Кіріспе

1878–1880 жылдардағы Мидлотиан науқаны – Ұлыбританияның Либералдық партиясының басшысы Уильям Гладстонның шетелдік саясатқа арналған бірқатар сөздері. Ол көбінесе алғашқы заманауи саяси науқан ретінде танылады. Бұл науқан Гладстонның саясатқа қайта оралуына жол ашты. Науқан өз атын Гладстонның (шотланд тегі болған) 1880 жылғы сайлауда сәтті сайланған Шотландиядағы Мидлотиан сайлау округінен алды. Премьер-министр Бенджамин Дизраэли Ұлыбританияның экономикалық және қаржылық проблемаларынан назарды ауыстыру үшін британ-османдық қарым-қатынастардың нашарлауын пайдаланғанда, Гладстон төрт сөз сөйлеп үкіметті қаржылық нашарлыққа, ішкі заңнаманы ескермеуге және шетелдік істерді тиімсіз басқаруға айыптады. Мидлотиан науқаны Гладстон басшылығымен Либералдық партияны біріктірді және үкіметті ертерек тарату туралы ойлауға итермеледі. Ол либералдарды сайлауда жеңіске жеткізген күшті серпінді жасады.

Өмірбаян

1876 жылы түрік билігінің қатаң цензурасына қарамастан, болгар сәуір көтерілісін басу кезінде Османлылар жасаған бірқатар қатыгездіктер туралы хабар британдық баспасөзге жетті. Британдық қоғамның реакциясы көбінесе наразылық болды, бұл наразылық баспасөз арқылы күшейді. Бірақ Бенджамин Дизраэли үкіметі Қырым соғысындағы одақтасы және аймақтағы Ресейдің ықтимал кеңеюіне қарсы тұрушы болған Осман империясын қолдау саясатын жалғастырды. Глэдстон бастапқыда бұл мәселеге салқын қарады, бірақ 1878 жылға қарай Осман үкіметіне британдық экономикалық қолдау көрсетуді тоқтатуды жақтайтын мақалалар жариялады.

Үгіт-насихат

1880 жылға қарай Гладстонның осы мәселеге деген табандылығы оны қоғамдық назардың ортасына әкелді, ал 1880 жылғы жалпы сайлауда Гладстон бірнеше қалаларға сапар шегіп, осы тақырыпта бес сағатқа дейін сөз сөйледі. Оның сөздерінің мәнері көбінесе уағыздармен салыстырылады, ал оның құйылысқан, эмоционалды, бірақ логикалық тұрғыдан дұрыс құрылған сөздері 1880 жылдары көптеген бейтарап сайлаушыларды либералдарға көндіріп, Дизраэлидің соңғы консервативтік үкіметін құлатуға септігін тигізді. Осы жиынға қатысушылардың көп болуы (әрқайсысына бірнеше мың адам келді, сайлау құқығының салыстырмалы түрде шектеулі болуын ескеретін болсақ, Гладстон әр округтегі сайлаушылардың көп бөлігіне сөйлей алды) Гладстонның сөздерінің кеңінен жариялануы және оларға қоғамның реакциясы да маңызды рөл атқарды. Пол Брайтон бұл өте сәтті медиа-шара болды деп санайды: Мидлотиандағы жаңалық – Гладстонның трибунадан сөйлегені емес. Мұндай нәрсе көптеген жетекші саясаткерлер үшін бұрыннан бар еді. Бұл іс-шараның медиа-шара ретінде тиімді жобаланғаны, оны жамылған журналистердің талаптары мен уақыт шектеулері ескерілгені және таңғы және кешкі басылымдарда максималды әсерге қол жеткізу үшін жасалғаны еді.

Мазмұны

Глэдстонның сөздері ұлттық саясаттың барлық саласын қамтыды, ол үлкен тыңшылар алдында үкімет қағидалары бойынша кеңейтілген курсын оқыды, бұл курстың мәртебелі де қызықты екендігін көрсетті. Басты сөздері либералдық үкімет философиясының негізін құрайды, оны оның терең ағылшын дінінің ынтасы нығайтты. Сол кезде Шотландия осындай діни және моральдық туралық пен адалдықты насихаттауға ұмтылған ел болды. Оның назары көбінесе сыртқы істерге шоғырланды. Глэдстон заңмен басқарылатын, әлсіздерді қорғайтын әлемдік қауымдастыққа деген адалдығын көрсетті. Оның идеалды әлемдік тәртіп туралы көзқарасы жалпыға ортақтық пен кіріктіруді біріктірді; ол топтық сезімге, басқаларға деген қайраттылыққа шақырып, ақырында адамзаттың бірлігінің кең көрінісіне жетті.

Негізгі дереккөздер

Гладстон, В. Е. Мидлотиандық сөйлеулер. 1879 (Лестер университетінің баспасы, 1971). Гладстон, Уильям Э. Мидлотиандық сөйлеулер, 1884, М. Р. Д. Футтың кіріспесімен (Нью-Йорк: Гуманитарлық баспа, 1971) онлайн.