Кіріспе
Маркетингтік термин: "Кіллер-қосымша" (көбінесе "қытқыш қосымша" деп қысқартылады) – бұл қандай да бір үлкен технологияның маңыздылығын көрсететін, өте қажетті немесе ізденісті бағдарламалық қамтамасыз ету. Мысалы, оның хост-компьютері, бейне ойын консолі, бағдарламалық платформасы немесе операциялық жүйесі. Тұтынушылар осы қосымшаны қолдану үшін ғана хост-платформаны сатып алады, бұл хост-платформаның сатылымын едәуір арттыруы мүмкін.
A killer application (often shortened to killer app) is any software that is so necessary or desirable that it proves the core value of some larger technology, such as its host computer hardware, video game console, software platform, or operating system. Consumers would buy the host platform just to access that application, possibly substantially increasing sales of its host platform.
Мысалдар
Бұл термин 1980-ші жылдардың аяғында пайда болған болса да, алғашқы ретроспективті танылған «өлтіретін қосымша» – 1979 жылы Apple II сериялы компьютерлері үшін шығарылған VisiCalc электрондық кестесі. Ол басқа компьютерлерге 12 ай бойы шығарылмағандықтан, адамдар бағдарламалық қамтамасыз етуге алдымен 2000 доллардан 10000 долларға дейін жұмсады (1979 жылғы 2000 доллардың қазіргі шамамен құны <есептелген сома>, ал 1979 жылғы 10000 доллардың қазіргі шамамен құны <есептелген сома>). Содан кейін қажетті Apple II-ге. 1980 жылы BYTE журналы: «VisiCalc – микрокомпьютерде қол жетімді және бүкіл жүйе сатылуына жауапты болған алғашқы бағдарлама», – деп жазды. Creative Computing журналының VisiCalc шолуы «компьютер сатып алуға жеткілікті себеп» деп тақырыпталған. Басқалары да Apple II үшін EasyWriter сияқты бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеуді таңдады, себебі оның сатылымы жоғары болды, бұл Apple-ге Commodore International және Tandy Corporation сияқты қарсыластарын жеңуге көмектесті. WordStar құрушыларының бірі Сеймур Рубинштейн, ең алғашқы «өлтіретін қосымша» атағын сол танымал мәтін редакторына беру керек екенін айтты, себебі ол VisiCalc-тен бір жыл бұрын шыққан және адамдарға компьютер сатып алуға себеп болған. VisiCalc қатарлар мен бағандарды дереу қайта есептеу мүмкіндігімен жаңа парадигма мен қабілеттерді енгізді. VisiCalc-тен төрт жыл кейін шығарылған Lotus 1 2 3 да IBM PC сатылымына оң әсер етті. Компьютер сатып алушылар PC-мен үйлесімділіктен гөрі белгілі бір PC бағдарламалық қамтамасыз етумен үйлесімділікті қалатынын атап өткен InfoWorld: «әңгімені тілмен айтайық. «PC-мен үйлесімді» немесе тіпті «MS DOS-пен үйлесімді» демейік. Керісінше, «1 2 3-мен үйлесімді» дейік», – деп ұсынды. UNIX операциялық жүйесі 1975–1985 жылдары DEC PDP 11 және VAX 11 мини-компьютерлері үшін «өлтіретін қосымшаға» айналды. PDP 11 және VAX 11 процессорларының көптеген түрлері DEC операциялық жүйелерін (RSTS немесе VAX/VMS) іске қоспады, керісінше UNIX-ті іске қосты, ол алғаш рет 1975 жылы лицензияланды. UNIX-тің виртуалды жадысымен (BSD 3.0) жұмыс істеу үшін VAX 11 компьютері қажет болды. Көптеген университеттер студенттер мен зерттеушілердің қажеттіліктерін қанағаттандыратын жалпы мақсаттағы уақытты бөлісу жүйесін қалаған. UNIX-тің алғашқы нұсқаларында C, Fortran және Pascal үшін тегін компиляторлар болды, бұл кезде бір тегін компиляторды ұсыну бұрын-соңды болмаған жағдай. UNIX пайда болғаннан бастап, жоғары сапалы жинақтау жабдықтарын және кейінірек PostScript принтерлерін nroff/troff жинақтау тілімен қолдады, бұл да бұрын-соңды болмаған жағдай. UNIX – бастапқы лицензия түрінде ұсынылған алғашқы операциялық жүйе (университет лицензиясының құны PDP 11-ден кем, тек 10 000 долларға тұрады), бұл оны шексіз машиналарда іске қосуға және машиналарға кез келген аппараттық құрылғылармен байланысуға мүмкіндік берді, өйткені UNIX I/O жүйесі кеңейтіледі.
