананың құрылысымен басталды. Сол уақытта жаңа діни бөлме де салынды. Бір-жоллы ғимаратты үш-жоллы ғимаратқа кеңейту 1330 жылдары басталды. Алайда құрылыс жұмыстары 100 жылға жуық уақытқа созылды. Киелі үйдің жаңа бойлық бөлігі, базиликаның қағидаларына сәйкес салынған, 1430 жылдары аяқталды. Бірақ, сонау 14 ғасырдың екінші жартысында соқпақ бағаналары аяқталды. 1684 жылы үлкен өрт кезінде шіркеу едәуір зардап шекті, онда ағаш жиһаздар түгелдей жойылды. Кейбір күмбездер құлап, көптеген тас ою-өрнектер қатты зақымдалды, әсіресе апсида. 1686 жылы өрттен кейін шіркеу бұрынғы күйіне қайтару үшін қайтадан салынған. Елшілердің бейнелері салынған жаңа амнатуданы (1686) және құрбандық үстелінің кескінін (1696) эстон мүсіншісі және оюшысы Кристиан Акерман жасаған. Э. Вильгельм Лондицер суреттерін қосты. Күмбез шіркеуінің сыртқы түрі 15 ғасырдан, шпилі 18 ғасырдан басталады. Ғимараттың көп бөлігі 17-18 ғасырларға жатады. 1778 жылдан 1779 жылға дейін киелі үйдің батыс бөлігінде жаңа барокколық шпиль салынды. Сондай-ақ, 13-18 ғасырлардағы көптеген түрлі қабір тастарын, 17 ғасырдағы таспен оюланған саркофагтарды, сондай-ақ құрбандық үстелі мен бас сарайы, шамдалдар, 17-20 ғасырлардағы көптеген гербтерді атап өту керек. Ғимараттың төрт қоңырауының екеуі - 17 ғасырдан, екеуі 18 ғасырдан. Орган 1914 жылы жасалған. Соборда жерленген адамдар арасында: император Фердинанд II-ге қарсы протестанттық көтерілістің және Отыз жылдық соғысқа әкелген оқиғалардың жетекшілерінің бірі, Богемиялық дворяны Жиндрих Матьяш Турн; швед генералы Понт Де ла Гарди және оның әйелі София Йохансдоттер Гилленхиелм (патша Иоанн III-нің қызы); сондай-ақ шотландтық Самуэль Грейг (бұрынғы ресей теңіз флотының Самуил Карлович Грейг); швед фельдмаршалдары және ағайындылары Отто Вильгельм мен Фабиан фон Ферсен; және орыс кеме жүргізушісі Адам Иоганн фон Крузенштерн.

The first church was made of wood most likely already and built by 1219, when the Danes invaded Tallinn. In 1229, when the Dominican friars arrived, they started building a stone church replacing the old wooden one. The monks were killed in a conflict between the Knights of the Sword and vassals supporting the pope's legate in 1233, and the church was thus desecrated. A letter asking permission to consecrate it anew was sent to Rome in 1233, and this is the first record of the church's existence. The Dominicans could not finish the building and built only the base walls. The building was completed in 1240, and it was a one aisled building with a rectangular chancel. In 1240, it was also named cathedral and consecrated in honour of the Virgin Mary. In the beginning of the 14th century, reconstruction of the church began. The church was made bigger. The reconstruction began with building a new chancel. At about the same time, the new vestry was built. The enlargement of the one aisled building to a three aisled building began in the 1330s. The construction work, however, lasted almost 100 years. The new longitudinal part of the church, long, built by following the principles of the basilica, was completed in the 1430s. The nave's rectangular pillars had been completed in the second half of the 14th century, though. The church suffered considerable damage in the great fire of 1684 when the entire wooden furnishings were destroyed. Some vaults collapsed and many stone carved details were severely damaged – especially in the apse. In 1686, after the fire, the church was practically rebuilt to restore it to its previous state. The new pulpit with figures of the apostles (1686) and the altarpiece (1696) were made by the Estonian sculptor and carver Christian Ackermann. Paintings were added by Ernst Wilhelm Londicer. The Dome Church's exterior dates from the 15th century, the spire dates from the 18th century. Most of the church's furnishings go back to the 17th and 18th centuries. From 1778 to 1779, a new baroque spire was built in the western part of the nave. One should also mention the numerous different kinds of tombstones from the 13th–18th centuries, the stone carved sarcophagi from the 17th century, also the altar and chancel, chandeliers, numerous coats of arms from the 17th–20th centuries. Two of the church's four bells date back to 17th century, two date to the 18th century. The organ was made in 1914. Among the people buried in the cathedral are the Bohemian nobleman Jindřich Matyáš Thurn, one of leaders of the Protestant revolt against Emperor Ferdinand II and in events that led to the Thirty Years' War; the Swedish general Pontus De la Gardie and his wife, Sofia Johansdotter Gyllenhielm (King John III's daughter); as well as the Scotsman Samuel Greig (formerly Samuil Karlovich Greig of the Russian Navy); the Swedish field marshals and cousins Otto Wilhelm and Fabian von Fersen; and the Russian navigator, Adam Johann von Krusenstern.