Кіріспе

Ирландиялық сәулетші (1699–1733)

Эдвард Ловетт Пирс (1699 – 7 желтоқсан 1733) – ирландиялық сәулетші, Ирландиядағы палладиандық стилдің басты өкілі. Ол бастапқыда әкесінің бірінші туысы, сэр Джон Ванбрудың жетекшілігімен сәулетші мамандығын оқыған деп саналады. Ол ең белгілісі Дублиндегі Ирландия Парламенті үйлері және Кастлтаун үйімен аты шықты. Оның азаматтық және жеке ғимараттарда қолданған архитектуралық идеялары Ирландия сәулетінің түрін өзгертіп жіберді. Оны ирландиялық палладиандық сәулет пен Грузия Дублинінің әкесі деп атауға болады.

Ерте өмір

Эдвард Ловетт Пирс 1699 жылы Мет графтығында дүниеге келді. Ол Норфолк графтығының Уитлингхэм қаласынан генерал Эдвард Пирстің жалғыз баласы, архитектор сэр Джон Ванбрудың бірінші туысы және 1676–77 жылдары Дублиннің лорд-мэрі болған Кристофер Ловетттің қызы Франсис еді. Сол жылы Ванбру өзінің алғашқы маңызды архитектуралық тапсырмасы – Касл-Ховард сарайының құрылысын бастады. Бұл Англиядағы тұңғыш нағыз барокко стиліндегі үй болды. Қызыққа толысы, Ванбрудың жаңа туысы 28 жылдан кейін барокко стилін тоқтатуды көздеген жетекші архитекторлардың біріне айналды. 1715 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Пирс өзінің көрнекті архитектор туысының шәкірті болды. Сондықтан Пирс Бленхайм сарайының жоспарларын және құрылысын тікелей көріп, зерттеген болуы мүмкін. Патшайым Аннаның қайтысынан кейін жұмыс жаңадан басталған және құрылысы қиындықтарға толы, жиі тоқтатылып тұрған кезде ол оны зерттеген болуы ықтимал. Алайда, Пирс сол кезде архитектуралық мансапты қалайтынына толық сенімді болмаған сияқты. 17 жасында полковник Морристің басқаруымен драгун полкінде корнет болып әскерге қатысты. Әскерде қызметтен кейін, шамамен 1722 жылы, ол алғашқы мамандығына оралып, архитектураны қайта зерттеуге кірісті. Ол Франция мен Италияның архитектуралық шедеврлерін оқып үйренді. Бірақ, ең көп әсер еткен архитектура стилін ол Венетода тапты. Ол Палладионың көптеген әйгілі виллаларының егжей-тегжейлі суреттерін жасады, олар оның кейінгі жұмыстарына шабыт берді. Италияда ол Дублинге жақын жердегі үлкен сарайдың құрылысын қашықтан басқарып жүрген флоренциялық архитектор Алессандро Галилеймен танысты. 1720 жылдары Норфолк графтығында ол жергілікті отбасылар үшін бірнеше архитектуралық тапсырмаларды орындады, оның ішінде Шэдвелл Кортының алғашқы нұсқасы (1727–29) үшін өзінің алыс туысы, әуесқой архитектор Джон Бакстонмен бірге жұмыс істеді. 1725 жылы Эдуард өзінің бірінші туысы, генерал Томас Пирс пен Мэри Хьюздың қызы Эннге үйленді. Олардың төрт қызы болды, олар Норфолк графтығындағы Уитлингхэм иелігін ата әкесінен мұра етті. Олар: Мэри, кейін Льюис Томасқа, содан кейін Джеймс Слаторға үйленді, бірақ генерал-майор Льюис Томас анасы болды; Анна, Чамбер Хэллоузға үйленді; Франсис, Бенджамин Лейкке үйленді; және Генриетта, Чарльз Уиллингтонға үйленді. Ол полковник Клемент Невиллдің драгун полкінде капитан болып қызметін жалғастырды.

