Кіріспе

Мигель Делибес Сетиен (Miguel Delibes Setién; 17 қазан 1920 – 12 наурыз 2010) – испан жазушысы, журналист және романда суреттеуші. 1975 жылдан қайтыс болғанға дейін ол Корольдік испан академиясының мүшесі болды, онда «e» әрпіне арналған орынды иеленді. Ол коммерция саласында білім алған, ал карьерасын карикатурашы және колонка жазушы ретінде бастады. Кейін ол «El Norte de Castilla» аймақтық газетінің редакторы болды, бірақ одан кейін өзін толығымен роман жазуға арнады. Ол Кастилияның флорасы мен фаунасын жақсы білді, сонымен қатар аң аулау мен ауыл өмірін ұнатты. Бұл тақырыптар оның шығармаларында жиі кездеседі, көбінесе ол ауылдық әлеммен байланысын сақтай білген қала тұрғынының көзқарасынан жазды. Ол Азамат соғысынан кейінгі испан әдебиетінің көрнекті өкілдерінің бірі болды және көптеген әдеби сыйлықтарға ие болды. Оның бірнеше туындылары пьесаларға немесе фильмдерге бейімделді, олардың кейбіреулері Канн кинофестивалінде марапаттарға ие болды. Ол ХХ ғасырдың екінші жартысындағы ең белгілі католик жазушыларының бірі ретінде Генрих Бёлль мен Грэм Гринмен бірге саналады. 1974 жылы әйелінің қазасы оған ауыр соққы болды. 1998 жылы оған ішек қатерлі ісігі диагнозы қойылды, бірақ ол толыққанды жазыла алмады. Ол 2010 жылы қайтыс болды.

Ерте өмір және тәрбие

Мигель Делибес 1920 жылғы 17 қазанда Вальядолид қаласында дүниеге келді. Ол Мария Сетиен мен Адольфо Делибестің сегіз баласының үшіншісі еді. Оның әкесі Кантабрияның Моледо қаласында туып, сол жерде қайтыс болды, Мигель көптеген жаздарын осы қалада өткізді. Жазушы 2009 жылы Вальядолидтің құрметті азаматы атанды. Делибес тегі француздық, Тулуза қаласынан шыққан. Мигельдің әкесінің ағасы – француз композиторы Лео Делибес, ол Кантабриядағы теміржол құрылысына қатысу үшін Испанияға көшіп келген. Оның әкесі Вальядолид бизнес мектебінде заң профессоры болған. Мигель Вальядолидтегі Лурдес анамыз колледжінде білім алды. Испания Азамат соғысы басталғаннан кейін, ол Ұлтшылдар тарапынан Әскери-теңіз күштеріне қатысты. Ол Майорка аймағындағы "Канариас" крейсерінде қызмет етті. 1939 жылы соғыс аяқталғаннан кейін туған қаласына оралып, коммерция және құқық салаларын оқыды. Содан кейін Вальядолидтегі Өнер және қолөнер мектебіне (Escuela de Artes y Oficios) түсіп, өнер шеберлігін жетілдірді. 1941 жылы Вальядолидтің жетекші газеті "El Norte de Castilla"-да карикатурист болып жұмысқа орналасты. 1946 жылғы 23 сәуірде ол Анхелес де Кастроға үйленді, ол кейіннен оның ең жақын әдеби шабытының көзіне айналды. Олар балдарын Моледода (Кантабрия) өткізді.

