Жаңа туған сәбилердің денесі сыртқы ортаға бейімделуі, Апгар шкаласы арқылы бағалау, туғаннан кейінгі алғашқы күндердегі маңызды өзгерістер туралы мақала.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа туған нәрестенің бейімделуі
Neonatal adaptations
Жүктіліктің соңында ұрық анадан бөлініп, босану арқылы өмірге келуі керек. Ауамен тыныс алатын жаңа ортаға енгеннен кейін, нәресте жатырдан тыс өмірге бейімделуді бастайды. Бұл тірі туатын барлық жануарларға тән, ал бұл мақалада ең көп зерттелген мысал ретінде адамдар талқыланады. Сыртқы орта жаңа туған нәресте үшін күрт өзгеріс болып табылады, сондықтан оны жиі және мұқият бағалау қажет. Апгар шкаласы – туғаннан кейін бірден жүргізілетін бағалау. Ол жүрек соғуының жиілігін, тыныс алуын, бұлшықет тонусын, рефлекстерін және тері түсін қамтиды. Апгар бағасы туғаннан кейін бір және бес минуттан соң есептеледі. Балл 0-ден 10-ға дейін, 0 – ауыр жаңа туған нәресте стресін, ал 10 – жатырдан тыс өмірге сәтті бейімделуді көрсетеді. Жаңа туған нәресте жатырдан тыс өмірге бейімделу кезінде реактивтілік кезеңдерін бастан өткереді. Бұл кезеңдер үш сатыға бөлінеді. Бірінші сатысы өмірдің алғашқы 30 минутында жүреді; осы кезеңде нәресте сергек және жауапты болады, жүрек соғуы минутына 160-180 рет жетеді, содан кейін минутына 100-120 ретке дейін тұрақтанады. Өкпедегі сырылдар мен тыныс алудың ретсіздігі қалыпты жағдай. Екінші сатысында жауап беру және қозғалыс белсенділігі төмендейді, көбінесе ұйқы күйінде көрінеді. Бұл кезең 1-2 сағатқа созылуы мүмкін. Үшінші сатысы реактивтіліктің екінші кезеңі. Бұл кезең туғаннан кейін 2-8 сағат ішінде кез келген уақытта пайда болуы мүмкін және 10 минуттан бірнеше сағатқа дейін созылуы мүмкін. Тахикардия және тахипнея қысқа мерзімде байқалуы мүмкін. Меконийдің шығуы да орын алады. Сол жақ атриумдағы қысым оң жақ атриумнан жоғары болады, бұл овалдық тесіктің жабылуына себеп болады. Туғаннан кейін 10 минут ішінде қан артериялық канал арқылы солдан оңға қарай аға бастайды. Бұл сол жақ қарыншаның шығысын айтарлықтай арттырады және соққы көлемін ұлғайтады. Содан кейін кальций каналдарының белсенділігі артып, калий каналдары төмендеп, артериялық каналдың тарылуын күшейтеді. Артериялық каналдың функционалдық жабылуы алғашқы 24 сағат ішінде, ал толық жабылуы 4 апта ішінде жүреді. Соңында жүрек шығысы жатырдағыдан шамамен екі есе артады. Осы қан айналым жүйесінің барлық өзгерістері ұрықтың қан айналымынан ересектердің қан айналымына бейімделуіне әкеледі. Бұл кезеңде ұрықтың қан айналымы кезінде белгілері болмаған туа біткен жүрек ауруларының кейбір түрлері цианоз немесе тыныс алу белгілерімен көрінуі мүмкін. Көріністері: Жаңа туған нәресте жылағанда, овалдық тесіктен қан ағыны кері бұрылып, нәрестенің терісі алғашқы бірнеше күнде сәл көгілдірленіп көрінуі мүмкін. Жаңа туған нәрестенің жүрек соғуы минутына 110-160 рет болуы керек, ал туғаннан кейін алғашқы бірнеше сағатта жүрек соғуының ретсіздігі жиі кездеседі. Жүрек дыбысының биіктігі, ұзақтығы және қарқындылығы ересектерге қарағанда өзгеше болады. Қан қысымы систолалық 60-80 мм сын. бағ. және диастолалық 40-50 мм сын. бағ. аралығында болуы керек. Артериялық орташа қысым туған кездегі жүктіліктің аптасына тең болуы керек. Туғаннан кейін алғашқы сағатта систолалық қан қысымы 15 мм сын. бағ. дейін төмендеуі мүмкін. Бағалау/әрекеттер: Нәрестедегі жүрек-қан тамырларының проблемаларын анықтау үшін жақыннан бақылау және тері түсін бағалау маңызды. Нәресте тыныш немесе ұйықтаған кезде, жүрек соғуының жоғары деңгейін бір минут бойы бақылау керек. Жылаумен немесе басқа сыртқы факторлармен байланысты емес, алғашқы бірнеше сағаттан кейін жүрек соғуының ретсіздігін бақылап, бағалау керек. Қан қысымын өлшеу үшін дұрыс өлшемдегі манжет қолданылуы керек, нәресте тынышқанда өлшеген дұрыс. Тұрақты тахикардияны анемия, гипертермия, гиповолемия және сепсис сияқты жағдайларға қарай бағалау керек. Тұрақты брадикардия туа біткен жүрек блогының немесе гипоксимияның белгісі болуы мүмкін. Бөртпе және орталық цианоз (қолдар мен аяқтардағы цианоз жиі кездесетін және қалыпты жағдай) жүрек-қан тамырларының проблемаларын көрсетуі мүмкін.
