Кіріспе

Математик Пол Эрдоспен байланыстың жақындығы Эрдёсс саны математик Пол Эрдос пен басқа адам арасындағы "бірлескен жұмыстың қашықтығын" математикалық мақалалардың авторлығы арқылы анықтайды. Осы принцип басқа салаларда да қолданылды, онда белгілі бір тұлға көптеген және кең ауқымды әріптестермен ынтымақтастық еткен.

Шолу

Пол Эрдош (1913–1996) – мажар математигі, ғылыми еңбектерімен әйгілі. Өмірінің соңғы жылдарында 500-ден астам әріптесімен бірлесіп, математикалық проблемаларды шешуге арналған мақалалар жазуға көп уақыт арнады. Өмірінде тарихы бойынша басқа математиктерге қарағанда көбірек (1525-тен кем емес) мақала жариялады. Эрдос өзінің мансабының көп бөлігін тұрақты үйі мен жұмысы болмай өткізді. Барлық мүлкін екі чемоданға салып, саяхаттап, өзімен бірге жұмыс істегісі келген математиктерге күтпеген жерден барып, олармен бірге тұруды қалады. Эрдос санының идеясын математиктің достары оның үлкен еңбегіне деген құрмет ретінде ойлап тапты. Кейіннен бұл сан математиктердің шешілмеген мәселелерге жауап табу үшін қалай ынтымақтасатынын зерттеу құралы ретінде танымал болды. Бірнеше жоба зерттеушілер арасындағы байланысты зерттеуге арналған, Эрдос санын аралық көрсеткіш ретінде пайдаланады. Мысалы, Эрдостың ынтымақтастық графигі авторлардың қалай топтасқанын, бір мақалада авторлардың санының уақыт өте келе қалай өзгеретінін немесе жаңа теориялардың қалай таралатынын көрсетеді. Бірнеше зерттеу көрсеткендей, жетекші математиктердің Эрдос саны әдетте төмен (яғни, жақындық деңгейі жоғары). Филдс медалінің иегерлерінің орташа Эрдос саны – 3. Тек 7097 (бірлесіп жұмыс істейтін математиктердің шамамен 5%) Эрдос саны 2 немесе одан төмен. Эрдос өмірінде шамамен 1500 математикалық мақала жазды, көбінесе бірлесіп жазылған. Оның 509 тікелей серіктесі болды; Эрдос саны 2 (бірақ Эрдос саны 1 бар адамдармен емес) Эрдос саны 3 және т.б. Ердосқа байланысты мұндай авторлық тізбегі жоқ адамның Эрдос саны шексіз (немесе анықталмаған). Пауль Эрдостың қайтысынан кейін жаңа зерттеуші ала алатын ең төменгі Эрдос саны – 2. Екі автордың арасындағы байланыс туралы түсініксіздіктер болуы мүмкін. Америка математикалық қоғамының серіктестік арақашықтығын есептеу калькуляторы Mathematical Reviews деректерін пайдаланады, оған математика журналдарының көпшілігі кіреді, бірақ басқа тақырыптарды шектеулі түрде қамтиды, сонымен қатар кейбір ғылыми-зерттеу емес басылымдарды да қамтиды. Эрдос саны жобасының веб-сайтында былай делінген: МР жүйесінің бір кемшілігі – ол барлық бірлескен авторлық жұмыстарды заңды сілтемелер ретінде қарастырады, тіпті некрологтар сияқты мақалаларды да, олар шын мәнінде бірлескен зерттеулер емес. Сондай-ақ: «u және v нүктелерінің арасындағы байланыс үшін біздің критерийіміз – олардың арасындағы ғылыми-зерттеу ынтымақтастығының нәтижесінде жарияланған жұмыс. Қосымша авторлардың кез келген санына рұқсат етіледі, бірақ зерттеуге жатпайтын басылымдар, мысалы, бастауыш оқулықтар, бірлескен редакциялар, некрологтар және т.б. ескерілмейді». «Эрдос санының екінші түрі» Эрдос нөмірлерін тек екі серіктесі бар мақалаларға ғана беруді шектейді. Эрдос санын алғаш баспа түрінде анықтаған – Каспер Гоффман, өзінің Эрдос саны 2 болатын сарапшы. Майкл Голомбтың некрологында жазылған кейбір пікірлерді де қараңыз. Филдс медалінің иегерлері арасындағы Эрдос санының орташа мөлшері 3-ке дейін төмен. Дегенмен, Эндре Сземереди Эрдос саны 1-ге ие болған Абель сыйлығының лауреаты. Авторлары: András Sárközy – 62, András Hajnal – 56, Ralph Faudree – 50, Richard Schelp – 42, Cecil C. Rousseau – 35, Vera T. Sós – 35, Alfréd Rényi – 32, Pál Turán – 30, Endre Szemerédi – 29, Ronald Graham – 28.