Қолданылуы
Жақсы компьютердің бір белгісі – сол машина үшін арнайы жазылған бағдарламалық қамтамасының пайда болуы, ол кем дегенде біраз уақытқа дейін тек сол машинада ғана істеуге мүмкін болатын нәрсені істейді. |Steven Levy, 1985
Бұл терминнің басылымда алғаш рет пайда болуы 1988 жылғы 24 мамырдағы PC Week журналында тіркелген: "Әркімнің тек бір ғана керемет қосымшасы бар. Хатшының мәтін өңдегіші бар. Менеджердің электрондық кестесі бар". "Керемет қосымша" деген анықтама АҚШ-тың Microsoft корпорациясына қарсы монополияға қарсы ісінде Билл Гейтстің куәлік беру кезінде айтылды. Ол Internet Explorer-ді керемет қосымша деп сипаттаған электрондық хат жазған. Сұрақ-жауап барысында ол бұл терминнің "танымал қосымша" дегенді білдіретінін айтты және Microsoft Computer Dictionary анықтамасындағыдай, үлкен өнімнің сатылымын арттыратын немесе бәсекелестерін ығыстыратын қосымшаны білдірмейді. 2007 жылы iPhone-ды таныстырған Стив Джобс "керемет қосымша – қоңырау шалу" деді. iPhone-ның алғашқы он жылдығын қарастырған Wired журналының авторы Дэвид Пирс, Джобс телефонды дамыту кезінде қоңырау шалуға жақсы мүмкіндік беруге басымдық бергенімен, телефонның басқа мүмкіндіктері, мысалы, деректермен байланысу және үшінші тарап бағдарламалық қамтамасын орнату мүмкіндігі (кейін қосылған) көп ұзамай маңыздырақ болғанын жазды. World Wide Web (Mosaic және Netscape Navigator веб-браузерлері арқылы) – интернетті танымал еткен керемет қосымша, сондай-ақ музыкамен бөлісу бағдарламасы Napster да сондай.
The earliest recorded use of the term in print is in the May 24, 1988 issue of PC Week: "Everybody has only one killer application. The secretary has a word processor. The manager has a spreadsheet." The definition of "killer app" came up during the deposition of Bill Gates in the United States v. Microsoft Corp. antitrust case. He had written an email in which he described Internet Explorer as a killer app. In the questioning, he said that the term meant "a popular application," and did not connote an application that would fuel sales of a larger product or one that would supplant its competition, as the Microsoft Computer Dictionary defined it. Introducing the iPhone in 2007, Steve Jobs said that "the killer app is making calls". Reviewing the iPhone's first decade, David Pierce for Wired wrote that although Jobs prioritized a good experience making calls in the phone's development, other features of the phone soon became more important, such as its data connectivity and ability to install third party software (which was added later). The World Wide Web (through the web browsers Mosaic and Netscape Navigator) is the killer app that popularized the Internet, as is the music sharing program Napster.
