Кіріспе

Қайталап түсетін түсік немесе қайталап жүктілік жоғалуы (RPL) – 2-3 жүктіліктің спонтанды жоғалуы, бұл әйелдердің 5%-ға дейін әсер ететін жағдай. Жүктілік жоғалуының нақты саны мен жүктілік апталарының мөлшері медициналық қоғамдар арасында әртүрлі анықталады. Көп жағдайда жүктілік жоғалуының нақты себебі, генетикалық тестілеу мен жан-жақты бағалауға қарамастан, анықталмайды. РЛП-ның себебі анықталған жағдайларда, олардың шамамен жартысы хромосомалық аномалияға (яғни, анеуплоидияға) байланысты болады. РЛП бірнеше тәуекел факторларымен байланысты, соның ішінде ата-аналық және генетикалық факторлар (яғни, ананың жасының ұлғаюы, хромосомалық аномалиялар, сперма ДНК-сының фрагментациясы), туа біткен және кейіннен пайда болған анатомиялық ерекшеліктер, өмір салты факторлары (яғни, темекі шегу, кофеин, алкоголь, стресс), эндокриндік бұзылыстар, тромбофилия (қан ұю бұзылыстары), иммунологиялық факторлар және инфекциялар. Американдық Репродуктивті Медицина Қоғамы 2 қатарынан түскен жүктіден кейін жан-жақты тексеруден өтуді ұсынады, бірақ бұл басқа медициналық қоғамдардың ұсынымдарынан өзгеше болуы мүмкін. РЛП-ны бағалау тәуекел факторларына байланысты көптеген тестілер мен бейнелеу зерттеулері арқылы жүзеге асырылады. Бұл цитогенетикалық зерттеулер, қан ұю бұзылыстарына арналған қан тесттері, гормон деңгейлері, диабетке тексеру, қалқанша безінің функциясын тексеру, сперма анализі, антиденелерді тексеру және бейнелеу зерттеулерін қамтиды. Емдеу әдетте тиісті тәуекел факторларына және тестілеу нәтижелеріне сәйкес тағайындалады. РЛП жұбайлардың психологиялық жағдайына елеулі әсер ете алады және депрессия, алаңдаушылық және стресс деңгейінің жоғарылауымен байланысты. Сондықтан, тиісті скрининг пен басқару (яғни, фармакологиялық ем, кеңес беру қызметтері) медициналық қызметкерлермен қарастырылуы тиіс.

Эпидемиология

Жүктіліктің жоғалуы, сондай-ақ түсік немесе спонтанды түсік деп те аталады, жүктіліктердің 25%-ға дейін кездеседі. Қайталамалы жүктілік жоғалуы сирек кездеседі және әйелдердің 5%-ы екі бір-бірден жүктілікті жоғалтады, ал тек 1%-ы үш немесе одан да көп жүктілікті жоғалтады.

Этиология және қауіп факторлары

Жүктіліктің қайталану себебі шамамен 50% жағдайда белгісіз болып қалады. Қайталамалы түсікпен (РЛП) байланысты тәуекел факторларына ата-аналық және генетикалық факторлар (ана жасының ұлғаюы, хромосомалық аномалиялар, сперма ДНК-сының фрагментациясы), анатомиялық ерекшеліктер, өмір салты, эндокриндік бұзылыстар, тромбофилия (қан тоқтау бұзылыстары), иммунологиялық факторлар және инфекциялар жатады. Бұл тәуекел факторларын жан-жақты қарастырғаннан кейін де, шамамен 50% жағдайда қайталамалы түсіктің нақты себебі анықталмайды.

Ата-ананың және генетикалық факторлар

Ананың жасы ұлғайған: Ананың жасының ұлғаюымен байланысты түсік тарту қаупі артады, 40 жастан асқан әйелдерде бұл көрсеткіш 50% жетеді. Жүктіліктің жоғалу ықтималдығының артуы 35 жастан асқан әйелдерде кездесетін трисомиялар – хромосомалық аномалиялардың көбеюімен байланысты. Кейбір зерттеулер хромосомалық аномалиялардың қайталама түсіктерге қарағанда, эпизодтық түсіктерде жиірек кездесетінін, ал 3 немесе одан көп түсік тартқан әйелдерде қайталама түсіктердің (RPL) жиілігі төмен екенін көрсетеді. Алдыңғы зерттеулер әртүрлі нәтижелер көрсеткен. RPL генетикалық бағалау, генетикалық кеңес беру және тиісті емдеу қажеттілігін анықтау үшін көбінесе ұсынылады. Алайда, бұл жеке тәуекелдерді бағалаудан (мысалы, отбасылық анамнез) кейін қарастырылады және түсік материалдарын емес, ата-ананың хромосомаларын тексеру ұсынылады. Сондықтан, Еуропалық урология қауымдастығының жыныстық және репродуктивті денсаулық бойынша ұсынымдары тұқымсыздық немесе қайталама түсіктер болған жағдайларда SDF тестілеуін жүргізуді ұсынады.

