Бразилиялық лексикограф және жазушы: Аурелиу Буарке де Холанда Феррейра

Кіріспе

Бразилия жазушысы (1910–1989)

Аурелио Буарке де Холанда Феррейра (3 мамыр 1910 – 28 ақпан 1989) – бразилиялық сөздікші, филолог, аудармашы және жазушы. Ол португал тілінің маңызды сөздігі – Novo Dicionário da Língua Portuguesa редакторы ретінде ең белгілі. Оның әулеттік тегі бастапқыда Голланда деп жазылған, бірақ 1943 жылғы португал тілінің орфографиялық реформасына сәйкес Холанда деп өзгертілген.

Өмірбаян

Аурелио Бразилияның Алагоас штатындағы Пасо-де-Камарагибе қаласында дүниеге келген. 1923 жылы ол Масейоға көшіп келді, онда 14 жасында португал тілін жеке сабақтар берді. Бір жылдан кейін ол жергілікті Ginásio Primeiro de Março орта мектебінде бірінші сынып мұғалімі болды. 1936 жылы Пернамбукодағы Ресифе заң мектебінде заңгерлік білім алды. Сол жылы ол Масейодағы Алагоас мемлекеттік орта мектебінде француз және португал грамматикасын, сондай-ақ бразилиялық және португал әдебиетін оқыта бастады. 1937-1938 жылдары ол сондай-ақ Масейо қалалық қоғамдық кітапханасының директоры болды. 1938 жылы Рио-де-Жанейро қаласына көшіп барып, ол жерде элиталық орта мектептерде, соның ішінде мемлекеттік Педро II орта мектебі мен жеке Англо-американ орта мектебінде бразилиялық және португал әдебиетін оқытты. Ол өзінің жазушылық жолын Риода бастады, жергілікті баспасөзде мақалалар, әңгімелер мен хроникалар жариялады. 1939-1943 жылдары ол "Ревиста ду Бразиль" журналының хатшысының міндетін атқарушы болды. Аурелио өзінің лексикографтық карьерасын 1941 жылы "Pequeno Dicionário da Língua Portuguesa" еңбегінің құрастырушысы ретінде бастады. 1942 жылы ол "Дос Мундос" ("Екі әлем") атты қысқа әңгімелер кітабын жариялады, ол оған беделді Бразилия әдеби академиясының сыйлығын берді. 1943 жылы Бразилия кітап институтының қолдауымен шыққан "Дисиониарио Энциклопедико" энциклопедиясына қатысты. 1945 жылы Сан-Паулуда өткен Бірінші Бразилия жазушылар конференциясына қатысты. 1944-1949 жылдары Бразилия Жазушылар қауымдастығының (Рио-де-Жанейро филиалы) мүшесі болды. 1945 жылы Марина Бэрдке үйленді, екеуінің екі баласы - Аурелио мен Мария Луиза және бес немересі болды. 1947-1960 жылдар аралығында Аурелио "Диарио де Нотисиас" газетінің "Сонтария неделя" ("Апталық әңгіме") бөліміне түрлі мәтіндер жазды. 1950 жылдан бастап ол бразилиялық Reader's Digest басылымына "Сіздің сөздіктеріңізді байытыңыз" ("Enriqueça o Seu Vocabulário") деген бағанның авторы болды; бұл бағандар кейіннен кітап болып жарияланды. 1954 және 1955 жылдары Бразилия Сыртқы істер министрлігінің гранты бойынша Мексика Ұлттық Автономиялық Университетінде Бразилия зерттеулерінен дәріс берді. 1961 жылы 4 мамырда Бразилия әдеби академиясының мүшесі болып сайланды және 1961 жылы 18 желтоқсанда Антонио Австрегесилоның бұрынғы No 30 орынды иеленіп, тұңғыш рет тағайындалды. Португал тілін жақсы көретіндіктен, ол өз сөздігін шығаруға бел буды. Бірнеше жыл жұмыс істегеннен кейін, 1975 жылы ол Novo Dicionário da Língua Portuguesa-ны жариялады, ол көптеген онжылдықтар бойы Бразилияда анықтамалық сөздік болды. Аурелио мен Аурелиао ("үлкен Аурелио") сөздіктің танымал синонимдеріне айналды. (Аурелионың әріптестері бірде сөздікке осы жазбаны қосуды ұсынды, бірақ Аурелио бұған тыйым салды.) Бұл кітап ондаған қайта басылымдар мен түзетулер арқылы өтті және бірнеше туынды басылымдарын шығарды. Аурелио сонымен қатар Бразилия филология академиясының, Pen Clube do Brasil (PEN халықаралық Бразилия бөлімшесі), Ұлттық фольклор комиссиясының, Алагоас әдеби академиясының, Алагоас тарихи және географиялық институтының және Американың испан қоғамының мүшесі болды.

