Кіріспе

Сайлаушыларға кері байланыс беру әдісі

Сайлаушының тексерілетін қағаз аудит жолы (VVPAT) немесе тексерілген қағаз жазба (VPR) – дауыс берусіз дауыс беру жүйесін пайдалана отырып, сайлаушыларға кері байланыс беру әдісі. VVPAT сайлау машиналарының тәуелсіз тексеру жүйесі ретінде қарастырылған, ол сайлаушыларға өздерінің дауысының дұрыс берілгенін тексеруге, сайлау алаяқтығы немесе ақаулығын анықтауға және сақталған электрондық нәтижелерді тексеруге мүмкіндік береді. Онда кандидаттың аты (оның үшін дауыс берілді) және партияның/жеке кандидаттың символы болады. АҚШ-та қолмен белгіленген бюллетеньдерге қарағанда, оның қолданылуы артып келеді, бірақ оларды басып өтуі екіталай. VVPAT дауысты сақтау үшін электрондық емес, қағаз түрінде жазудың негізгі айырмашылықтарын ұсынады. Қағаз түріндегі VVPAT-ты адам көзі оқи алады және сайлаушылар өздерінің дауыстарын тікелей түсіндіре алады. Компьютерлік жадқа құрылғы мен бағдарламалық қамтамасыз ету қажет, олар патенттелген болуы мүмкін. Қауіпсіз дауыс беру машинасының жазбалары дауыс беру машинасының өзі анықтамай, тез өзгертілуі мүмкін. Адамның араласуынсыз дауыс беру машиналарының деректерді бұзуы қиынырақ. Жарамсыз немесе дұрыс жұмыс істемейтін дауыс беру машиналары сайлаушының ниетіне сәйкес келмейтін дауыстарды сақтауы мүмкін. VVPAT сайлаушыларға өздерінің дауысы дұрыс берілгенін тексеруге мүмкіндік береді және бұл жүйе дауыстарды өзгерту немесе жоюға қосымша кедергі ретінде қызмет ете алады. VVPAT тікелей электронды дауыс беру жүйесін (DRE) қамтиды, ол сайлаушыларға олардың дауысы дұрыс жазылғандығын растайды. Бұл алдамшылықты және жабдықтың бұзылуын анықтау құралы ретінде қарастырылады және кейбіреулер оны қажет деп санайды. Сайлау заңдарына байланысты қағаз аудит жолы заңды дауыс беру бюллетенін құрауы мүмкін, сондықтан қайта санау қажет болған жағдайда қолмен дауыс санау жүргізілуі мүмкін. Бұл шешімді алғаш рет AVANTE International Technology, Inc. (Нью-Йорк, 2001 жылдың наурызы) және (Сакраменто, Калифорния, 2002 жыл) қолданды.