Бейне ойындар
Бұл термин тұтынушыларды белгілі бір бейне ойын консолін немесе аксессуарын сатып алуға ынталандыратын бейне ойындарға қолданылады. Мұндай ойынды «жүйелік сатушы» деп те атайды. 1978 жылы аркадалар үшін шығарылған Space Invaders, 1980 жылы Atari VCS консоліне көшірілгенде, үш жылдық консольдің сатылымын төрт есеге арттырып, «қазалы» қосымшаға айналды. 1980 жылы шыққан Star Raiders, Atari 400 және 800 компьютерлері үшін жүйелік сатушы болуы мүмкін. Тағы бір мысал – 1981 жылы жарық көрген «Шығыс майданы» (1941). 1986 жылы Amiga үшін Cinemaware компаниясының алғашқы ойыны ретінде шыққан Defender of the Crown ойынының графикасы «компьютерлік ойындарда жаңа стандарттарды орнатты». 1996 жылы Computer Gaming World журналы Wizardry: Proving Grounds of the Mad Overlord (1981) ойыны «AD&D жанкүйерлерін Apple II-ді сатып алуға итермелегенін» жазды. Famicom-дағы Xevious ойыны консольдің алғашқы өлтіруші қосымшасы саналды, бұл жүйе сатылымының шамамен 2 миллион бірлікке өсуіне себеп болды. Computer Gaming World журналы Nintendo Entertainment System-дегі The Legend of Zelda, Sega Genesis-тегі Phantasy Star II және NEC TurboGrafx 16-дағы Far East of Eden ойындарын өз консольдері үшін өлтіруші қосымшалар деп атады. Super Mario, Final Fantasy және Dragon Quest сериялары Nintendo Famicom және Super Famicom консольдері үшін Жапонияда өлтіруші қосымшалар болды. 1991 жылы шыққан Sonic the Hedgehog үш жыл бұрын шыққан Genesis консолінің сатылымын жандандырған өлтіруші қосымша ретінде танылды. Mortal Kombat, Nintendo нұсқасынан айырмашылығы цензураланбағандықтан, Genesis консолінің сатылымын арттыруға көмектесті. Streets of Rage Ұлыбританияда Mega Drive/Genesis үшін жүйелік сатушы болды. Street Fighter II, бастапқыда 1991 жылы аркадалар үшін шығарылған, 1992 жылы Super NES платформасына көшірілгенде Super NES үшін жүйелік сатушы болды. SNES-тегі Donkey Kong Country Nintendo-ның Sega-ға қарсы оралуына көмектесті. Myst және The 7th Guest, екеуі де 1993 жылы шығарылды, жеке компьютерлер үшін CD-ROM дискілерін пайдалануға ықпал етті. Virtua Fighter 2, Nights into Dreams және Sakura Wars – Sega Saturn үшін өлтіруші қосымшалар. Euro 96 және Sega Rally Championship – Ұлыбританиядағы Sega Saturn-нің маңызды жүйелік сатушылары, соңғысы ең жылдам сатылатын CD ойынына айналды. Die Hard Arcade және Fighters Megamix Sega Saturn консолінің АҚШ-тағы сатылымын арттырды. Ridge Racer, Tekken, Tomb Raider және Crash Bandicoot – PlayStation үшін өлтіруші қосымшалар. Tomb Raider алдымен Sega Saturn және бір уақытта MS DOS үшін шығарылды, бірақ ойындар PlayStation-ның алғашқы табысына үлкен үлес қосты. Final Fantasy VII – PlayStation үшін тағы бір өлтіруші қосымша. Computing Japan журналы PlayStation-ның әлемдік орнатылған базасы 1996 жылдың қарашасына дейін сатылған 10 миллион бірліктен 1997 жылдың мамырына дейін сатылған 16 миллион бірлікке дейін 60%-ға өскеніне осы ойын негізінен жауапты екенін айтты. Super Mario 64 және GoldenEye 007 – Nintendo 64 үшін өлтіруші қосымшалар. Virtua Fighter 3, Sonic Adventure және The House of the Dead 2 – Dreamcast үшін өлтіруші қосымшалар. NFL 2K – АҚШ-тағы Dreamcast үшін өлтіруші қосымша. Gran Turismo 3 және Grand Theft Auto ойындары PlayStation 2 үшін өлтіруші қосымшалар. Halo: Combat Evolved және Halo 2 – Xbox үшін өлтіруші қосымшалар, ал келесі сериялар Xbox 360 және Xbox One үшін өлтіруші қосымшалар болды. Көптеген бейне ойын және технология сыншылары Xbox Live-ті Xbox үшін жалпы өлтіруші қосымша деп атайды. Blue Dragon – Жапониядағы Xbox 360 үшін өлтіруші қосымша. Wii Sports – Wii үшін өлтіруші қосымша. Metal Gear Solid 4: Guns of the Patriots PlayStation 3 сатуын арттырды. Mario Kart 8 – Ұлыбританиядағы Wii U үшін өлтіруші қосымша. The Legend of Zelda: Breath of the Wild – Nintendo Switch үшін өлтіруші қосымша. Half Life: Alyx – виртуалды шындық гарнитуралары үшін алғашқы нағыз AAA виртуалды шындық ойыны ретінде өлтіруші қосымша. Valve Index сияқты VR гарнитураларының сатуы оның жарияланғанынан кейін күрт өсті, бұл пайдаланушылар осы ойын үшін ғана өнімді сатып алғанын көрсетеді. Microsoft Flight Simulator Xbox Game Studios-тың Xbox Game Pass жазылымы және Xbox Series X/S үшін өлтіруші қосымша деп аталды.