Aurélio was born in Passo de Camaragibe, Alagoas state, Brazil. In 1923 he moved to the state capital Maceió, where, at only 14 years of age, he gave private lessons of Portuguese language. One year later he became a first grade teacher at the local high school Ginásio Primeiro de Março. In 1936 obtained a law degree at the Recife Law School in Pernambuco, and in that same year he started teaching French and Portuguese grammar, as well as Brazilian and Portuguese literature, at the Alagoas State High School in Maceió. In 1937–1938 he also served as director of the Maceió City Public Library. In 1938 he moved to the city of Rio de Janeiro, where he taught Brazilian and Portuguese Literature at elite secondary schools including the public Pedro II High School and the private Anglo American High School. It was in Rio that he has started his career as a writer, by publishing articles, tales and chronicles in the local press. Between 1939 and 1943, he was acting secretary of the magazine Revista do Brasil [PT]. Aurélio started his career as a lexicographer in 1941, as a collaborator of the Pequeno Dicionário da Língua Portuguesa. In 1942 he published a book of short stories, Dois Mundos ("Two Worlds"), which earned him a prize by the prestigious Brazilian Literary Academy. In 1943 he collaborated with the Dicionário Enciclopédico sponsored by the Brazilian Book Institute. In 1945 he took part in the First Brazilian Writers Conference in São Paulo. Between 1944 and 1949 he was a member of the Brazilian Writers Association (Rio de Janeiro branch). In 1945 he married Marina Baird, with whom he had two children – Aurélio and Maria Luísa – and five grandchildren. Between 1947 and 1960, Aurélio authored various texts for the Conto da Semana ("Weekly Tale") section of the newspaper Diário de Notícias. Starting in 1950 he also authored the column Enriqueça o Seu Vocabulário ("Enrich Your Vocabulary") for the Brazilian edition of Reader's Digest; these columns were later published as a book. Between 1954 and 1955 he lectured Brazilian studies at the Universidad Nacional Autónoma de México, on a grant by the Brazilian Foreign Ministry. He was elected a member of the Brazilian Literary Academy on May 4, 1961, and inaugurated on December 18, 1961, taking over seat number 30, formerly of Antônio Austregésilo. Inspired by his love of the Portuguese language, he decided to produce his own dictionary. After several years of work, in 1975 he published the Novo Dicionário da Língua Portuguesa which was for many decades the reference lexicon in Brazil – to the point that Aurélio and Aurelião ("big Aurélio") became popular synonyms of dictionary. (It is said that his collaborators once proposed to add that entry to the dictionary, but Aurélio vetoed it.) This book went through dozens of reprints and revisions, and spawned several derivative editions. Aurélio was also member of the Brazilian Academy of Philology [PT], of the Pen Clube do Brasil [PT] (the Brazilian section of PEN international), the Comissão Nacional de Folclore [PT], the Alagoas Literary Academy [PT], the Alagoas Historical and Geographical Institute [PT], and the Hispanic Society of America.

Мақалалар мен очерктер

Linguagem e Estilo de Eça de Queirós, португал жазушысы Эса де Квироз туралы эссе; Livro do Centenário de Eça de Queirós (1945) кітабында. Enriqueça o Seu Vocabulário, Seleções do Reader's Digest (1950–1958) журналындағы ай сайынғы мақалалар.

Аудармалар мен сын басылымдар

Mar de Histórias, Паулу Ронаймен бірге, әлем әдебиетінен алынған әңгімелер антологиясы; I том (1945), II том (1951), III том (1958), IV том (1963), V том (1981). Poemas de Amor – Амарудың махаббат өлеңдері. Pequenos Poemas em Prosa, Шарль Бодлердің прозалық өлеңдері. Contos Gauchescos e Lendas do Sul, Симонес Лопес Нетоның Оңтүстік Бразилия туралы әңгімелері мен аңыздары (1949). Roteiro Literário do Brasil e de Portugal, Альваро Линспен бірге Бразилия және Португалия әдебиеті антологиясы (1956).