Бастапқы әдеби мансабы

Некеден кейін Делибестің әдеби мансабы шынымен дами бастады, осымен оның мансабын анықтаған үш жылдық кезең басталды. 1947 жылы ол өзінің алғашқы романын – La sombra del ciprés es alargada (Кипаристің ұзын көлеңкесі) жазуға кірісті, ол келесі жылы Premio Nadal сыйлығын жеңіп алып, испан әдебиетіне жол ашты. Оның Aún es de día (Күн әлі батпады) романы 1948 жылы ауыр цензурадан өткізіліп жарияланды. Осы кезеңде оның отбасы да өсті. 1947 жылы кейін атақты биолог болған ұлы Мигель дүниеге келді. Келесі жылы даңқты биолог және зерттеуші болған қызы Анхелес туды, ал 1949 жылы үшінші баласы Герман дүниеге келді. 1950 жылы жазушының әдеби мансабында жаңа кезең басталды. Туберкулезбен ауырғаннан кейін ол үшінші романы El camino (Жолды) жариялады. Роман ауылдан қалаға көшіп келген баланың өмірін және оның өмірлік тәжірибесін көрсетеді. Бұл туынды испан соғыстан кейінгі әдебиетіндегі оның толыққанды қалыптасуын білдірді. Сол жылы оның қызы Элиза дүниеге келді, ол кейін испан және француз филологиясын бітірді. 1952 жылы ол El Norte de Castilla газетінің директорының орынбасары болып тағайындалды, және цензурамен күресі тікелей және жиілеу болды. Жазушы өмірінің жаңа кезеңіне енді, онда ол жыл сайын жаңа туынды жариялай бастады: Mi idolatrado hijo Sisí (Менің сүйікті ұлым Сисси) – 1953, La partida (Кету) – 1954, Diario de un cazador (Аңшының күнделігі) – 1955, Premio Nacional de Narrativa (Ұлттық көркем әдебиет сыйлығы), Un novelista descubre América (Романшы Американы ашады) – 1956, Siestas con viento sur (Оңтүстік желмен ұйықтау) – 1957, Fastenrath сыйлығы, Diario de un emigrante (Көшпендінің күнделігі) – 1958, және La hoja roja (Қызыл жапырақ) – 1959. Осы соңғы роман экзистенциалистік мазмұндамаға ие және зейнеткерлікке жақындаған фотографтың өмірін еске түсіреді. 1956 жылы оның ұлы Хуан Делибес дүниеге келді. Ол ағалары сияқты биолог болды, сондай-ақ әкесіндей аң аулау мен балық аулауды ұнатты. 1958 жылы жазушы El Norte de Castilla газетінің директоры болып тағайындалды.

