Джордж Пойя – венгр-американ математигі (1887-1985). Комбинаторика, сандық талдау, ықтималдық теориясы және математикалық білім берудегі еңбектерімен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгр математигі (1887–1985)
Hungarian mathematician (1887–1985)
Джордж Поля (Pólya György, 13 желтоқсан 1887 – 7 қыркүйек 1985) – венгр-американдық математик. 1914 жылдан 1940 жылға дейін Цюрихтегі ЭТХ-да, ал 1940 жылдан 1953 жылға дейін Стэнфорд университетінде математика профессоры болды. Ол комбинаторика, сандар теориясы, сандық талдау және ықтималдықтар теориясына маңызды үлес қосты. Сонымен қатар, ол эвристика және математикалық білім беру саласындағы жұмыстарымен де белгілі. Ол «Марстықтардың» бірі деп сипатталған, бұл бейресми топқа оның Цюрихтегі ЭТХ-дағы ең танымал студенті Джон фон Нейман да кірген.
George Pólya ('/p//oʊ//l//j//ə/; Pólya György, ; December 13, 1887 – September 7, 1985) was a Hungarian American mathematician. He was a professor of mathematics from 1914 to 1940 at ETH Zürich and from 1940 to 1953 at Stanford University. He made fundamental contributions to combinatorics, number theory, numerical analysis and probability theory. He is also noted for his work in heuristics and mathematics education. He has been described as one of The Martians, an informal category which included one of his most famous students at ETH Zurich, John von Neumann.
Өмір жолы және шығармашылығы
Поля 1886 жылы христиан дініне ауысқан венгр еврейлері Анна Дойч пен Якаб Поляның отбасында Будапешт қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы дінге берілген болса да, Жорж туған кезде католик шіркеуінде крещениеден өтті, бірақ кейіннен агностикке айналды. Ол 1912 жылы Липот Фейердің жетекшілігімен Этвёш Лоранд университетінде докторлық диссертациясын қорғады. 1914-1940 жылдары Швейцариядағы Цюрих политехникалық институтында, ал 1940-1953 жылдары Стэнфорд университетінде математика профессоры болып жұмыс істеді. Ол өмірінің соңына дейін Стэнфордтың құрметті профессоры болып қалды және қатарлар, сандар теориясы, математикалық талдау, геометрия, алгебра, комбинаторика және ықтималдықтар сияқты математиканың түрлі салаларында зерттеулер жүргізді. Ол 1928 жылы Болоньяда, 1936 жылы Ослода және 1950 жылы Массачусетс штатының Кембридж қаласында өткен Халықаралық математиктер конгресінде (ICM) сөз сөйлеуге шақырылды. 1985 жылдың 7 қыркүйегінде Поля сол жазда өткерген инсульт салдарынан Калифорния штатының Пало-Альто қаласында қайтыс болды.
Pólya was born in Budapest, Austria Hungary, to Anna Deutsch and Jakab Pólya, Hungarian Jews who had converted to Christianity in 1886. Although his parents were religious and he was baptized into the Catholic Church upon birth, George eventually grew up to be an agnostic. He received a PhD under Lipót Fejér in 1912, at Eötvös Loránd University. He was a professor of mathematics from 1914 to 1940 at ETH Zürich in Switzerland and from 1940 to 1953 at Stanford University. He remained a Professor Emeritus at Stanford for the rest of his career, working on a range of mathematical topics, including series, number theory, mathematical analysis, geometry, algebra, combinatorics, and probability. He was invited to speak at the ICM at Bologna in 1928, at Oslo in 1936 and at Cambridge, Massachusetts, in 1950. On September 7, 1985, Pólya died in Palo Alto, California, United States due to complications of a stroke he suffered during that summer.
