Кіріспе

Тәуелсіз саяси тарихында Бразилия жеті конституцияны қабылдады. Ең соңғысы 1988 жылдың 5 қазанында ратификацияланды.

Өмірбаян

1889 жылғы 15 қарашада император Педро II тақтан түсірілді, Бразилия монархиясы жойылды және 1824 жылғы Конституция қолданыстан шығарылды. Басқа конституция жазылғанша ешқандай уақытша конституция қолданылмады. Конституцияны жазу процесі 1889 жылы заңгерлер мен саясаткерлер тобы бастады, ал мәтіні 1891 жылғы 24 ақпанда Конституциялық конгресс тарапынан түзетілді.

Өмірбаян

1930 жылы ауыр саяси мәселелерден кейін президент Вашингтон Луис төңкеріс арқылы құлатылды. 1891 жылғы Конституция жойылды және Уақытша президент Гетулио Варгас де-факто жеке диктатор ретінде билік жүргізді, бірақ тәуелсіздік алғаннан бері Бразилия мемлекетін бақылап келген жер иелері элитасы осының жалғасуын болдырмауға күш салды. 1932 жылы Сан-Паулуда Конституциялық революция Конституция талап етті. Осының нәтижесінде Конституциялық Ассамблея сайланды және конституция 1934 жылдың 16 шілдесінде, Ескі Республиканы құлатудан кейін өткен төрт жылдан кем уақыт ішінде қабылданды. Варгас өзінің билігін заңдастыру үшін осы конституцияны қабылдады.

Конституция

Бұл конституция Бразилияның ең қысқа өмір сүрген Конституциясы болды, ол үш жыл ғана (1937 жылға дейін) созылды. Қысқа өмір сүргеніне қарамастан, бұл конституция маңызды болды, себебі Бразилия конституциясы алғаш рет көп партиялық сайлауларда тікелей сайланған депутаттармен бастапқыдан жазылды. Осының нәтижесінде, Бразилияның саяси, әлеуметтік және экономикалық өміріне бірқатар жақсартулар енгізілді: Жоғарғы Сотқа толық тәуелсіздік берілді және барлық басқа соттар оған бағынышты болды. Ересектердің жынысына қарамастан, барлық азаматтарға саяси құқықтар берілді. Палата депутаттарына сайлауда пропорционалды дауыс беру жүйесі енгізілді, оған халық өкілдерімен қатар кәсіподақтар мен басқа да кәсіби ұйымдардан өкілдер де кірді – бұл Ресей революциясының соққысы мен итальяндық фашизмнің ықпалымен енгізілген корпоративтік құрылғы. Жоғарғы Соттың бақылауында сайлауды қадағалау үшін арнайы сайлау соты құрылды (бұрын сайлауды қадағалау заң шығарушы биліктің бақылауында болған). Германияның Веймар конституциясындағы үрдіске сәйкес, саяси және азаматтық құқықтармен қатар көптеген әлеуметтік құқықтар да мойындалды: ұлттық ең төменгі жалақы, сегіз сағаттық жұмыс күні, міндетті апталық демалыс, төленетін демалыс және негізсіз жұмыстан босату жағдайында өтемақы. Еңбек жағдайларын қадағалау үшін еңбек соты құрылды және жұмыс берушілер мен жұмыскерлердің құқықтары мен міндеттері заңдастырылды. Бұл Бразилияның алғашқы конституциясы болып, негізгі құқықтармен (өмір, бостандық және меншік) қатар төрт негізгі бостандық – сөз, дін, қозғалыс және жиналыс бостандықтарын тізімдеді.

Өмірбаян

1937 жылы 10 қараша күні түнде Варгас бүкіл ел бойынша радио арқылы сөйлеген сөзінде коммунистердің қолдауымен жасалған төңкерісті (әдепкі Коэн жоспары) басу сылтауымен төтенше билікті қолға алатынын жариялады. Сол түні ол жаңа конституцияны қабылдады, ол оның президенттік лауазымын құқықтық диктатураға айналдырды (осы қысқа мерзім өзін-өзі төңкерістің бұрыннан жоспарланғанын көрсетеді). Конституцияны әділет министрі Франсиско Кампос жазды, ал Варгас және оның соғыс министрі (Армия мен Әуе күштерінің бірлескен бас қолбасшысы) Эврико Гаспар Дютра оны тексерді.

Өмірбаян

1945 жылы Варгас отставкаға кетуге мәжбүр болғанда, тағы да тікелей сайланған Конституциялық құрылтай жаңа конституция жазды.

Өмірбаян

1964 жылғы 1 сәуірдегі әскери төңкерістен кейін жаңа режимнің басшылары 1946 жылғы конституцияны сақтап, демократияны мүмкіндігінше ерте қалпына келтіруге уәде берді. Бірақ олар осы уәдені орындамады және қиын жағдайға түсті, себебі олардың қабылдаған әрбір маңызды шешімі, тіпті төңкеріс те осы конституцияға қайшы келді. Әскери президенттер кезегімен қабылдаған институционалдық актілер іс жүзінде Конституциядан жоғары тұрып, оны өзгертуге мүмкіндік берді. Мұндай жағдайға қарамастан, алғашқы әскери президент Хумберто де Аленкар Кастело Бранко 1966 жылы азаматтық билікті қайта орнатуға ниеттенді. Алайда, көптеген әскери және азаматтық радикалдар әскерилердің бірнеше жыл билікте қалуы керек деп есептеді. Олар сондай-ақ, режимге қарсы шығушылармен (кез келген оппозициялықтармен) күресу үшін «тиісті» заңдар қабылдауды қалады. 1965 жылға қарай жағдай шыдамсыздық шегіне жетті, оппозициялық кандидаттар Минас-Жерайс және Гуанабара штаттарының губернаторлары болып сайланды. Кастело Бранко сайлау нәтижелерін жоюдан бас тартты. Тек Кастело Бранко әскери реформа бағдарламасын қолдауға келіскенде ғана төңкеріс болдырмалды. Осы кезде әскерилер демократияның кез келген сылтауын тастауға шешім қабылдады. Олар 1946 жылғы конституцияны «жаңа институттар» ескерілмегендіктен «ескірген» деп санады. Кастело Бранко тапсырған заңгерлер тобы жаңа конституцияны жазды, ол Әділет министрі Карлос Медейрос Сильва (Кастело Бранконың тікелей нұсқауымен) түзетілді және Бразилия Парламенті (бұрынғы оппозициялықтардың көпшілігінен тазартылған) толық дауыспен бекітті.