Анатомиялық жағдайлары

Жүктілікті толық аяқтау мүмкін болмауына анатомиялық себептер барлық әйелдердің шамамен он бес пайызында кездеседі, әсіресе үш немесе одан көп рет қайталап түсік түскен жағдайда. Жатырдың құрылымы баланың толық мерзімге дейін көтерілу қабілетіне әсер етеді. Анатомиялық ерекшеліктер жиі кездеседі және туа біткен немесе кейіннен пайда болған болуы мүмкін. Туа біткен: Туа біткен жатыр ақауларына бір мүйізді, септали, екі мүйізді, диделфикалық және доға тәрізді жатырлар жатады. Туған кезден бері болатын жатыр аномалиясы мен қайталап түсік түсу (RPL) арасындағы байланыс толыққанды анықталмаған, алайда жүктіліктің жоғалуымен байланысы бар. Бұл құрылымдық аномалиялар Мюллер жолының даму кезіндегі бұзылулардың салдарынан пайда болады. Бұл жағдайлар RPL жағдайларының шамамен 12,6%-інде кездеседі, ең көп кездесетін жағдайлар – септали (44,3%), екі мүйізді (36%) және доға тәрізді (25,7%) жатырлар. Бұл жатырдың құрылымдық аномалияларын гистеросальпингография, ультрадыбыс және МРТ сияқты бірнеше бейнелеу әдістері арқылы анықтауға болады.

Өмір салты факторлары

Өмір салты факторлары жалпы алғанда түсік тастау қаупімен байланысты, бірақ көбінесе RPL-дің нақты себептері ретінде қарастырылмайды. Оларға темекі шегу, кофеин қабылдау, алкоголь қолдану, дене салмағының индексі (ДМС) және стресс жатады. Бұл шолу электронды темекі мен вейпингті қамтыған жоқ, себебі авторлар осы темекі тарту түрлері мен RPL арасындағы байланысты зерттеген ешқандай зерттеу таппады. Темекі шегу мен түсік тастау қаупі арасындағы байланыс кеңінен зерттелген. Жүйелі шолу мен мета-талдауға сәйкес, темекі шегу түсік тастау қаупін арттырады және адам күніне шегетін темекі саны артық болған сайын бұл қауіп те артады. Сол зерттеуде 2010 жылғы Хирург-генералдың есебіне сәйкес, жүктілік кезінде темекі шегу плацентаның алшақтауы, мерзімінен бұрын босану және ана денсаулығының басқа да қауіптерімен қатар төмен салмақты бала тууы сияқты жүктілік асқынуларына әкелуі мүмкін екені расталады. Кофеин: Кофеин қабылдау мен спонтанды жүктілік жоғалу арасындағы байланысқа қатысты зерттеулердің нәтижелері бұрынғы жылдары әртүрлі факторлардың және зерттеулер арасындағы деректерді жинаудың шектеулеріне байланысты тұрақсыз болды. 2021 жылы темекі шегу мен RPL арасындағы байланысты қараған жүйелі шолу кофеин тұтыну RPL қаупін арттырмағанын көрсетті. Кофеиннің жүктілік кезіндегі зиянды әсерлері оның қанға жылдам сіңіп, плацента арқылы өту қабілетімен, сондай-ақ жүктілік кезінде кофеиннің ыдырауының баяулауымен байланысты болуы мүмкін, бұл ұрықты кофеин мен оның метаболиттеріне ұзақ уақыт бойы әсер етуіне мүмкіндік береді. Кофеин тұтыну ананың жүрек-қан тамырларына да әсер етуі мүмкін, бұл плаценталық қан ағынын азайтып, ұрықтың дамуына қауіп төндіреді. Темекі шегу және кофеин тұтыну сияқты, алкоголь қолдану мен жүктілік жоғалу арасындағы байланысты бағалауға бағытталған зерттеулер де тұрақсыз нәтижелер берді. Ананың өмір салты факторларын және қайталап жүктілік жоғалу қаупін қарастырған жүйелі шолу жүктілік кезінде алкоголь ішкен әйелдерде алкоголь ішпеген әйелдерге қарағанда статистикалық тұрғыдан маңызды жоғарылау қаупі байқалмады. Аптасына 5 немесе одан аз алкогольді ішімдік ішкен әйелдерде, егер нақты триместр көрсетілмесе, әр қосымша алкогольді ішімдікпен түсік тастау қаупі 6%-ға артады. Жүктілік кезінде алкоголь тұтынудың қауіпсіз деңгейін анықтау мүмкін болмағандықтан, көптеген медициналық ұйымдар ұрыққа зиян келтірудің алдын алу үшін алкогольден бас тартуды ұсынады. Дене салмағының индексі: Ананың семіздігі және жоғары дене салмағының индексі (ДМС) түсік тастау қаупімен байланысты, бірақ нақты себебі анықталмаған. Зерттеулер жүктілік жоғалуына HPA осінің гормоналды бұзылуының және семіздікпен байланысты болуы мүмкін инсулинге қарсы тұрудың репродуктивтік жүйеге тигізетін әсері, овуляцияны, эмбриондардың дамуын немесе эндометрийдің (жатыр қабығының) тұтастығын бұзуы мүмкін екенін көрсетеді. Осы деректерге қарамастан, RPL және ДМС арасындағы байланысты анықтауға бағытталған зерттеулер, оларға биіктік пен салмақ кіретін, тұрақсыз нәтижелер берді. Жүйелі шолу RPL тарихы бар әйелдердің ДМС-і жоқ әйелдерге қарағанда орташа есеп бойынша 0,9 кг/м² жоғары екенін анықтады. Алайда, бұл нәтижелер статистикалық тұрғыдан маңызды емес және тек артық салмақты және семіздік диапазонындағы ДМС-ке ғана қатысты емес. Басқа зерттеу шолуы "психологиялық стресске ұшыраған әйелдерде түсік тастау қаупі жоғары (OR 1,42, 95% CI 1,19–1,70)" екенін көрсетті. Алайда, осы зерттеулердің авторлары…