Қатынасты салалар

2022 жылдан бастап барлық Филдс медаль иегерлерінің шекті Эрдёс саны бар, олардың мәндері 2-ден 6-ға дейін, ал медианасы 3-ке тең. Ал математиктердің арасындағы (шекті Эрдёс саны бар) медиандық Эрдёс саны 5-ке тең, ең жоғарғы мәні 13. Төмендегі кесте физика, химия, медицина және экономика салаларындағы Нобель сыйлығының лауреаттары үшін Эрдёс санының статистикасын көрсетеді. Бірінші баған лауреаттардың санын көрсетеді. Екінші баған шекті Эрдёс саны бар жеңімпаздардың санын көрсетеді. Үшінші баған шекті Эрдёс саны бар жеңімпаздардың пайызын көрсетеді. Қалған бағандар осы лауреаттар арасындағы ең төменгі, ең жоғары, орташа және медиандық Эрдёс сандарын көрсетеді. + Математикалық ынтымақтастық туралы статистика, 1903-2016 жж. #Лауреаттар #Эрдёс #%Эрдёс Минимал Макс Орташа Медиана Филдс медалі5656100.0%263.363 Нобель сыйлығы (экономика)764761.84%284.114 Нобель сыйлығы (химия)1724224.42%3105.485 Нобель сыйлығы (медицина)2105827.62%3125.505 Нобель сыйлығы (физика)20015979.50%2125.635

Физика

Физика бойынша Нобель сыйлығының иегерлері Альберт Эйнштейн мен Шелдон Глашоудың Эрдёс саны 2-ге тең. Эрдёс саны 3 болатын Нобель сыйлығының иегерлері: Энрико Ферми, Отто Стерн, Вольфганг Паули, Макс Борн, Уиллис Э. Лэмб, Юджин Вигнер, Ричард П. Фейнман, Ханс А. Бете, Мюррей Гелл-Манн, Абдус Салам, Стивен Вайнберг, Норман Ф. Рамси, Франк Вильчек және Дэвид Уайнланд. Физика саласындағы Филдс жүлдесінің иегері Эд Виттеннің Эрдёс саны 3-ке тең.

Биология

Есептеу биологы Лиор Пахтердің Эрдёс саны 2-ге тең. Эволюциялық биолог Ричард Ленскидің Эрдёс саны 3, себебі ол Лиор Пахтермен және математик Бернд Штурмфельспен бірлесіп жарияланым жасаған, олардың әрқайсысының Эрдёс саны 2-ге тең.

Қаржы және экономика

Эрдёс саны 2 болған кем дегенде екі Экономика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты бар: Гарри М. Марковиц (1990) және Леонид Канторович (1975). Эрдёс саны 2-ге ие басқа қаржы математиктері: Дэвид Донохо, Марк Йор, Генри Маккин, Дэниел Строк және Джозеф Келлер. Эрдёс саны 3 болатын Экономика бойынша Нобель сыйлығының лауреаттары: Кеннет Дж. Ароу (1972), Милтон Фридман (1976), Герберт А. Саймон (1978), Жерард Дебреу (1983), Джон Форбс Нэш (1994), Джеймс Миррлиз (1996), Дэниел МакФадден (2000), Дэниел Канеман (2002), Роберт Дж. Ауман (2005), Леонид Хурвич (2007), Роджер Майерсон (2007), Альвин Э. Рот (2012), Ллойд С. Шепли (2012) және Жан Тироль (2014). Төмен Эрдёс санына ие математиктермен құрылған кейбір инвестициялық фирмалардың қатарында Джеймс Б. Axcom Technologies компаниясының Ax және Renaissance Technologies компаниясының Джеймс Х. Саймонс бар, екеуінің де Эрдёс саны 3.

Философия

Философияның неғұрлым формалды түрлері математиканың негіздерімен ұқсас логикалық ойлау қағидаларын ортақтасқандықтан, бұл салалар үлкен дәрежеде байланысты, және көптеген философтарға Эрдос нөмірі тағайындалған. Философтар Джон П. Берджесс пен Брайан Скайрмстің Эрдос нөмірі 2-ге тең. Криптографтар Рон Ривест, Ади Шамир және Леонард Адлеман, RSA криптожүйесін ойлап тапқандар, барлығының да Эрдос нөмірі 2-ге тең.