Документсіз дауыс беру жүйелерінде – механикалық дауыс беру машиналарында да, DRE дауыс беру машиналарында да – сайлаушы өздерінің ниеті дұрыс жазылғандығын растау үшін материалдық бюллетеньді қарап шығу мүмкіндігіне ие емес. Сонымен қатар, дау туындаған жағдайда сайлау қызметкері бюллетеньдерді қолмен қайта санап шыға алмайды. Осы себепті, сыншылар сайлау алаяқтығының немесе ақаулықтың ықтималдығының артуын айтады және Брюс Шнайер сияқты қауіпсіздік сарапшылары сайлаушылардың тексеруге болатын қағаз аудитін талап етеді. Документсіз дауыс беру жүйелері тек "сақталған дауыстарды" қайта санауға мүмкіндік береді. Егер машина бұзылған немесе ақаулықтан зардап шексе, бұл "сақталған дауыс" дұрыс сайлау ниетін білдірмеуі мүмкін. Қағаз аудит жолын іске асырудағы негізгі кедергі – аудиттің орындалуы мен авторитеті. Қағазбен жасалған аудит жүйелері электрондық дауыс беру жүйелерінің құнын арттырады, оларды іске асыру қиын болуы мүмкін, көбінесе арнайы сыртқы аппаратты қажет етеді және оларды пайдалану қиын болуы мүмкін. АҚШ-та 27 штат заң немесе ереже бойынша сайлауда пайдаланылатын барлық тікелей электронды дауыс беру машиналары үшін қағаз аудитін талап етеді. Ал тағы 18 штат оларды талап етпейді, бірақ оларды штаттық немесе жергілікті билік органдарында қолданады. АҚШ-тың бес штатында ешқандай қағаз жолы жоқ. Үндістанда 2014 жылғы жалпы сайлауда пилоттық жоба ретінде 543 парламенттік округтің 8-інде сайлаушылардың қағаз аудитін тексеру жүйесі (VVPAT) енгізілді. VVPAT Лакхнау, Гандинагар, Бангалор Оңтүстік, Ченнаи Орталық, Джадавпур, Раипур, Патна Сахиб және Мизорам сайлау округтерінде іске асырылды. Сайлаушылардың тексеруге болатын қағаз аудит жолы алғаш рет 2013 жылдың қыркүйек айында Үндістанда Нагаландтың Ноксен (Ассамблея округінде) сайлау кезінде қолданылды. 2013 жылы Мизорамда өткен сайлауда 40 орындық сайлаудың 10-ында VVPAT-тың ЭВМ-мен бірге алғаш рет кең көлемде қолданылған. 2017 жылғы сайлауда Гоа штатының барлық аймағында VVPAT-пен жабдықталған ЭВМ-тер қолданылды, бұл Индияның барлық аймағында алғаш рет VVPAT-ті қолдану болды. 2019 жылғы жалпы сайлауда 543 сайлау учаскесінде электронды дауыс беру машиналары арқылы әрбір дауыс беруді тіркеуге мүмкіндік беретін VVPAT жүйесі енгізілді.

Тарих

Дауыс беруші тікелей дауыс беретін машинада дауыс бергенде, "оның нәтижесіне қол жеткізгенін сезімдері арқылы білмейді. Ең көп айта алатыны, егер машина қалыпты жұмыс істесе, онда ол дауыс берді". Бұл байқауды 1897 жылы Хорацио Роджерс жасаған, және ол Роджерс сөйлеген алғашқы механикалық дауыс беру машиналары сияқты, DRE дауыс беру машиналары үшін де әлі де дұрыс. 1899 жылы Джозеф Грей бұл мәселені механикалық дауыс беру машинасымен шешті, ол бір мезгілде дауыстарды өз механизміне тіркейді және дауыс беруші оны сайлау жәшігіне салу алдында тексеруге болатын қағаз бюллетеньге белгілейді. Грей былай түсіндірді: "Осылайша, біз билеттерді [бюллетеньдерді] механикалық түрде тексереміз, ал билет сонымен қатар тізілімді [механикалық дауыс санауын] тексереді". Бұл тек қана қағаз және механикалық жазбаларды салыстыру үшін аудит өткізілген жағдайда ғана тиімді. Тікелей дауыс беруді тіркеу механизмі үшін параллель қағаз із жасау идеясы бір ғасыр бойы тоқтатылды, бірақ ол 1992 жылы Ребекка Меркури осыған ұқсас идеяны ұсынғанға дейін қайта ашылмады. Меркури әдісі, кейбіреулер осылай атаған, оның PhD диссертациясында 2000 жылдың қазан айында жетілдірілді; соңғы нұсқасында қағаз жазба шынықтың артында басылады, сондықтан дауыс беруші оны алып немесе өзгерте алмайды. Дауыс берушінің тексеруіне болатын қағаз аудит ізін қосатын алғашқы коммерциялық дауыс беру жүйелері Avante Vote Trakker және Sequoia AVC Edge-ге жасалған VeriVote Printer болды. Avante жүйесі алғаш рет 2002 жылы сынақтан өтті, ал 2003 жылы Невада штаты VVPAT технологиясын штаты бойынша қолдануды міндеттеді және Sequoia жүйесін қабылдады. Avante дизайнында дауыс берушінің қағаз жазбаны алуына кедергі келтіретін қорғаныс кейіннен қосылса, Sequoia дизайнында кезекті дауыс берушілердің қағаз жазбалары бір қағаз рулонына тізбектей басылды.