Эндокриндік аурулар

Гипотиреозды әйелдер жүктілікті жоғалту қаупіне ұшырайды. Диабеттің анықталмауы немесе нашар емделуі түсік түсіру жиілігінің артуына себеп болады. Поликистоздық жұмыртқалар синдромы бар әйелдерде де жоғалту көрсеткіші жоғары, бұл гиперинсулинемиямен немесе андрогендердің артық болуымен байланысты болуы мүмкін. Лютеалдық фазада прогестеронның жеткіліксіз өндірілуі қайталап түсетін жүктілік жоғалтуға (RPL) жағдай жасайды. Лютеалдық фазаның жетіспеушілігі: Лютеалдық фазаның жетіспеушілігі мәселесі күрделі. Бұл тұжырымның негізінде сары дене жүктіліктің бастапқы кезеңінде оны сақтау үшін жеткіліксіз мөлшерде прогестерон өндіреді. Бұл жағдайды бағалау дәстүрлі түрде эндометрий биопсиясы арқылы жүргізілді, бірақ соңғы зерттеулер мұндай бағалаудың дұрыстығын растамады. Тромбофилиясы бар көптеген әйелдер бір немесе бірнеше жүктілікті қиындықсыз өткізеді, ал басқалары жүктілік кезінде асқынуларға тап болуы мүмкін. Тромбофилия қайталап түсетін түсіктердің 49–65% дейін себебі болуы мүмкін.

Иммундық факторлар

Жүктіліктің қайталануына себеп болатын иммундық факторлардың ортақ ерекшелігі – ананың ұрыққа қатысты иммундық төзімділігінің төмендеуі болып табылады. Антифосфолипидтік синдром: Антифосфолипидтік синдром – аутоиммундық ауру, және қайталап жүктілік жоғалтудың жиі кездесетін себебі болып табылады. Қалқанша безге қарсы антителолар: Қалқанша безге қарсы автоантителолардың болуы қайталап түсік тастау қаупін арттырады, оның мүмкіндігі 2,3, 95% сенімділік интервалы 1,5–3,5 құрайды. Жатырдың табиғи киллерлік жасушаларының артуы: Табиғи киллерлік жасушалар – ақ қан жасушаларының бір түрі, жатыр тінінде кездеседі. Бұл жасушалардың жоғары деңгейі КЖС-мен байланысты болуы мүмкін, бірақ олардың санының артуы немесе болуы бұрын түсік тастамаған әйелдерде жүктілік жоғалтуын болжамайды. Еркектерге тән шағын гистоүйлесімділік: Аналарды еркектерге тән шағын гистоүйлесімділік (H Y) антигендеріне қарсы иммундау, екінші рет қайталап түсік тастаудың көптеген жағдайларында, яғни бұрынғы тірі туғаннан кейін болатын жүктіліктердегі қайталап түсікке себеп болатын патогендік рөл атқарады. Бұл әсердің мысалы ретінде, екінші рет қайталап түсік тастауға дейін және одан кейін туған балалардың арақатынасы 1,49 және 0,76 құрайды.