Архитектуралық мансап

1724 жылға қарай Пирс Ирландияға оралып, Дублинде тәжірибелі сәулетші болып жұмыс істеді. Ол кезде Италияда оқыған жалғыз ирланд сәулетшісі болғандықтан, оның классикалық идеялары оған дереу танымалдылық әкелді, оның сәулеттік жетістігі дерлік бірден болды; бұған Ирландия қоғамындағы байланыстары мен жағдайы, тіпті одан да маңыздысы, Уильям Коннолли және Кастлтаунмен байланысы көмектескені сөзсіз. 1730 жылдары Ловетт Пирс Уильям Хафпенниді көмекші ретінде жұмысқа алды және ол Ирландия бойынша саяхаттай жүргенде Майкл Хоар деген атпен таныстырды.

Қамал қаласы

Кастлтаун үйі – Ирландиядағы ең ірі және маңызды сарайлардың бірі, сонымен қатар ол Палладиандық стильді Ирландияға әкелген үй деп есептеледі. Бұл сарайды Уильям Коннолли (1662–1729) тапсырыс берді, ол қарапайым отбасыдан шығып, жылжымайтын мүлікпен айналысу арқылы Ирландияның ең бай және ықпалды адамдарының біріне айналды. Алғашқы жоспарларды шамамен 1718 жылы Алессандро Галилей жасады, жаңа сарай Коннолидің Ирландияның Лорд-әділеті ретіндегі саяси қуатын көрсетуі тиіс болды. Галилей 1719 жылы Италияға оралды, бірақ Кастлтаунда құрылыс басталатын күтпестен, жоспарларды ғана жасап кетті. Шындығында, жұмыс 1722 жылға дейін басталмады. Екі жыл бойы жоба бақылаусыз қалған сияқты, 1724 жылы оны жиырма бес жасар Эдвард Ловетт Пирс басқарып алды. Пирс Италиядан Ирландияға оралғаннан кейін, ол Галилеймен бірге жоспарлармен жұмыс істеген болуы мүмкін. Сондықтан Пирстің Кастлтаунмен байланысы Ирландияға оралуынан бұрын пайда болған болуы мүмкін. Мүмкін, Пирс Кастлтаунның құрылысын қадағалау үшін Ирландияға оралуға ынталанды. Пирс өмірінің соңына дейін Кастлтаундағы құрылыс жұмыстарын жалғастырды. Кастлтаунның қанша бөлігі Галилейдің, ал қаншасы Пирстің еңбегі екені нақты белгісіз. Егер Пирс Италияда Галилейдің жұмысына қатысып, оның жоспарларында жұмыс істеген болса, онда сол кездегі дәстүр бойынша Пирстің жұмысы оның ұстазына жатқызылған болар. Галилей әрине, екі қызметтік қанатқа апаратын колоннадалармен шектелінген негізгі орталық сарайдың жалпы жоспарын шынайы Палладиандық стильде жасауға жауапты болды. Кастлтаун Ирландияда осы схемамен салынған алғашқы үй болды. Галилей жобалаған Кастлтаундағы классикалық фасадының қатаң симметриясы Пирстің кейінгі жұмыстарында да көрінді. Ішкі және бөлмелердің соңғы жоспарлары Пирстің жұмысы деп есептеледі, бірақ жерүсті бағына қараған қабылдау залдарының тізбегі қатаң Палладиандық дәстүрге сәйкес келмейді. Италиядағы Кастлтаун сияқты сарайлар елдік вилла емес, қалалық палаццо болар еді. Орталық залмен және ендіктердің соңындағы кішкентай бөлмелермен аяқталатын бөлмелердің тізбегі сол кездегі ағылшын ел үйлеріндегі мемлекеттік бөлмелерге тән. Кастлтаундағы орталық зал екі қабатты кіреберіс залға ашылады, одан сарайдың бойымен созылатын дәліз өтеді; басты баспалдақ үлкен залдың жанындағы қосымша залда орналасқан. Бұл мемлекеттік бөлмелердің, залдың және баспалдақтың орналасуы Кастлтаунды Пирс Ванбрудың студенті болған кезде зерттеген Бленхейм сарайына ұқсатады. (Пирс баспалдақты жобалағанмен, ол оның өлімінен 28 жыл өткен соң, 1760 жылы ғана салынды.)