Қолдану

Әртүрлі технологиялар қағаз аудиторлық ізді іске асыру үшін қолданылуы мүмкін. Тікелей электронды дауыс беру машинасына (DRE) принтерді қосу арқылы машинада сақталған қағаз жазбаларды басып шығару. Мұндай конструкциялар көбінесе сайлаушыға электрондық бюллетеньге сәйкес келетін басылған жазбаны растауға мүмкіндік беретін мөлдір беттің артында жазбаны ұсынады. Жазбаларды қолмен санап, дау туындаған жағдайда электрондық дауыс беру нәтижелерімен салыстыруға болады. Электрондық бюллетень бейнелерін және сайлаушы тексерген қағаз жазбаны кездейсоқ жасалған бірегей дауыс беру сессиясы идентификаторымен байланыстыратын шешімдер патенттелген және патентке өтініш берілген. DRE дауыс беру машиналарына қауіпсіздік элементтері бар арнайы қағазға қағаз жазбаларды басырып шығаратын принтерді қосу. Басылған бетте жай мәтіндік жазба және сайлаушы таңдаған опциялардың қарапайым штрих-коды болады. Бұл бет ресми бюллетень болып табылады және кейіннен қайта санау немесе аудит қажет болған жағдайда барлық түпнұсқаларды сақтау үшін құлыпталған урналаға жіберіледі. DRE-ден алынған электрондық жазба штрих-код сканерінен алынған жазбамен салыстырылады және егер сәйкессіздік болса, ресми дауыс беруді анықтау үшін электрондық жазба емес, қағаз бюллетеньдер қолданылады. Сайлаушы бюллетеньді сканерге/құлыпқа салудан бұрын оны тексеруге және қате болса, жарамсыз етуге мүмкіндігі бар, бұл қолданыстағы қолмен дауыс беру жүйелерінде әрқашан мүмкін болған. DRE дауыс беру машиналарына принтерді қосу арқылы сайлаушы сақтайтын немесе машинада сақталатын шифрланған квитанцияны басып шығару. Егер квитанция сақталса, оларды қолмен санап, дау туындаған жағдайда электрондық дауыс беру нәтижелерімен салыстыруға болады. Бұл жүйелер АҚШ-тағы сайлауларда қолданылмаған. Электрондық дауыс беру машинасының құрамында электрондық бюллетень жасалған кезде бір уақытта шифрланған аудиторлық ізді құру, куәгерлік жүйесінің бір түрі. Дау туындаған жағдайда аудиторлық ізге қол жеткізіп, электрондық дауыс беру нәтижелерімен салыстыруға болады. DRE орнына учаскелік оптикалық сканерлеу немесе белгілеу табельдерін пайдалану. Бұл қарапайым және тиімді жүйеде сайлаушылар қағаз бюллетеньдерді толтырады, содан кейін оларды учаскедегі табельдер электрондық түрде санайды, бұл стандартталған тесттерді бағалау үшін қолданылатын технологияға ұқсас. Оптикалық сканерлеу машиналары ондаған жылдар бойы қолданылып келеді және сайлаушылардың тексерілген аудиторлық ізді әдепкі бойынша ұсынады. Табельдер сайлау