At the end of pregnancy, the fetus must take the journey of childbirth to leave the reproductive mother. Upon its entry to the air breathing world, the newborn must begin to adjust to life outside the uterus. This is true for all viviparous animals; this article discusses humans as the most researched example. The outside environment is a drastic change for the neonate, therefore the neonate must be assessed frequently and thoroughly. The Apgar scale is an assessment performed immediately following birth. It consists of the assessment of heart rate, respiratory effort, muscle tone, reflex irritability, and generalized skin color. Apgar scoring is performed one minute and five minutes after birth. Scoring ranges from 0 to 10, with 0 indicating severe neonatal distress and 10 indicating a smooth transition to extrauterine life. Newborns transitioning into extrauterine life will undergo periods of reactivity. These periods are divided into three stages. The first stage occurs in the first 30 minutes of life; during this stage the infant is alert and responsive with heart rate peaking at 160 180 beats per minute and then stabilizes to a baseline rate of 100 120 beats per minute. Crackles upon auscultation and irregular respirations are a normal finding. In the second stage, there is a decrease in responsiveness and motor activity which is often manifested as sleep. This period can last from 1–2 hours. The third stage marks the second period of reactivity. This period can occur anywhere in the first 2 to 8 hours after birth and lasts anywhere from 10 minutes to several hours. Tachycardia and tachypnea may be present during brief periods. Passing of meconium also occurs. The left atrium now has higher pressure than the right atrium causing the foramen ovale to close. Within the first 10 minutes of birth, blood begins to flow left to right through the ductus arteriosus. This causes a significant increase in output of the left ventricle and increase in stroke volume. Subsequently, calcium channel activity increases and potassium channel decreases furthering ductal constriction. Functional closure of the ductus arteriosus occurs within the first 24 hours, with permanent closure following within 4 weeks. Lastly cardiac output increases to nearly double what it was in utero. All of these cardiovascular system changes result in the adaptation from fetal circulation patterns to an adult circulation pattern. During this transition, some types of congenital heart disease that were not symptomatic in utero during fetal circulation will present with cyanosis or respiratory signs. Manifestations: When the newborn cries, there is a reversal of blood flow through the foramen ovale which causes the newborn to appear mildly cyanotic in the first few days of life. The heart rate of the newborn should be between 110 and 160 beats per minute and it is common for the heart rate to be irregular in the first few hours following birth. The heart sounds will have a variation in pitch, duration, and intensity than that of an adult. Blood pressure readings should range from 60 to 80 mm Hg systolic and 40–50 mm Hg diastolic. Mean arterial pressure should be the same as the weeks of gestation at birth. Within the first hour after birth, there may be a drop of up to 15 mm Hg in the systolic blood pressure. Assessments/Interventions: Assessment and monitoring of vital signs and skin color are important in detecting cardiovascular issues in the infant. The apical pulse rate should be auscultated for one full minute when the newborn is calm or sleeping. Any irregular heart rate after the first few hours of life that is not related to crying or another outside factor should be monitored and evaluated. Blood pressure will be taken with an appropriately sized cuff, preferably when the newborn is at rest. Consistent tachycardia should be evaluated for conditions such as anemia, hyperthermia, hypovolemia, and sepsis. Consistent bradycardia could be an indication of congenital heart block or hypoxemia. Pallor and central cyanosis (cyanosis in hands and feet is a common and normal finding) can also indicate cardiovascular issues.
