Кіріспе

Словения математигі Томаж (Томо) Писански (24 мамыр 1949 жылы Люблянада, Югославияда, қазіргі Словенияда туған) – дискретті математика және графтар теориясы саласында негізгі жұмыстарын жүргізетін словен математигі. Көптеген словен математиктері оны «словен дискретті математикасының әкесі» деп есептейді.

Өмірбаян

Жоғары сынып оқушысы кезінде Писански 1966 және 1967 жылдарғы Халықаралық математикалық олимпиадаларда Югославия құрамасының мүшесі ретінде қатысып, 1967 жылы қола медаль жеңіп алды. Ол Любляна университетінде білім алып, математика бойынша бакалавр, магистр және доктор ғылымдарының кандидаты атағын алды. 1981 жылғы докторлық диссертациясы топологиялық графтар теориясы тақырыбында жазылып, Торренс Парсонстың ғылыми жетекшілігімен орындалды. Сонымен қатар, ол 1979 жылы Пенсильвания мемлекеттік университетінде компьютерлік ғылымдар бойынша магистр дәрежесін алды. Қазіргі уақытта Писански дискреттік және есептеу математикасының профессоры және Копердегі Приморска университетінің Ақпараттық ғылымдар және технологиялар факультетінің меңгерушісі. Ол сонымен қатар Любляна университетінің Математика және физика факультетінде профессор болып жұмыс істейді. 1980 жылдан бері Люблянадағы Математика, физика және механика институтының (IMFM) мүшесі және бірнеше IMFM ғылыми жобаларының жетекшісі. 1991 жылы IMFM-де Теориялық компьютерлік ғылым кафедрасын құрды және оның басшысы және орынбасары қызметін атқарды. Ол Любляна университетінде, Загреб университетінде, Удин университетінде, Леобен университетінде, Калифорния мемлекеттік университетінде (Чико), Саймон Фрейзер университетінде, Окленд университетінде және Колгейт университетінде математика және компьютерлік ғылымдар бойынша бакалавриат және магистратура курстарын оқытты. Писански математика және компьютерлік ғылымдар бойынша магистрлік және докторлық диссертацияларын жазып қорғалған студенттерге ғылыми жетекші болды. Оның белгілі студенттеріне Джон Шоу Тейлор (Люблянада бакалавр), Владимир Батагелж, Боян Мохар, Санди Клавжар және Сандра Саттоло (Удинде магистр) жатады.

Зерттеу

Писанскидің ғылыми қызығушылықтары дискретті және есептеу математикасының бірнеше саласын қамтиды, оның ішінде комбинаторлық конфигурациялар, абстрактілі политоптар, беттердегі кескін карталар, химиялық графтар теориясы және математика мен ғылым тарихы. 1980 жылы ол кейіннен Уайт-Писански әдісі деп аталған әдіс арқылы кез келген жұпталған, екі бөлікті, d валентті графиктердің декарт көбейтіндісінің туындысын есептеп шығарды. 1982 жылы Владимир Батагелж және Писански ағаш пен циклдың декарт көбейтіндісінің Гамильтондық болатынын, егер және тек қана ағаштың дәрежесі цикл ұзындығынан аспаса, дәлелдеді. Олар сондай-ақ графиктердің циклдық Гамильтондығына қатысты болжам ұсынды. Олардың болжамы 2005 жылы расталды. Брижит Серватиуспен бірге ол «Графикалық тұрғыдан қарағанда конфигурациялар» (2013) кітабының тең авторы.

Таңдалған жарияланымдар

Pisanski, T. Регулярлы екі жақты графтардың картезиялық көбейтінділерінің туысы, Графтар теориясы журналы 4 (1), 1980, 31–42. doi:10.1002/jgt.3190040105
Graovac, A., T. Pisanski. Графтың Винер индексі туралы, Математикалық химия журналы 8 (1), 1991, 53–62. doi:10.1007/BF01166923
Boben, M., B. Grunbaum, T. Pisanski, A. Zitnik. Нүктелер мен түзулердің кішкентай үшбұрышсыз конфигурациялары, Дискретті және есептеу геометриясы 35 (3), 2006, 405–427. doi:10.1007/s00454-005-1224-9
Conder, M., I. Hubard, T. Pisanski. Хиральды политоптар үшін құрылымдар, Лондон математикалық қоғамының журналы 77 (1), 2007, 115–129. doi:10.1112/jlms/jdm093
Pisanski, T. Кубтық бициркулянттардың жіктемесі, Дискреттік математика 307 (3–5), 2007, 567–578. doi:10.1016/j.disc.2005.09.053

Кәсіби өмір

1998-1999 жылдары Писсански Словения математиктер, физиктер және астрономдар қоғамының (DMFA Slovenije) төрағасы болды; 2015 жылы құрметті мүше ретінде тағайындалды. Ол Халықаралық математикалық химия академиясының негіс қалаушы мүшесі және 2007-2011 жылдар аралығында вице-президент қызметін атқарды. 2008 жылы Драган Марушичпен бірлесіп Словенияда жарық көрген алғашқы халықаралық математикалық журнал – Ars Mathematica Contemporanea журналын құрды. 2012 жылы Academia Europaea-ға мүше болып сайланды. Қазіргі таңда Еуропалық математикалық қоғамның (EMS) толық құрамына қабылданған Шығыс Еуропаның тұңғыш математикалық қоғамы – Словения дискретті және қолданбалы математика қоғамының (SDAMS) президенті болып табылады.

Марапаттар мен құрметтер

2005 жылы Писански Словенияның Еңбегі үшін орденімен марапатталды, ал 2015 жылы дискретті математика және оның қолданылуына ерекше үлес қосқаны үшін Зоис сыйлығын алды. 2016 жылы ол Словениядағы ақпарат ғылымы саласындағы өмірлік жетістіктері үшін Дональд Мичи және Алан Тьюринг сыйлығымен марапатталды.