Кіріспе
Томас Хельвис (c. 1575 – c. 1616), ағылшын теологы, ағылшын дін қызметкері, Джон Смитпен бірге Жалпы баптистік діннің негізін қалаушылардың бірі болды. 17 ғасырдың басында Хельвис шіркеу мен мемлекеттің заң мәселесінде бөлек болуын талап етудің басты тұжырымдаушысы болды, осылайша жеке адамдар діни ар-ұждан еркіндігіне ие болатын еді. Ол осындай көзқарастарды ұстану қауіпті болатын уақытта діни бостандықты жақтады. Ол түрмеде король Яков I-нің протестант диссиденттерін діни қуғын-сүргінінің салдарынан қайтыс болды. Эдмунд Линкольншир мен Нортгемптонширдегі жерлерін сатып, Билбороу прихотындағы Брокстоу залын жалға алды. 1590 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Томас мұражайдың басқаруын өз қолына алды, бірақ 1593 жылы ол мұражайды әкесінің достарына қалдырып, Лондондағы төрт сот мейрамханасының бірі – Грейдің мейрамханасында заң зерттеуін бастады. Оның отбасы Лондонда өркендеп келе жатты. Оның ағасы Джеффри Хельвис сәтті саудагер, қала әкімі және Лондон шерифі болды. Оның туысы Герваз король Джеймс оны рыцарьлық дәрежесіне көтеріп, кейін Лондон мұнарасының лейтенанты болды. 1593 жылы Грей Инндегі оқуын аяқтағаннан кейін Хельвис елордада біраз уақыт өткізді. 1595 жылы Хельвис Билбороудағы Сент-Мартин шіркеуінде Джоан Эшморға үйленді. Олар келесі он екі жыл ішінде жеті балалы болды және Брокстоу-холлде тұрды. Хельвис Гейнсборо тобының көшіп кетуін ұйымдастырды. Робинсонның айтуынша, "Егер біреу ескірген болса, ол желкендерді әкелді". Олардың қауіпсіздігін ойлап, Хельвис отбасына Англияда қалуға рұқсат берді. Оның әйелі көп ұзамай тұтқындалып, сот алдында ант беруден бас тартқаннан кейін түрмеге жабылды. Ол үш ай түрмеде болғаннан кейін қуылған болуы мүмкін. Голландия Республикасында ағылшын эмигранттары арасында баптистік дін алғаш рет пайда болды, ал Хельвис 1609 жылы алғашқы баптистік шіркеудің негізін қалаушылардың бірі болды. Смит шіркеу мүшелігі тек сенушілерге ғана арналған деген Браун идеясын логикалық қорытындыға келтіре отырып, шіркеуге шомылдыру рәсімін нәрестелер үшін емес, тек мәсіхшілерге ғана беруге тиіс екеніне сенімді болды. 1609 жылдың қаңтар айында Смит алдымен өзін, содан кейін Хельвистен бастап өзінің қалған ізбасарларын шомылдыру рәсімінен өткізді. Амстердамдағы басқа ағылшын сепаратистері бұл жаңа ілімді қабылдамады. Сол жылы Смит пен Хельвис бастаған топ голландиялық меннониттерден кездесу үйін жалға ала бастады және олардың ықпалымен алдын ала тағдырға сену ілімін тастады. Кейбір баптистер меннониттік христологияны қабылдады, яғни Иса Мәриямнан денесін алмады, бірақ Смит пен Хельвис бұны қабылдамады, сондықтан бұл баптистер шіркеуден шықты. 1610 жылы Смит пен Хельвис арасында келіспеушілік туды, себебі Смит өзін шомылдыру рәсімінен өткізуі қате болды деп шешті және меннониттерге қосылып, қайта шомылдыру рәсімінен өтуді өтінді. Хельвис және тағы ондай адам Смит шіркеуінен бөлініп шықты. Хельвиз үшін діни еркіндік барлық адамдар үшін – протестанттар, католиктер, яһудилер, мұсылмандар немесе атеистер үшін – құқық болды. Кітапта сондай-ақ Смит пен Робинсон сияқты сепаратист басшыларының өз шіркеулерін қудалаудан құтылу үшін шетелге алып кетуі қате болды және олар Англияға оралуы керек деп айтылды. Сепаратизм тарихшысы Стивен Томкинс "Зұлымдықтың құпиясы" атты кітабын осы дәуірдегі ең радикалды және ашық кітап деп сипаттайды және "ағылшын тілінде бұрын-соңды болмаған жалпыға бірдей діни еркіндік туралы ең кең ауқымды мәлімдеме" дейді, бірақ: "Сепаратистік қозғалыстың ең жаңаша трактатының ең қарапайым жан екендігі өкінішті" деп қосты. Осылай өмір сүрудің қауіпті екеніне қарамастан, 1613 жылы Хельвис 12 баптист эмигрантымен бірге Англияға оралып, Лондонда алғашқы баптистік қауымды құрды. Олар "Зұлымдықтың құпиясы" кітабын алып келді және оның бір данасы Джеймс патшаға, діни ар-ұждан бостандығы туралы қолжазбамен берілді. "Патша – Құдай емес, адам, сондықтан ол өзінің азаматтарының жан-жағына билік жүргізе алмайды, оларға заңдар мен рәсімдер шығара алмайды, оларға рухани билеушілер тағайындай алмайды", – деді Хельвис. Хельвис және басқа да баптистер Ньюгейт түрмесіне қамалды, онда олар патшаға өтініш жазды. Дінге қарсы қудалау 1616 жылы Ньюгейтте Хельвис немесе оның ізбасары Джон Мёртон жазған.