Әдебиеттің биік тұсы

1960-жылдар Делибестің әдеби мансабының шарықталу кезеңін білдірді. Осы кезеңде оның алтыншы ұлы Адольфо (кейін биология мамандығы бойынша бітірген) дүниеге келді және Германияға сапары болды, онда ол бірнеше университеттерді аралады. Әдеби кезең 1960 жылы «Кастилияның ескі әңгімелері» (Viejas historias de Castilla la Vieja) және 1961 жылы «Осы әлемдерде» (Por esos mundos) еңбектерін жариялаумен ашылды. 1962 жылы Делибес өзінің шедеврлерінің бірі – «Шұбарлар» (Las ratas) романын жариялады. Ол жоғалған кастильдік ауылдың ауылдық ортасын еске түсіретін автобиографиялық оқиғалардан тұратын әңгіме құрастырады. Кітап «Кастилияның көркем әдебиеті үшін сыншылар сыйлығын» (Premio de la Crítica) жеңіп алды. 1970-жылдары ол өзінің құмарлықпен айналысқан ісі – аң аулау туралы бірнеше кітаптар мен әңгімелер жазды. Кейіннен ол жеке күнделігін «Өмірімнің бір жылы» (Un año de mi vida) деп жариялады. 1973 жылдың 1 ақпанында Мигель Делибес Испания Корольдік академиясының мүшесі болып сайланды, Хулио Гийленнің өлімінен кейін бос қалған «Е» креслосын иеленді. Сол жылы желтоқсан айында Американың испаниялық қоғамына сайланды. Жыл соңына дейін ол өзінің он бірінші романы – «Атадан шеттеген ханзаданы» (El príncipe destronado) жариялады. 1974 жылдың 22 қарашасында оның әйелі Анжела де Кастро 50 жасында қайтыс болды. Оның өлімі жазушыны өмір бойына терең қайғыға батырды. Соңында, 1975 жылдың 25 мамырында ол Испания Корольдік академиясында өзінің іс-шаралық сөзін сөйледі. 27-ші буынның жетекші мүшелерінің бірі, Испания Корольдік академиясының президенті Дамасо Алонсо Мигель Делибеске академиялық медаль тапсырды. Келесі үш жылда ол аң аулау туралы бірнеше кітаптар және балық аулау туралы жалғыз кітабы – «Менің досым – форель» (Mis amigas las truchas) жариялады. Бұл кезең оның он үшінші романы – «Мырза Кейоның даулы дауысы» (El disputado voto del señor Cayo) жариялануымен аяқталды. 1979 жылы Испанияда «Мариомен бес сағат» пьесасының сахналық бейімделуі көрсетілді, онда Вальядолидтің басты актрисасы Лола Эррера ойнады. Ойынның табыстылығына байланысты ол бірнеше рет қайта қойылды. Сол жылы ол «Кастилия, кастильдік мәдениет, кастилиялықтар» (Castilla, lo castellano, los castellanos) атты повесть шығарды және Италияның Реджо-Эмилия қаласында өткен «Адамзатқа арналған әдебиет» конгресіне қатысты. Осы онжылдықта ол аң аулау туралы кітаптар, әңгімелер және газет мақалаларының жинақтарын жариялады. 1983 жылы Вальядолид университетінің құрметті докторы атанды. Келесі жылы Кастилия және Леонның әдебиет сыйлығын алды. Сол жылы Мигель Делибес испан кітап сатушылары тарапынан «Жыл авторы» деп танылды және оған «Алтын кітап» сыйлығы табысталды. Жыл соңында «Әулиелердің тазалығы» фильмі түсірілді. Актерлер Альфредо Ланда мен Франсиско Рабал фильмдегі рөлдері үшін Канн кинофестивалінде актерлік сыйлықты алды. 1985 жылы ол «Қазынаны» (El tesoro) жариялады және Франция Республикасының өнер және әдебиет орденімен марапатталды. Келесі жылдары ол Вальядолидтің сүйікті ұлы атанды, «Кастилия сөйлейді» (Castilla habla) басылымын шығарды, Мадридтің Комплутенсе университетінің құрметті докторы атанды және «Қызыл жапырақ» және «Ата-бабаларымыздың соғыстары» сияқты шығармалардың театрлық бейімделуіне қатысты. 1987 жылы жарық көрген «Батырлардың шикізаты» (Madera de héroe) кітабында Испаниядағы Азамат соғысы кезіндегі батырлық туралы айтылған. Ол «Барселона қаласы сыйлығын» жеңіп алды. 1990 жылдың 7 мамырында Германияның Саар университеті оған құрметті докторлық дәрежесін берді. Бір жылдан кейін, 1991 жылдың 30 мамырында Мәдениет министрлігі оған Испан әдебиеті үшін Ұлттық сыйлықты табыстады. Малага университеті V Қазіргі испан әдебиеті конгресінде Мигель Делибеске құрмет көрсетті, «Мигель Делибес: жазушы, оның шығармалары және оқырмандары» деген тақырыпта іс-шара өткізді. Сол жылы ол әйеліне арналған ескерткіш ретінде «Сұр түстегі қызыл ханым» (Señora de rojo sobre fondo gris) шығармасын жариялады. Вальядолидке арналған құрмет, 1998 жылы жарық көрді және Ұлттық көркем әдебиет сыйлығына ие болды. Сыйлық алған кезде автор 79 жасында «қаламды қойғанын» мәлімдеді. Мыңжылдықтың басында Мигель Делибес кафедрасы құрылды. Кафедра Нью-Йорк пен Вальядолид университеттерінде орналасқан және оның мақсаттары қазіргі испан әдебиетін зерттеуді насихаттау, осы әдебиетті АҚШ-та таныстыру және оны жаңа технологиялар арқылы тарату болып табылады. «Еретик» романы жарық көргеннен кейін оның жазушылық мансабы тоқтады, негізінен, жазушының соңғы үлкен романын жазудың соңғы кезеңінде әсер еткен ішектің қатерлі ісігі. Ол өте мүгедек болып, халықтың көңілсіздігіне ұшырады. Оның соңғы кітабы – «Жаралы жер» (La Tierra Herida), 2005 жылы жарық көрді, ол оның үлкен ұлы Мигель Делибеспен, бұрынғы Донья ұлттық паркінің басшысымен болған әңгімеден тұрады. Кітаптың мазмұны климаттық өзгерістер туралы ой толғауларға толы. 2007 жылы ол Испан әдебиеті үшін «Дон Кихот» сыйлығын алды, бірақ соңғы жылдары оның әдеби өнімі көбінесе тоқтады, тек «Вальядолидтен» (De Valladolid) сияқты бірнеше еңбектер жарық көрді. Денсаулығына байланысты Испания королі Хуан Карлос I және королева София Делибесті Вальядолидтегі үйінде жеке кездесті. Ол «Vocento» сыйлығымен марапатталды. Оның қаласы оның романы негізінде «Еретик жолы» құрылып, «Мигель Делибес мәдени орталығы» салынды, ол консерватория және концерт залы, сондай-ақ конгресс орталығы болып табылады. Кастилия және Леонның автономдық аймағының президенті 2009 жылдың қараша айында оған «Кастилияның алтын медалін» табыстады, «кастильдік тілді қорғағаны» үшін және оны «шебер әңгімеші» деп сипаттады. Сондай-ақ, Кастилия және Леонның кеңесі, сондай-ақ көптеген испандық және халықаралық мәдени және интеллектуалды институттар оны 2010 жылы Эрнесто Карденаль және Эрнесто Сабатомен бірге Нобель сыйлығына үміткер ретінде жиі ұсынды.