Инфекция

Көптеген бактериялық, саңырауқұлақтық, протозойлық және вирустық инфекциялар жүктіліктің жоғалу қаупімен байланысты, бірақ қайталама жүктілік жоғалумен тікелей байланыс анықталған жоқ. Түсік түсіру қаупін арттыратын инфекцияларға бактериялық вагиноз (M. hominis және U. urealyticum), сифилис, ЦМВ, денге қызуы, безгек, бруцеллез және ВИЧ жатады. Хламидия трахоматисі, адам папиллома вирусы (ВПВ), В гепатиті, токсоплазма гондии, HSV1/HSV2 және парвовирус B19 инфекцияларының түсік түсіру қаупіне қатысты мәліметтер әртүрлі.

Бағалау

Трансвагинальды ультрадыбыстық зерттеу ерте жүктіліктің денсаулығын бағалаудың басты әдісіне айналды. Егер жүкті емес науқастар қайталап жүктілік жоғалту себептерін анықтау үшін тексерілсе, әдетте келесі зерттеулер жасалады. Ата-ананың хромосомасын тексеру (кариограмма) көбінесе 2 немесе 3 жүктілікті жоғалтқаннан кейін ұсынылады. Тромбофилия, жұмыртқалық функциясы, қалқанша безі функциясы және диабетті анықтау үшін қан тапсырылады.

Емдеу

Егер қайталап жүктіліктің жоғалуының ықтимал себебі анықталса, емдеу сол себепке қарай бағытталуы керек. Көбінесе түсік тастаған жүкті әйелдердің арасында антикоагулянттар антифосфолипидтік синдромға және, мүмкін, туа біткен тромбофилияға шалдыққан әйелдерде тірі бала туу мүмкіндігі артады, бірақ себебі анықталмаған түсіктерде бұл көмектеспейді. Бір зерттеу көрсеткендей, созылмалы эндометритпен ауыратын көптеген әйелдерде "тиісті антибиотиктермен емделгеннен кейін фертильділік қалпына келді". Сәтті жүктілікке қол жеткізу үшін себебі анықталмаған қайталап жүктілік жоғалтуға ұшыраған әйелдерге арнайы кеңес беру және психологиялық қолдау қажет. Зерттеулерге сәйкес, жүктіліктің алғашқы кезеңдерінде психологиялық көмек пен ультрадыбыстық тексеру "70-80% жағдайда сәтті нәтиже беруі мүмкін". Дегенмен, әрбір жоғалту сәтті жүктілікке қол жеткізу мүмкіндігін төмендетеді және анаға психологиялық және физикалық қауіпті арттырады. Аспирин себебіздік қайталап жүктілік жоғалтуға ұшыраған әйелдерде түсіктің алдын алуға көмектеспейді. Иммунотерапия тиімді емес. Белгілі бір хромосомалық жағдайларда емдеу мүмкін болмаса да, преимплантациялық генетикалық диагностикасы бар экстракорпоральды ұрықтандыру (ЭКО) арқылы келесі жүктіліктің жоғалту қаупі төмен эмбриондарды анықтауға болады, содан кейін олар жатырға ауыстырылады. Алайда, ЭКО ана мен ұрықтың иммундық толеранттылығының бұзылуын түзетуге көмектеспейді.

Психологиялық әсері

Жүктіліктің жоғалуы маңызды және кейде ұзаққа созылатын психологиялық әсерге алып келуі мүмкін, оның ішінде жоғары деңгейдегі стресс, алаңдау және депрессия. Көбінесе қайталап жүктілігін жоғалтқан әйелдерге бұл әсер күштірек тиеді деген деректер бар. Жүктіліктің жоғалуына байланысты қайғыру – қалыпты және күтілетін жағдай. Гетеросексуалды жұптарда ерлер де жүктіліктің жоғалуынан қайғы сезінеді және өз сезімдерін жасырып, серіктерін қолдауға міндетті екенін айтады. Соңғы жылдары жүктілік кезінде антидепрессанттарды (әсіресе, ССЖС) қолдану 18%-ға дейін өсті. Бұл шешімді дәрігердің кеңесімен қабылдау керек, себебі антидепрессанттардың ұрыққа зиянды әсері мен тератогендік қасиеттері болуы мүмкін. Аналық бездің қатерлі ісігіне шалдығу қаупі, жүрек-қан тамырлары ауруларының асқынуы және 1, 2 немесе 3 рет түсік тартқан әйелдерде барлық себептерге байланысты өлім-жітім көрсеткіші сәйкесінше 44%, 86% және 150%-ға артуы мүмкін. Қайталап түсік тартқан әйелдерде келесі жүктіліктерде преэклампсия даму қаупі жоғарылайды.