кезінде артық дауыс беруді анықтай алады, осылайша сайлаушыға бұзылған бюллетеньді түзету мүмкіндігі беріледі. Сайлаушыларға өздері қалай дауыс бергенін дәлелдеуге мүмкіндік беретін жүйелер жасырын дауыс берудің қабылданған анықтамасына сәйкес келмейді, өйткені мұндай дәлелдеме сайлаушыларды қорқыту және дауыс сату қаупін арттырады. Сондықтан, мұндай дәлелдеуге мүмкіндік беретін жүйелер көптеген халықаралық келісімдер мен ішкі заңдармен тыйым салынған. Профессор Ави Рубин АҚШ Палатасы Әкімшілік комитетінің алдында қағаз бюллетеньдерді қолдап, VVPAT қосымшаларын қолдамайтын дауыс беру жүйелерін жақтады. Ол жеке блогында "бұл мәселені төрт жыл бойы зерттегеннен кейін, VVPAT-пен DRE ақылға қонымды дауыс беру жүйесі емес екеніне сенемін" деп жазды. VVPAT сияқты аудиторлық жүйе, ықтимал ақауларды немесе алаяқтықты анықтау үшін кездейсоқ қайта санауда қолданылуы мүмкін. VVPAT әдісімен қағаз бюллетеньді ресми жазба ретінде қарастыруға болады. Бұл жағдайда бюллетень біріншілік болып табылады және электрондық жазбалар тек бастапқы санау үшін немесе кейбір жағдайларда VVPAT зақымдалған немесе оқылмайтын болса ғана қолданылады. Кейінгі кез келген қайта санауда немесе дауларда электрондық бюллетень емес, қағаз бюллетень пайдаланылады. Қағаз жазбасы заңды бюллетень ретінде қызмет еткен кезде, бұл жүйе кез келген қағаз бюллетень жүйесінің артықшылықтары мен кемшіліктеріне сәйкес келеді. Австралиялық DRE жүйесін жасаған Мэтт Куинн болашақта "Сайлаушылардың мұндай мүмкіндігі жоқ жүйеге сенуіне ешқандай себеп жоқ, және олардан мұны сұрауға болмайды. Неге [сайлаушылар] маған сенім артуы керек – жобаның табысына мүдделі адам? Сайлаушылардың тексерілген аудиторлық ізді табуы – демократияның иесі сайлаушылардың басым көпшілігіне жүйенің тұтастығын «дәлелдеудің» жалғыз жолы." Үндістанда 2016 жылғы Тамилнад Заң шығарушы жиналысы сайлауында Канчипурам (Мемлекеттік жиналыс округі) сайлау учаскесіндегі 17C нысанындағы дауыс саны мен сол учаскедегі EVM басқару блогындағы дауыс саны сәйкес келмегендігін анықтауда VVPAT көмектесті. 2018 жылдың маусымында Үндістан Сайлау комиссиясы барлық VVPAT-тарда ылғалды сіңірмейтін контраст сенсоры мен қағаз рулонының үстіне орнатылған қорғағышты енгізді, осылайша оны шамадан тыс жарықтан және ыстықтан қорғады. VVPAT және EVM арасындағы келіспеушілік болған жағдайда, нақты сайлау учаскесіндегі қағаз жолдары қайта саналады. Егер келіспеушілік сақталса, VVPAT қағаз жолдарымен анықталған санау EVM-де тіркелген дауыс санауынан басымдық алады.