Саясат

Делибес Испания Азамат соғысы кезінде ұлтшылдармен бірге шайқасқанмен, репрессияның жоғары деңгейінен қорқып, Франкоға қарсы шығып, Испанияда демократияны қайта орнату үшін күш салды. 1963 жылы баспасөз бостандығын шектеуге бағытталған ресми нұсқауларды орындаудан бас тартқаны үшін «El Norte de Castilla» газетінің директоры қызметінен кетуге мәжбүр болды. Делибес Реформацияның католик дінін байытқанына сенді. Оның пікірінше, Егер шіркеуде Иоанн XXIII сияқты реформатор папа болғанда, сол заманғы жаңашылдықпен келісімге келіп, Испания Азамат соғысынан сақталуы мүмкін еді. Ол азаттық теологиясы мен Франконың авторитарлық католицизмі арасындағы орта жолды табуға ұмтылған либералды католик ретінде танылды.

Өлім

2010 жылдың наурыз айының басында оның денсаулығы нашарлап, 11 наурызда жазушы өте ауыр жағдайда болды, есінде болғанмен, күшті дәрі-дәрмекпен ұйытылған, ал отбасы оның бірнеше сағаттың ішінде қайтыс болатынын күтті. Мигель Делибес 1998 жылы алғаш анықталған ішек қатерлі ісігінен 2010 жылдың 12 наурызында Вальядолидтегі үйінде 89 жасында таңертең қайтыс болды. Сол күні таңертең оның жаназасы Вальядолид қалалық әкімшілігінің қабылдау залында орнатылды. Лола Эррера, Конча Веласко, Премьер-министрдің орынбасары Мария Тереза Фернандес де ла Вега, Кастилия және Леон президенті Хуан Висенте Эррера, Мәдениет министрі Анхелес Гонсалес Синде және 18 мыңнан астам адам оны зиярат етті. Оның жаназасы 13 наурыз күні таңертең Вальядолид соборында өтті. Оның денесі кремацияланып, Вальядолидтің көрнекті тұлғалар пантеонында Хосе Зоррилла және Роза Часел сияқты адамдармен бірге жерленді. Вальядолид қалалық кеңесі оның әйелінің кремацияланған денесін сол зиратқа көшіріп, Делибеспен бірге жерлеуге рұқсат берді, осылайша оның көптен бері айтқан тілегін орындады.