Желдету және оттегімен қамтамасыз ету
Физиология: Жаңа туған сәбидің өкпелері газ алмасу орталығына айналады. Жаңа туған нәрестенің тыныс алу функциясына әсер ететін факторлар көптеген; оларға химиялық, механикалық, жылулық және сезімдік факторлар жатады. Тыныс алу, ұрықтың аорталық және каротидтік химиорецепторлары оттегі мен көмірқышқыл газының концентрациясының өзгеруімен стимуляцияланғанда басталады. Вагинальды босану кезінде, нәрестенің кеудесі босану арнасымен қысылады. Туғаннан кейін, теріс қысым өкпеге ауаның енуіне мүмкіндік береді. Сәбидің алғашқы айқаюы альвеолалардың кеңеюіне және ұрықтың өкпе сұйықтығының сіңуіне көмектеседі. Температураның өзгеруі және басқа сезімдік стимуляция да тыныс алу функциясына үлес қосады. Көріністері: Тыныс алу үлгілері көбінесе ретсіз және беткей болады. Нәрестенің тыныс алу жиілігі минутына 30-60 дем аралығында болуы керек, мұрынмен тыныс алуға басымдық беріледі. Қабырғалар көлденең бағытта кеңейеді. Тыныс дыбыстары екі өкпеде де анық және тең болуы керек. Іштен тыныс алу қалыпты жағдай. Акроцианоз – қалыпты құбылыс. Бағалаулар/Араласулар: Мұрын мен ауыз секреттерін сору сұйықтықтың тазаруына көмектеседі. Өкпе дыбыстарын аускультациялау арқылы кез келген аномалияны анықтау. Қандағы оттегінің қанығуын анықтау үшін пульс оксиметриясы жүргізіледі. Тыныс алу қиындықтарының белгілерін бақылау: мұрын қанаттарының кеңеюі, үрлеу, орталық цианоз.
Physiology: Upon birth, the newborn's lungs become the center for gas exchange. There are a variety of factors that influence newborn respiratory functions; these factors include chemical, mechanical, thermal, and sensory. Respirations begin when fetal aortic and carotid chemoreceptors are stimulated by the varying concentrations of oxygen and carbon dioxide. During vaginal birth, the newborn's chest is compressed by the birth canal. Upon delivery, negative pressure allows air into the lungs. The first cries of the infant allow for alveoli expansion and absorption of fetal lung fluid. Temperature changes and other sensory stimulation contributes to respiratory function as well. Manifestations: Breathing patterns are often irregular and shallow. The infants respiration rate should be between 30 and 60 breaths per minute with preference for nasal breathing. Ribs expands horizontally. Breath sounds should be clear and equal in both lungs. Abdominal breathing is normal. Acrocyanosis is a normal finding. Assessments/Interventions: Suctioning of nasal and oral secretions promotes fluid clearance. Auscultation of lung sounds to assess for any abnormalities. Pulse oximetry is performed to determine oxygen saturation. Monitor signs of respiratory distress such as: nasal flaring, grunting, central cyanosis.