Белламонт үйі

Пирстің алғашқы тапсырмаларының тағы бірі, оған анасының қайын інісі Томас Кут, Каван округіне қарасты Кутхиллдің солтүстік-шығысындағы Беламонт үйін, сондай-ақ Беламонт Орманы деп аталатын үйді салуды тапсырған. Бұл туыстық байланыс ерекше емес еді, өйткені Пирстің көптеген клиенттері онымен туыс болған. Кастлтаун сияқты, Беламонт та Ирландияның алғашқы Палладиан үйі деп есептеледі. Жобаға қатысты жылдар 1725–1730 аралығында көрсетілген, қандай жыл болса да (1725 ықтимал), бұл Ирландиядағы көптеген Палладиан үйлерінің арасында бірінші болып салынғаны анық. Төрт бөліктен тұратын, шағын ғимарат Палладионың Вилла Капрасынан шабыттанған. Негізгі қасбетінің ең төменгі қабаты жартылай жертөле болып табылады, одан жоғары орналасқан пиано нобильдің ортасында төрт бағаналы портик пен фронтон орналасқан, ал портиктің екі жағында бір-бір биік терезе бар. Бір қабатты портик астындағы бас кіреберіске кең баспалдақпен көтерілуге болады. Пиано нобильдің үстінде, төменгі қабаттағы терезелердің жартысына тең мөлшердегі терезелері бар екінші қабат орналасқан. Бүкіл қасбеттің ені төрт терезеден тұрады. Композиция – бұл Венето виллаларының сәнділігі мен сәл жоғары деңгейдегі шаруа үйінің араласуы, бұл 200 жыл бұрын Палладионың бастапқы жобаларының мақсаты болған. Кастлтаун байлық пен биліктің символы болса, одан әлдеқайда кіші Беламонт Палладиандық стиль мен сәулет өнерінің кемелдігінің үлкен символы болып табылады. Осы кезеңде Пирс Драмкондра үйінің оңтүстік жағын да қайта жобалады (қазіргі All Hallows Campus, Дублин).

Тірі ағзалар обелискi

1727 жылы болған аштықтан кейін Стиллорганда Пирске жатқызылатын обелиск, қаза тапқандардың құрметіне ескерткіш ретінде орнатылды. 100 метрден биік бұл граниттен жасалған монументтің ішінде үлкен күмбезді зал бар, одан көрініс алаңына апаратын баспалдақ көтеріледі. Монументті Пирске жатқызу мүмкін, өйткені ол египеттік элементтері бар, жаңа неоклассикалық стильде салынған, алайда Пирс сол кезде "Гроув" деп аталатын үйінде осы ауданда тұрған. Бұл үлкен үй (кейін Тиг Лоркейн залы деп аталды) 1963 жылы Стиллорган боулинг аллеясымен ауыстырылды.

Ирландия Парламенті Үйі

1727 жылы Пирс өзінің қамқоршысы, спикер Коноллидің көмегімен Ирландияның Мейт округіне қарасты Ратоат округі үшін Ирландияның Төменгі палатасының депутаты болып сайланды. Ол Кастлтаунда спикер Коноллиге үздіксіз жұмыс істеп тұрды. Сол жылы Ирландия үкіметі Дублиндегі Колледж Гриндегі Чичестер Хаустағы ескі мәжіліс орнын жаңа, арнайы салынған парламент ғимаратымен алмастыру туралы шешім қабылдады. Спикер Конолли жаңа Парламент үйін Колледж Гринде салуды бірінші болып ұсынды, сондықтан таңқаларлық емес, Пирс, Парламент мүшесі (депутат) және Коноллидің қызметкері осы жобаны жобалау үшін таңдалды. Жаңа Парламент ғимаратының іргетасы 1729 жылы салынды, палладиандық стильдегі дизайн, жоспарланғандай, Колледж Гринге қарап тұрған алып колоннадасымен таң қалдырды. Парламенттің екі заң шығарушы палатасы Пантеон стиліндегі күмбезбен толықталған сегізбұрышты классикалық ғибадатхананы қамтыды, ол Төменгі палата ретінде қызмет етті (1792 жылы өрт салдарынан қирады). Мұндағы көрермендер галереясы 700 адамға дейін сыйымды, бұл шынайы ашық үкіметтің символы болды; кішкентай, бірақ әдемі Лордтар палатасы орталық аркадасы мен фронтонымен бірге сақталды. 19 ғасырдың басында ғимаратты Ирландия Банкі иеленді, содан бері Гандон мен Джонсонның жасаған үлкен кеңейтуі сияқты маңызды өзгерістер енгізілді. Банкке сату шарты бойынша парламентке қатысты барлық белгілер алынып тасталды. Дегенмен, Пирс идеялары Лордтар палатасында әлі де анық көрінеді.