Эвристика
Карьерасының басында Поля Габор Сегемен бірге екі ықпалды проблемалық кітап жазды, Анализдегі проблемалар мен теоремалар (I: Сериялар, интегралды есептеу, функциялар теориясы және II: Функциялар теориясы. Нөлдер. Көптік. Анықтамалық факторлар. Сандар теориясы. Геометрия). Кейіннен ол математиканың студенттер, мұғалімдер мен зерттеушілерге арналған жаңалықтарды ашуға және жаңалықтарды жасауға көмектесетін проблемаларды шешудің жүйелі әдістерін анықтауға көп күш салды. Ол бұл тақырыпта бес кітап жазды: «Оны қалай шешу керек», «Математика және ықтимал ойлау» (I том: Математикадағы индукция және аналогия, және II том: Ықтимал қорытындының үлгілері), және «Математикалық ашу: Түсіну, үйрену және проблеманы шешуді оқыту» (1 және 2 томдар). «Оны қалай шешу керек» кітабында Поля математикалық және математикалық емес мәселелерді қоса алғанда, көптеген мәселелерді шешу үшін жалпы эвристиканы ұсынады. Кітапта математика пәнін оқытуға арналған кеңестер мен эвристикалық терминдер туралы шағын энциклопедия бар. Ол бірнеше тілге аударылып, миллионнан астам данасы сатылды. Бұл кітап әлі күнге дейін математикалық білім беруде қолданылады. Дуглас Ленаттың «Автоматты математик» және «Евриско» жасанды интеллект бағдарламалары Поляның жұмысынан шабыттанды. Проблеманы шешумен тікелей айналысатын еңбектеріне қоса, Поля 1963 жылы Леон Боуден редакциялаған және 1977 жылы Американың математикалық қауымдастығы (МАА) басып шығарған, Ұлттық ғылым қоры қолдаған «Математикалық әдістер ғылымда» деп аталатын тағы бір қысқа кітап жазды. Поля алғы сөзінде Боуденнің кітапты құрастыру үшін Стэнфордта бірнеше рет оқыған курсының магнитофонға жазылған жазбасын мұқият тыңдағанын айтады. Алғы сөзінде ол «келесі беттер пайдалы болар еді, бірақ оларды аяқталған нұсқа деп қарастыруға болмайды» деп жазды.
Early in his career, Pólya wrote with Gábor Szegő two influential problem books, Problems and Theorems in Analysis (I: Series, Integral Calculus, Theory of Functions and II: Theory of Functions. Zeros. Polynomials. Determinants. Number Theory. Geometry). Later in his career, he spent considerable effort to identify systematic methods of problem solving to further discovery and invention in mathematics for students, teachers, and researchers. He wrote five books on the subject: How to Solve It, Mathematics and Plausible Reasoning (Volume I: Induction and Analogy in Mathematics, and Volume II: Patterns of Plausible Inference), and Mathematical Discovery: On Understanding, Learning, and Teaching Problem Solving (volumes 1 and 2). In How to Solve It, Pólya provides general heuristics for solving a gamut of problems, including both mathematical and non mathematical problems. The book includes advice for teaching students of mathematics and a mini encyclopedia of heuristic terms. It was translated into several languages and has sold over a million copies. The book is still used in mathematical education. Douglas Lenat's Automated Mathematician and Eurisko artificial intelligence programs were inspired by Pólya's work. In addition to his works directly addressing problem solving, Pólya wrote another short book called Mathematical Methods in Science, based on a 1963 work supported by the National Science Foundation edited by Leon Bowden and published by the Mathematical Association of America (MAA) in 1977. As Pólya notes in the preface, Bowden carefully followed a tape recording of a course Pólya gave several times at Stanford in order to put the book together. Pólya notes in the preface "that the following pages will be useful, yet they should not be regarded as a finished expression."
Мұра
Поля атымен аталған үш жүлде бар, кейде оларды бірін-бірімен шатастырып алады. 1969 жылы Өнеркәсіптік және қолданбалы математика қоғамы (SIAM) Джордж Поля жүлдесін іргелендірді, ол екі санат бойынша кезекпен "комбинаторлық теорияның ерекше қолданылуы" және "Джордж Поляға қызығушылық тудырған басқа салаға ерекше үлес қосуы" үшін табысталады. 1976 жылы Америка математикалық қауымдастығы (MAA) «Колледж математикалық журналында» жарияланған «көркем әңгімелеу мақалалары» үшін Джордж Поля сыйлығын іргелендірді. 1987 жылы Лондон математикалық қоғамы (LMS) «Ұлыбританиядағы математика саласындағы көрнекті шығармашылық, көркем түсіндіру немесе ерекше үлес қосқандары» үшін Поля жүлдесін іргелендірді. 1991 жылы MAA Джордж Поля лекциялық циклын құрды. Стэнфорд университетінде оның құрметіне Поля залы аталды.
There are three prizes named after Pólya, causing occasional confusion of one for another. In 1969 the Society for Industrial and Applied Mathematics (SIAM) established the George Pólya Prize, given alternately in two categories for "a notable application of combinatorial theory" and for "a notable contribution in another area of interest to George Pólya." In 1976 the Mathematical Association of America (MAA) established the George Pólya Award "for articles of expository excellence" published in the College Mathematics Journal. In 1987 the London Mathematical Society (LMS) established the Pólya Prize for "outstanding creativity in, imaginative exposition of, or distinguished contribution to, mathematics within the United Kingdom." In 1991, the MAA established the George Pólya Lectureship series. Stanford University has a Polya Hall named in his honor.