Пайдалануға ыңғайлылығы мен ергономиялық мәселелер

Сайлаушы үшін басылған жазба "сайлау бюллетенінен өзге форматта, өзге жерде, өзге уақытта тексеріледі және контрасты мен жарық параметрі өзгеше графикалық орналасуға ие". 2003 жылдың қараша айында Коннектикут штатының Уилтон қаласында дерлік барлық сайлаушылар қолхаттарын іздеп, тексеруге көмекке мұқтаж болды, бұл дауыс беруге кеткен уақытты және сайлау комиссиясының жұмысын арттырды. VVPAT дауыс беру процесін күрделендіреді, ол өзінен дауыс беруден жаңқа қалуға себеп болатын фактор. Бұл мәселені қағаз жолын тексеріп растай алмаған сайлаушылар түсінбеді. Куяхога сайлауды қарау тобы соңғы баяндамасында VVPAT-ті жабатын мөлдір емес есіктерді, соқыр сайлаушыларға арналған құралдармен жабдықталғандардан басқа, алып тастауды ұсынды. Жалпы алғанда, осы басылған жазбаларды жинау және санау қиын болуы мүмкін. 2007 жылы Джим Кропчо мен Джеймс Мойер осы теорияны дәлелдейтін тәжірибелік үлгіні жасап, жариялады. Мемлекеттік ақпаратты сұрау арқылы, олар Делавэр округінің Огайо штатындағы бірнеше дауыс беру машинасы бар учаскеде сайлаушылар туралы мәліметтерді сайлау тізімдерінен және сайлаушылардың таңдауларын VVPAT-тан алды. Екі деректер жинағы да электрондық бюллетеньдердің берілген тәртібін тәуелсіз растағандықтан, олар сайлаушының жеке басын оның таңдауымен тікелей байланыстырды. Огайо штатының он округінде 1,4 миллионнан астам тіркелген сайлаушыға әсер етті. Келесі сайлаудан бұрын жағдай шешілді, сайлау тізімдеріндегі дауыс беруге рұқсат куәліктеріндегі реттік нөмірлер алынып тасталды. Дегенмен, басқа штаттарда да осындай осалдықтар кездесуі мүмкін.

Тиімділік мәселесі

Сайлаушылардың дауыс беру алдында қағаз аудитін міндетті түрде тексеруі талап етілмейтіні де мәселелі, ал бұл дауысты "растау" үшін өте маңызды. Қағазды қарау мүмкіндігі жеке сайлаушыға сенімділік сыйласа да, VVPAT жүйесінің бұрыс жұмыс істеуін немесе алаяқтықты тиімді тексеру үшін, сайлаушылардың статистикалық мағынасы бар жеткілікті саны қатысуы керек.

Қолжетімділік мәселесі

Қазіргі VVPAT жүйелері кейбір мүмкіндігі шектеулі сайлаушылар үшін қолданылмайды. Сенатор Кристофер Додд (D CT) 2005 жылдың маусым айында АҚШ Сенатының Ережелер және әкімшілік жөніндегі комитетінде Федералды сайлаулардағы сайлаушылардың растау процедурасы туралы тыңдауда куәлік берді: "Көзі көрмейтін адамдар өз таңдауларын тәуелсіз және жеке түрде тек қағаз арқылы растай алмайды. Сол сияқты, қол қимылы шектеулі адам да қағазды алып, ұстау қажет болса, оны жеке өзі растай алмайды".

Құқықтық мәселелер

VVPAT жүйесінің маңызды мәселесі аудиттің уақытына қатысты. Кейбір мамандар сайлау күні тікелей электронды дауыс беру машиналарын кездейсоқ тексеруді ұсынды, бұл машинаның істен шығуына қарсы қорғау үшін жасалады. Алайда, сайлау учаскелері жабылмастан бұрын дауыстардың ішінара саналуы американдық ұлттық сайлауларда болған жағдайға ұқсас проблема тудыруы мүмкін, онда Шығыс жағалаудағы нәтижелерге сүйене отырып, Батыс жағалаудағы сайлау учаскелері жабылмастан бұрын жеңімпаз жарияланады. Сонымен қатар, кейбір құзыреттіліктерде сайлау учаскелері жабылмастан бұрын дауыстардың ішінара саналуы заңсыз болуы мүмкін. Басқалары тікелей электронды дауыс беру машиналарын сайлаудан кейін немесе дау туған жағдайда ғана тексеруді ұсынды. Егер сайлаудан кейін аудит жүргізілсе және бюллетеньдерді санау мен аудит нәтижесі арасында қайшылық анықталса, қай санау ресми санау екені белгісіз болады. Кейбір құзыреттіліктер бюллетеньді ресми санау ретінде заң жүзінде бекітіп, аудиттің рөлін күмәнді қалдырады. VVPAT тікелей дауыс беру жүйелеріне жақында ғана қосылғандықтан, оның құзыреті туралы мәселе әлі де толыққанды түсініксіз.