Кашель сарайы

Парламент ғимаратының сәулетшісі ретінде 1730 жылы Пирс Ирландияның Бас геодезігі болып тағайындалды, ол Томас Бергтің орнын басты. Италиядан оралғаннан кейін небәрі төрт жыл өткен соң, оның осы маңызды лауазымы табысының нышаны болды. 1730 жылы парламент ғимаратында жұмыс жалғасып жатқанда, енді Ирландияның ең танымал және ізделіс сәулетшісіне айналған Пирс, архиепископ Теофилус Болтоннан Типперэри округіндегі Кашелдегі жаңа епископ сарайын салуды тапсырды. Салдарынан, екі негізгі қабаты бар, үлкен, әсемделмеген қызыл кірпіштен салынған Палладиан стиліндегі сарай пайда болды. Қалпақ шатыры кірпіштен жасалған фронтонмен жасырылған, жеті бөліктен тұратын негізгі фасадының ортасында үш бөліктен тұратын ілгектің шығыңқы бөлігі орналасқан, жалғыз әшекейлеуі – бірінші және екінші қабаттарды бөлетін тас жолақтар болды. Бірінші қабаттағы екі шеткі бөліктері венециялық терезелермен ауыстырылды. Нәтижесінде, қарапайым әсемдікке ие үй пайда болды. Пирс сонымен қатар сарайдың аумағын ландшафтық жобалауды және Кашел тасына дейінгі жеке жолды да жобалады. Қазіргі таңда мүлікте "Cashel Palace" қонақ үйі орналасқан.

Дезарт соты

Дезарт соты 1733 жылы алғашқы Дезарт лорды, Джон Кафф үшін салынған. Бұл жертөлесі бар, бес терезелік екі қабатты үй болған. 1923 жылы IRA жасаған өрт салдарынан толығымен қирады.

Мұра

Жаңа Парламент ғимаратына жоғары баға берілгеннен кейін, 1731 жылы құрылыс Парламент отырысын өткізуге жеткілікті деңгейде аяқталды. 1732 жылы Пирс рыцарьдық атаққа ие болды, ал 1733 жылы Дублин қаласының құрметті азаматы атанды. Сэр Эдвард Ловетт Пирс осы кезде өзінің сәттілігі мен танымалдылығының шыңына жеткен еді. Жоғарыда сипатталған белгілі жұмыстарынан өзге, Пирс көптеген басқа тапсырыстарды да орындады. Мейт округіндегі Саммерхилл үйі (1950 жылдары бұзылған) оған жатқызылады, бірақ оның замандасы, сәулетші Ричард Кассельс осы жұмысты басқарған деп есептеледі. Пирс Дублиннің бай және аристократтары үшін кішкентай, қарапайым қала үйлерін де жобалады; оның еңбектерінің екі мысалы Генриетта көшесінде сақталған (жоғарыда оң жақта көрсетілген). No.9 үйді оның туысы, миссис Томас Картер үшін салған. Айыныштысы, бұл кезең қысқа болды. Дублин қаласының құрметті азаматы атанғаннан кейін бірнеше апта өткен соң, ол абсцесске шалдығып, 1733 жылдың 16 қарашасында өзінің үйінде, The Grove, Stillorgan-да 34 жасында септицемиядан қайтыс болды. Оның денесі 1733 жылдың 10 желтоқсанында Донибруктағы Сент-Мэри зиратында жерленді. Оның әйелі мен төрт баласы одан кейін тірі қалды. Энн 1749 жылдың 15 шілдесінде Дублиндегі Сент-Стефанс-Гриндегі үйінде қайтыс болды және 1749 жылдың 17 шілдесінде Доннибрукта жерленді. Эдвард Ловетт Пирс өте жылдам дамыды; архитектуралық тәжірибесінің алты жылында жеке және қоғамдық архитектураның ең биік деңгейіне жетті. Ол Палладиандық стильді басқа еуропалық елдерге қарағанда ерекше ықыласпен қабылдаған елге енгізді. Өлген кезде ол Палладионың туындыларын Ирландия бойынша таратуды жалғастырған Палладиандық сәулетшілер қауымдастығына жетекшілік етті.