Шығармалары

"Сыпардың көлеңкесі" (1947). Надаль сыйлығы. "Күн әлі батпады" (1949). "Жол" (1950). "Шаштараздық" (1950). "Жаңылған" (1953). "Сүйікті ұлым Сиси" (1953). "Қозғалыс" (1954). "Қызғану" (1955). "Аңшының күнделігі" (1955). Ұлттық әдебиет сыйлығы. "Оңтүстік желмен тынығу" (1957). "Фастенрат" сыйлығы. "Көшпендінің күнделігі" (1958). "Қызыл жапырақ" (1959). Хуан Марш қоры сыйлығы. "Егеуқұйрықтар" (1962). "Сынның сыйлығы". "Еуропа: тоқтау және той" (1963). "Қызыл кескілдің аулауы" (1963). "Кастилияның ежелгі тарихтары" (1964). "АҚШ және мен" (1966). "Кіші аң аулау кітабы" (1966). "Мариомен бес сағат" (1966). "Кеме қазасының метафорасы" (1969). "Сол әлемдерде: Канар аралдарынан өтетін Оңтүстік Америка" (1970). "Мылтық иықта" (1970). "Кебін" (1970). "Прага көктемі" (1970). "Кастилия мен шығармаларымда" (1972). "Испания аулауы" (1972). "Тақтан түскен ханзада" (1973). "Ата-бабаларымыздың соғыстары" (1975). "Күнге тірлік" (1975). "Өмірімнің бір жылы" (1975). "SOS: шығармаларымнан прогрестің мәні" (1976). "Аң аулау қуанышы" (1977). "Мырза Кайодың даулы дауысы" (1978). "Аңшының оқиғалары, жақсылықтары мен жамандықтары" (1978). "Тәуелге келіп жатқан әлем" (1979). "Жексенбілік кескілдер" (1981). "Күнәсіз қасиеттер" (1982). "Басқа футбол" (1982). "Автомобильмен екі сапар: Швеция және Нидерланды" (1982). "Алпыс жастағы махаббат хаттары" (1983). "Қырқыншы жылдардағы цензура" (1984). "Қазына" (1985). "Кастилия сөйлейді" (1986). "Есептегі үш құс" (1987). "Менің досым – форель" (1987). "377A, Батыр ағашы" (1987). "Менің сүйікті велосипедім" (1988). "Екі күндік аулау" (1988). "Кастилия, кастильдік және кастильдіктер" (1988). "Менің сыртқы өмірім" (1989). "Начо, саятшы" (1990). "Жіпті жалғау" (1991). "Қоян" (1991). "Сұр фонға қызыл әйел" (1991). "Дөңгелектердегі өмір" (1992). "Соңғы аумақ" (1992). "Джентльмендердің спорты" (1993). "Мылтық пен қаламның 25 жылы" (1995). "Балалар" (Делибес) | "Балалар" (1995). "Зейнеткердің күнделігі" (1996). "Мен айттым" (1997). "Мұнафық" (1998). Ұлттық әдебиет сыйлығы. "Уақыттың зияны" (1999). "Кастилия мәселесі ретінде" (2001). "Делибес Вергес. Хаттама, 1948-1986" (2002). "Испания 1939-1950: Романның өлімі мен қайта тірілуі" (2004). "Жаралы жер: біздің балаларымыз қандай әлемге ие болады?" (2005). Ұлы Мигель Делибес де Кастромен бірге жазылған.

Теледидарлық бейімделулер

El camino, Жозефина Молинаның режиссерлігімен түсірілген, бес бөлімнен тұратын және 1978 жылдың сәуір айында испан телеарналарында көрсетілген туынды. La sombra del ciprés es alargada ("Кипарис көлеңкесі ұзын") – Луис Алкоризаның 1990 жылы түсірген мексикалық испан фильмі.

Марапаттар

Надаль сыйлығы, "Сипрестің көлеңкесі ұзартылған" (1947). Ұлттық әңгімелеу өнері сыйлығы, "Диарио де ун качадор" үшін (1955). Испан Корольдік академиясының "Fastenrath" сыйлығы, "Siestas con viento sur" үшін (1957). Әдебиет саласындағы Астурия ханзадасы сыйлығы (1982). Кастилия және Леон әдебиет сыйлығы (1984). "Мадера де геро" үшін "Барселона қаласы" сыйлығы. Испан әдебиетінің ұлттық сыйлығы (1991). Мигель де Сервантес сыйлығы (1993). Наварра университетінің коммуникация саласындағы Лука Брайнович сыйлығы (1997). "El hereje" үшін Ұлттық әңгімелеу өнері сыйлығы (1999).

Құрметтер

Валльядолид университетінің құрметті докторы (1983). Француз Республикасының өнер және әдебиет орденінің рыцары (1985). Вальядолидтің сүйікті ұлы (1986). Мадридтің Комплутенсе университетінің құрметті докторы (1987 жылғы маусым). Саар университетінің құрметті докторы (1990). Вальядолид провинциясының алтын медалі (1993). Алкала де Энарес университетінің құрметті докторы (1996). Еңбектегі ерен еңбегі үшін Испания Корольдігінің алтын медалі (1999 жылғы 30 сәуір). Кантабрия үкіметінің туризм саласындағы еңбегі үшін алтын медалі (2006). Саламанка университетінің құрметті докторы (2008). Кантабрия үкіметінің туризм саласындағы еңбегі үшін алтын медалі (2009). Мольдоның асырап алған ұлы (2009). Кастилья және Леонның президентінің алтын медалі (2009).