Метаболистік
Физиология: Туылғаннан кейін нәресте анасының глюкоза көзінен бөлініп, энергия алу үшін жиналған майға жүгіне бастайды. Гликоген қоры мерзімі толып туған кезде ең жоғары деңгейде болады. Өмірге келген алғашқы сағатта қандағы глюкоза деңгейі әдетте ең төменгі шегіне жетеді, содан кейін 2-4 сағат ішінде тұрақтанады, сондықтан емшекке ерте қою ұсынылады. Тамақтандыру кешіктірілген жағдайларда, нәресте лактатты, бос май қышқылдарын және кетон денелерін пайдалана алады. Көріністері: Қандағы глюкозаның қалыпты деңгейі 40-50 мг/дл аралығында. Сору және сіңіру рефлексі болуы керек, ал нәресте жиі, аз мөлшерде тамақтанады. Барлық өмірлік көрсеткіштер қалыпты шекте болуы керек, нәрестенің тыныштық пен тоқтық сезімін көрсетуімен үйлеседі. Бағалаулар/Араласулар: Қандағы глюкоза деңгейін бақылап, мүмкіндігінше ертерек емшек сүтімен немесе сүт қоспасымен тамақтандыруға ынталандыру керек. Лактация және емшек сүтімен тамақтандыру туралы білім беру қажет болған жағдайда ұсынылуы тиіс.
Physiology: At birth, the newborn is cut off from the mother's glucose supply and will begin to rely on stored fat for energy. Glycogen stores are maximal at term. Within the first hour of life, blood glucose will typically reach its lowest point and then stabilize within 2 to 4 hours, hence breastfeeding is promoted immediately. In cases where feeding is delayed, the neonate can use lactate, free fatty acids, and ketone bodies. Manifestations: Normal blood glucose levels range from 40 to 50 mg/dl. Rooting and sucking reflex should be present and the neonate will eat small amounts frequently. All vital signs should be within normal limits coinciding with the neonates presentation of calmness and satiation. Assessments/Interventions: Monitor blood glucose level and encourage breastfeeding or formula feeding as early as possible. Lactation and breastfeeding education should be provided as appropriate.
Температураны реттеу
Физиология: Жаңа туған нәрестелерде дене жылуын өндіру қабілеті (термогенез) дамымаған дікіс механизміне байланысты жоқ. Дене жылуы өткізгіштік, конвекция және сәулелену арқылы жоғалады. Терморегуляция бірнеше әдіс арқылы жүзеге асырылады: қоңыр майдың метаболизмі және теріге тері қатыстыру, сонымен қатар "кенгуру күтімі" деп те аталады. "Қоңыр май" – метаболикалық жылуды өндіру үшін май қышқылдарын жылдам тотықтыруға арналған митохондриялардың жоғары концентрациясы бар мамандандырылған майлы тіндер. "Теріден теріге" қатыстыру – жаңа туған нәрестені күтушінің жалаңаш кеудесіне дереу қою. Бұл күтушінің денесінен таралатын жылу арқылы нәрестенің терморегуляциясын қамтамасыз етеді. Көріністері: Қалыпты температура диапазоны салқындаған нәрестелердің ырылдауы немесе алаңдауы мүмкін. Жаңа туған нәрестелердің қол-аяқтары ұрықтық күйде сақталады, бұл олардың дене бетін азайтып, жылу жоғалтуды төмендетеді. Бағалау/Араласу: Нәрестені туғаннан кейін дереу құрғатып, теріге тері қатыстыруды бастаңыз. Жылы көрпелер мен бас киімдермен қамтамасыз етіңіз. Егер теріге тері қатыстыру мүмкін болмаса, сәулелі жылытқыш пайдаланыңыз. Қолтық астындағы дене температурасын үнемі бақылаңыз. Киім ауыстыру және тексеру кезінде нәрестенің салқындауына жол бермеңіз.
Physiology: Newborns lack the ability of thermogenesis due to underdeveloped shivering mechanism. Body heat is lost through conduction, convection, and radiant heat. Thermoregulation is achieved through several methods: the metabolism of brown fat and Kangaroo care, also known as skin to skin. "Brown fat" is specialized adipose tissue with a high concentration of mitochondria designed to rapidly oxidize fatty acids in order to generate metabolic heat. Skin to skin to care is the immediate placement of the neonate directly onto a caregiver's bare chest. This promotes thermoregulation of the neonate through heat generated from caregiver. Manifestations: Normal temperature ranges from Cold infants may cry or appear restless. The neonates' arms and legs maintain a fetal position, lessening their body surface area and reducing heat loss. Assessments/Interventions: Dry neonate immediately after birth and initiate skin to skin contact. Provide warm blankets and a hat. Utilize a radiant warmer if skin to skin is not appropriate. Frequently monitor axillary body temperature. Limit neonate's exposure during diaper changes and assessments.