Thomas Helwys (c. 1575 – c. 1616), an English minister, was one of the joint founders, with John Smyth, of the General Baptist denomination. In the early 17th century, Helwys was the principal formulator of a demand that the church and the state be kept separate in matters of law, so that individuals might have a freedom of religious conscience. He was an advocate of religious liberty at a time when to hold to such views could be dangerous. He died in prison as a consequence of the religious persecution of Protestant Dissenters under King James I. Edmund had sold his land in Lincolnshire and Northamptonshire and had taken a lease on Broxtowe Hall in Bilborough parish. In 1590 when his father died, Thomas assumed control of the estate, but in 1593 he left the care of the estate in the hands of his father's friends and began studies in law at Gray's Inn, one of the four Inns of Court in London. His family was on the rise in London. Geoffrey Helwys, his uncle, was a successful merchant, an alderman and the sheriff of London. His cousin Gervase was knighted by King James before becoming lieutenant of the Tower of London. After completing his studies at Gray's Inn in 1593, Helwys spent some time in the capital. Helwys married Joan Ashmore at St Martin's Church, Bilborough, in 1595. They had seven children over the next twelve years and lived at Broxtowe Hall. Helwys organised the Gainsborough group's emigration—according to Robinson, "If any brought oars, he brought sails." Assuming their safety, Helwys allowed his family to remain in England. His wife was soon arrested, and after refusing to take the oath in court she was imprisoned. It is likely that she was banished after three months in prison. It was in the Dutch Republic that a distinctive Baptist faith first emerged amongst the English émigrés, and Helwys was one of the leaders of the foundation of the first Baptist church in 1609. Taking the Brownist idea that church membership was only for believers to its logical conclusion, Smyth became convinced that baptism into the church should be for Christian believers only and not for infants. In January 1609, Smyth baptised himself first then the rest of his followers, starting with Helwys. The other English Separatists in Amsterdam rejected this new teaching. Later that year, the group led by Smyth and Helwys started renting a meeting house from Dutch Mennonites and were persuaded by them to abandon the doctrine of predestination. Some of the Baptists accepted Mennonite Christology, that Jesus did not take his flesh from Mary, but Smyth and Helwys did not, so those Baptists left the church. In 1610, Smyth and Helwys fell out after Smyth decided he had been wrong to baptise himself and applied to join the Mennonites and be re baptised. Helwys and about ten others split from Smyth's church. For Helwys, religious liberty was a right for everyone, whether Protestants, Catholics, Jews, Muslims or atheists. The book also argued that Separatist leaders such as Smyth and Robinson had been wrong to take their churches overseas to escape persecution and that they should return to England. The historian of Separatism, Stephen Tomkins, describes The Mistery of Iniquity as the most radical and outspoken book of the age and "the most far reaching declaration of universal religious freedom yet seen in English", but adds: "It is a pity that this most ground breaking treatise of the Separatist movement should also be its most mean spirited." Despite the obvious risks involved, in 1613 Helwys and 12 Baptist émigrés returned to England and founded the first Baptist congregation in England in Spitalfields, east London. They brought The Mistery of Iniquity with them, and one copy of it was delivered to King James, with a handwritten inscription arguing for liberty of conscience. "The King", Helwys said, "is a mortal man, and not God, therefore he hath no power over the mortal soul of his subjects to make laws and ordinances for them and to set spiritual Lords over them." Helwys and other Baptists were thrown into Newgate Prison, where they wrote a petition to the king. Persecution for Religion Judg’d and Condemn’d was written in Newgate in 1616, either by Helwys or his follower John Murton.
Өлім және мұра
Хелвис шамамен 1616 жылы, қырық жас шамасында қайтыс болды. Хелвистің "Ансыздықтың құпиясының қысқаша мәлімдемесі" кітабының авторына арналған көшірмесі Бодлей кітапханасында сақтаулы. Хелвис Оксфордтағы Реджентс Парк колледжіндегі Хелвис залымен құрметтеледі. Ноттингемдегі Лентон қаласындағы Томас Хелвис баптистік шіркеуі оның құрметіне аталған. Хелвиз отбасының үйі болған Брокстоу залы қазір тек қираған қалдықтар ғана, бірақ жақын орналасқан Билборо баптистік шіркеуінде оның есімін сақтаған қарапайым тақта орнатылған.