Өмірбаян

Бразилияның жетінші және қазіргі Конституциясы 1986 жылы сайланған Конституциялық Конгресс жазған, екі жылдық дайындықтан кейін 1988 жылдың 5 қазанында қабылданды.

Конституция

Бұл әскери диктатура кезеңіне реакция ретінде пайда болды, барлық түрлі құқықтарды кепілдеуге және мемлекеттің еркіндікті шектеу, қылмыстарды жазалау және жеке өмірге араласу мүмкіндігін азайтуға бағытталған. Екінші жағынан, ол мемлекеттік реформалар үшін нақты ережелер ұсынбады және елдің экономикалық реттелуін өзгеріссіз қалдырды. Жаңа конституциялық кепілдіктердің ішінде бұйрық беру құқығы (errand of injunction) және хабеас деректері (адамның үкіметте сақталатын өзі туралы барлық мәліметтерге қол жеткізу құқығы) бар. Сонымен қатар, 1990 жылы қабылданған Тұтынушылардың қорғау кодексі, 1990 жылғы Балалар мен жастар кодексі және 2002 жылғы Жаңа азаматтық кодекс те көзделді. Бұл азаматтық бостандықтар мен құқықтарды бұзу үшін қатаң жазаны талап еткен алғашқы конституция болды. Осының нәтижесінде Бразилияда кез келген азшылық немесе этникалық топқа қарсы көзқарас тарату қылмыстық жазаланатын әрекет деп танылды. Бұл заң жек көрушілік сөздерді таратушыларға (мысалы, нео-нацистерге) немесе барлық азаматтарға тең қарамайтын адамдарға қарсы құқықтық шаралар қолдануға мүмкіндік берді. Бұл екінші аспект мүгедектерге мемлекеттік қызметте (және жақын арада барлық ірі компанияларда) жұмыс орындарының белгілі бір пайызын сақтауға, ал афро-бразилиялықтарға сот арқылы дискриминация үшін өтемақы алуға көмектесті. 1967 жылғы Конституцияның авторитарлық қағидаларынан бас тартып, ол азаптау және демократиялық мемлекетке және конституциялық тәртіпке қарсы бағытталған әрекеттерді жазасыз қылмыс деп жариялады, соның арқасында кез келген төңкерістің алдын алуға бағытталған конституциялық тетіктер құрылды. Шынайы демократиялық мемлекет құруға ұмтылған Конституция, тұрақты сайлаудан басқа, халықтың тікелей қатысуының көптеген формаларын белгіледі, мысалы, плебисцит, референдум және азаматтардың жаңа заңдар ұсыну мүмкіндігі. Бұл демократиялық механизмдердің мысалдары 1993 жылғы президенттік жүйесін бекіткен үкімет формасы туралы плебисцит және 2005 жылғы атыс қаруы мен оқ-дәрі сатуға тыйым салу туралы референдум болды. Конституцияның кіріспесінде (содан кейін Бразилия валютасында) Құдайға сілтеме жасау көптеген солшылдар тарапынан дін бостандығына қайшы келеді деп қарастырылды, өйткені ол политеистердің (мысалы, үндістердің) немесе атеистердің құқықтарын мойындамайды, бірақ оны әлі жойған жоқ. Акре штатының Конституциясы Құдайға сілтеме жасамайтын жалғыз мемлекеттік Конституция болып табылады. Жоғарғы Федералдық Сот Құдайды қорғаудың болмауы конституцияға қайшы келмейтінін шешті, өйткені конституцияның кіріспесі конституциялық мәтінге кіріспе ретінде қызмет ететін және заң шығарушының идеологиялық ұғымдарын көрсететін қағидалардың белгісі болып табылады және заң емес, саяси идеологияның құзырына жатады. Сондықтан, ең жоғары заңның бөлігі болып табылмайтын кіріспе ешқандай сот күшіне ие емес және міндеттемелерді жүктемейді немесе құқықтарды тудырмайды.

Түзетулер

Жеке құқықтар мен бостандықтарға және үкіметтік бақылауға қатысты үлкен жетістіктерге қарамастан, Конституциялық мәтін үкіметтік тиімділіктің нашарлауына себеп болған шараларды қамтыды. Келесі жылдары, әсіресе 1995 жылдан бастап, оны көп рет түзетуге тура келді, себебі ондағы кейбір ережелер практикалық емес, өзара қайшы немесе түсініксіз болып келді (сондай-ақ, үкімет жүргізген экономикалық реформаларға бейімделу үшін, мұндай түзетулер кейде сынға ұшырады). 2020 жылдың тамызына дейін осы Конституция 108 рет өзгертілді.