Кіріспе

Мельбурндағы ашық аспандағы көше нарығы, Мельбурндағы Королева Виктория нарығы.

Королева Виктория нарығы (әдетте Vic Market немесе Queen Vic деп те аталады) – Австралияның Виктория штатындағы Мельбурн қаласының орталық бизнес ауданындағы (CBD) маңызды ескерткіш. Жер аумағынан астам аумақты алып жатқан бұл нарық Оңтүстік жарты шардағы ең ірі ашық аспан асты нарығы болып табылады. 1860 жылдардан бастап кезең-кезеңмен салынған және 1878 жылы ресми түрде ашылған Королева Виктория нарығы – CBD-дегі соңғы ірі нарық және Праран нарығы мен Оңтүстік Мельбурн нарығымен бірге қаланың Виктория дәуірінен жеткен әлі де жұмыс істеп тұрған нарықтарының бірі. Бұл нарық Виктория мұрасының тізіліміне және Ұлттық мұра тізіміне енгізілген, сондай-ақ Мельбурнның маңызды туристік орындарының бірі болып саналады және жыл сайын шамамен 10 миллион келушіні қабылдайды.

Мельбурндағы бұрынғы базарлар

Батыс базар 1841 жылы, қала Мельбурн құрылғаннан кейін алты жыл өткен соң, құрылған Мельбурннің алғашқы ресми жеміс-көкөніс базары болды. Ол орталық бизнес ауданында Маркет, Коллинз және Уильям көшелерімен шектелген толық бір кварталды алып жатты. Мельбурнның шығысқа қарай кеңеюі 1840 жылдардың аяғында Шығыс базарының ашылуына себеп болды, ол Батыс базарынан тез арада танымалдылығымен басып өтті.

Ескі Мельбурн қорымы

Королева Виктория базары Мельбурндағы ескі Мельбурн зиратының орнында салынған және кеңейтілген. Бұл зират Мельбурндағы алғашқы британдық жерлеу орны болған. "Жерлеу төбесі" деп те аталатын бұл жерге Мельбурнның алғашқы қоныс жайлаушыларының көпшілігі, соның ішінде қаланың негізін қалаушы Джон Бэтмен де жерленген. Алғашқы жерленген адам – Уильям Гудман есімді бала, ол 13 мамыр 1836 жылы жерге берілді. 1836 жылдың шілдесінде алғашқы ересек адам, колонист Чарльз Франкс жерленді, оны аборигендер өлтірген. Франкстің өліміне кінәлі деп саналған ру жазалау экспедициясы барысында жайылды. Зират 1854 жылы ресми түрде жабылды, бірақ 1917 жылға дейін заңмен рұқсат етілген және көптеген заңсыз жерлеулер жалғасты. 1920 жылы бұл жерде барлығы 10 000-ға жуық қабір бар екені есептелді, бірақ нақты саны белгісіз, себебі зираттың тізімдері 1864 жылы болған өрт кезінде жоғалып кетті.

Базар ауданына айналу

Зираттың ішінара жабылуынан кейін, 1850-ші жылдардың соңында Мельбурнның қарқынды өсіп келе жатқан халқына қызмет ету үшін оның төңірегінде бірнеше шағын көтерме және бөлшек сауда нарықтары ашылды. Төменгі базар (Дели залы, Ет және балық залы, H және I сарайлары) бастапқыда 1857 жылы Шығыс базарындағы тығыздықтан туындаған мәселені шешу үшін жеміс-жидек және көкөніс сатуға арналған жер ретінде қарастырылған. Бірақ, бұл орын зиратқа тым жақын болғандықтан даулы болды және базаршылар оны пайдалануға құштарлық танытпады. Осының салдарынан 1867 жылға дейін ол мал және шөп сату алаңы (Ет базары қорығы) ретінде пайдаланылды, содан кейін Элизабет және Виктория көшелерінің қиылысында ірі кірпіштен салынған ғимарат (қазіргі Ет және балық залы) бой көтерді.

"Королева Виктория" базарының ресми ашылуы

Королева Виктория базары ресми түрде 1878 жылдың наурыз айында ашылды және ол тез арада көтерме және бөлшек саудадағы жеміс-жидек пен көкөніс саудасына дейін кеңейді, бұл G, H, I және J сарайларын салуға себеп болды. 1880 жылы Елизавета көшесі бойында дүкендер салынды, ал 1884 жылы әйгілі Ет және Балық залының фасады салынды. 1898 жылға қарай, жаз айларында қаланың оңтүстік-шығысындағы бақшалардан аптасына екі рет 300 арбаға жуық жаңа көкөніс пен жеміс-жидек сату үшін базарга жеткізілді.

Кеңейту

1920 жылы базарды Пил-стритке қарай кеңейту жұмыстары басталды. Бұл ескі зираттың еврейлерге арналған жерлеу бөлігінің үстінен және алғашқы британдық отарлаушылардың қабірлерінің үстінен құрылыс салуды білдірді. Бұл жобаны тоқтату үшін халық арасында үлкен қарсылық туды. Яһуди дінін ұстанған Джон Монаш мырза, егер жоба одан әрі жалғасса, «австралиялықтарды сезімталдық пен моральдық қағидалары жоқ халық ретінде бейнелейтініне» күдік келтірді. Уэльс принціне бұл мәселеге араласу туралы петиция ұсынылды, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Жұмыс жалғасты, 1920 мен 1922 жылдар аралығында 914 мәйіт қайта қазылып, Мельбурн маңындағы басқа зираттарға, әсіресе жаңа Фокнер зиратына қайта жерленді. 1923 жылға қарай белгілі ерте қоныс аударушылардың көптеген қалдықтары көшірілді, ал Ескі Мельбурн зиратының қалған бөлігі тегістеліп, базарды кеңейтуге дайындалды. K–L және M сарайлары тазартылған зираттың бір бөлігінде салынды, ал құрылысы аяқталғаннан кейін базар екі қалалық блокты қамтыды: Виктория, Пил, Франклин және Элизабет көшелерімен шектелген тіктөртбұрышты блок және Королева, Виктория, Элизабет және Терри көшелерімен шектелген шығыс, дұрыс емес блок. 1930 жылы Франклин көшесінің жанында көтерме сауда агенттері мен саудагерлерді орналастыру үшін алпыс кірпіштен тұрған дүкендер салынды. Бірақ, бұл жемқорлық және рэкетшілік айыптамаларына байланысты ұзаққа соқпады, және Корольдік комиссияның шешімі 1969 жылы көтерме сауда нарығын Футскрейге көшіруге әкелді. Бүгінде осы дүкендерден Франклин көшесі бойындағы дүкендер қатары ғана қалды. Көтерме және бөлшек сауда нарығының бөлінуі 1970 жылдары Королева Виктория нарығын сауда орталығына, кеңселерге және қонақ үй кешеніне қайта құру жоспарына әкелді. Алайда, халықтың наразылығы мен «жасыл тыйым» бұл жоспарға кедергі келтірді, нәтижесінде нарық Ұлттық сенім қорына қарасты ғимараттар тізіміне енгізілді. Нарық алаңы мен оның ғимараттары тарихи ғимараттар тізіліміне қосылды.

Қазіргі күн

Виктория патшасы базары бүгін Мельбурнның тоғызыншы ғасырдағы ең ірі және жақсы сақталған базары болып табылады.