Әсері

Ердос сандары көптеген жылдар бойы әлемдегі математиктердің фольклорының бір бөлігі болды. Мыңжылдықтың басында шекті Ердос саны бар жұмыс істейтін математиктердің арасында сандар 15-ке дейін, медианасы 5, ал орташасы 4,65 болды. Мысалы, саясаттанушы Стивен Брамстың Ердос саны 2-ге тең. Биомедициналық зерттеулерде статистиктердің жарияланымдардың авторлары болуы жиі кездеседі, және көптеген статистиктерді Джон Туки арқылы Эрдосқа байланыстыруға болады, оның Эрдос саны 2. Сол сияқты, танымал генетик Эрик Ландер және математик Дэниел Клейтман бірлесіп жұмыс істеген, ал Клейтманның Эрдос саны 1 болғандықтан, генетика және геномика қоғамдастығының үлкен бөлігі Ландер және оның көптеген серіктестері арқылы байланыстырылуы мүмкін. Густав Симмонспен ынтымақтастық криптографиялық зерттеулер қауымдастығында Эрдос сандарына мүмкіндік берді, ал көптеген лингвистердің шекті Эрдос саны бар, олардың көпшілігі Ноам Чомски (Эрдос саны 4), Уильям Лабов (3), Марк Либерман (3), Джеффри Пуллум (3) немесе Иван Саг (4) сияқты көрнекті ғалымдармен ынтымақтастық тізбектеріне байланысты. Бұған қоса, өнер салаларымен де байланыстар бар. Алекс Лопес Ортиздің сөзіне сәйкес, 1986 жылдан 1994 жылға дейінгі үш кезеңде Филдс және Неванлинна жүлделерінің барлық иегерлерінің Эрдос саны 9-дан аспайды. Ерте замандағы математиктер қазіргі математиктерге қарағанда аз мақала жариялаған, және бірлесіп жазылған мақалалар сирек кездесетін. Эрдос санының шекті болуы белгілі ең алғашқы адам Антуан Лавуазье (1743 жылы туған, Эрдос саны 13), Ричард Дедекинд (1831 жылы туған, Эрдос саны 7) немесе Фердинанд Георг Фробениус (1849 жылы туған, Эрдос саны 3) болуы мүмкін, бұл жарияланымдарға қойылатын талаптарға байланысты. Мартин Томпа Эрдос саны мәселесінің бағытталған графигін ұсынды, ынтымақтастық графигінің қабырғаларын әліпби бойынша ертерек автордан кейінгі авторға бағыттап, автордың монотонды Эрдос санын осы бағытталған графиктегі Эрдостан авторға дейінгі ең ұзын жолдың ұзындығы ретінде анықтады. Ол 12 ұзындығындағы жол тапты. Сондай-ақ, Майкл Барр "рационалды Эрдос сандарын" ұсынады, Эрдоспен бірлесіп p мақала жазған адамға Эрдос саны 1/p тағайындалуы керек деген идеяны кеңейтеді. Екінші түрдегі ынтымақтастық мультиграфынан (бірінші түрдегіге де қатысты) – әрбір бірлескен мақала үшін екі математик арасында бір қабырғасы бар – әр қабырғасында бір омдық кедергісі бар электр желісін құрастырады. Екі түйін арасындағы жалпы кедергі осы екі түйіннің қаншалықты "жақын" екенін көрсетеді. "Жеке зерттеуші үшін Эрдос саны сияқты өлшем [желідегі] құрылымдық қасиеттерін, ал h-индексі жарияланымдардың цитаталық әсерін көрсетеді" және "бірлесіп авторлық желілердегі рейтингтің шынайы және қанағаттанарлық рейтингін жасау үшін екі өлшемді де ескеру керек екеніне оңай сенесің" делінеді. 2004 жылы Эрдос саны 4 болатын математик Уильям Тозиер eBay-де бірлесіп авторлық құқықты саудаға салды, осылайша сатып алушыға Эрдос саны 5 берді. 1031 долларлық ұсынысты төлеуден бас тартқан испан математигі, бұл әрекетті мазақ деп санап, ұсынысты тоқтату үшін ғана қойған.

Вариациялар

Бұл ұғымның басқа салаларға қолданылуы үшін бірнеше нұсқалары ұсынылды, әсіресе Бэкон саны (кевин Бэконның «алты дәреже» ойынындағыдай), актерлерді фильмдердегі бірлескен түсірілімдер тізбегі арқылы актер Кевин Бэконмен байланыстырады. Ол 1994 жылы, Гоффманның Эрдос саны туралы мақаласы жарықтанғаннан кейін 25 жыл өткен соң құрылды. Шамалы ғана адамдар Эрдос пен Бэконға байланысты, сондықтан олардың екі санын қосып, Эрдос-Бэкон санын алады. Мысалы, «Ғажайып жылдар» телесериалында Винни Купер рөлімен танымал математик актриса Даника МакКеллар. Оның Эрдос саны – 4, ал Бэкон саны – 2. Бұдан әрі кеңейтуге болады. Мысалы, «Эрдос-Бэкон-Саббат саны» – бұл Эрдос-Бэкон санының және Black Sabbath тобымен жұрт алдында ән айту арқылы байланыстың жиынтығы. Физик Стивен Хокингтің Эрдос-Бэкон-Саббат саны 8-ге тең, ал актриса Натали Портманның саны 11 (оның Эрдос саны 5). Шахматта Морфи саны ойыншының өз заманының ең ұлы шахматшысы және ресми емес әлем чемпионы саналған Пол Морфимен байланысын көрсетеді. Го ойынында Шусаку саны ойыншының өз заманының ең күшті ойыншысы Хонинбо Шусакумен байланысын көрсетеді. Видео ойындарда Рю саны видео ойыны кейіпкерінің «Street Fighter» кейіпкері Рюмен байланысын көрсетеді.