Кіріспе

Генри Эйнсворт (1571–1622) – ағылшын нонконформист пасторы және ғалымы. 1597 жылдан бастап ол Фрэнсис Джонсонмен бірге Амстердамдағы Ежелгі шіркеуге жетекшілік етті, бұл Брауншылар немесе ағылшын сепаратистерінің қауымы болды. Олардың арасы ажырасқаннан кейін өзінің жеке қауымын басқарды. Оның иврит кітаптарын аударулары мен түсіндірмелері ғасырлар бойы үлкен әсер етті.

Сепаратистік мансап

Эйнсворт Норфолк графтығының Свантон Морли ауылындағы шаруа отбасында дүниеге келген. Ол Кембридж университетінің Сент-Джон колледжінде білім алған, кейіннен Кейус колледжіне ауысқан, бірақ бітірмей кетіп қалған. Чиркөйдегі пуритандық партиямен байланысқа түскен соң, ол Брауншылдарға қосылды, бірақ Лондонда тұтқындалғаннан кейін және Ирландияда тұтқындалғаннан кейін Англия шіркеуіне мойынсұнды. 1597 жылы Эйнсворт Амстердамға көшіп, "Амстердамдағы тұйық көшеде" үй тауып, кітап сатушының жұмысшысы болып жұмыс істеді және өте кедейлікте өмір сүрді. Роджер Уильямстың айтуынша, Эйнсворт "аптасына 9 динардан, қайнатылған тамырлармен" күн көріпті. Пастор Фрэнсис Джонсон түрмеден босатылып Лондоннан шіркеуге келгенде, Эйнсворт еврей тілін білгендігі үшін мұғалім (немесе доктор) болып сайланды. Эйнсворт Фрэнсис пен Томасин Джонсонның бір жағынан және оның ағасы Джордж Джонсонның екінші жағынан туған дауды шешуге тырысты, онда Джордж Томасиннің арсыз киінгені үшін және Фрэнсистің шіркеуді тирандықпен басқарғаны үшін айыптады. Ол бастапқыда Джорджқа көңіл білдіргенімен, 1598 жылдың 15 қаңтарында Эйнсворт оны айыптаған шіркеу жиналысына төрағалық етті. Фрэнсис пен Эйнсворт ақсақал Мэтью Слейдты голландтық реформаторлық шіркеуге қызметке баруын тоқтарудан бас тартқаны үшін де айыптады. Эйнсворттың өзі Англия шіркеуіне екі рет мойынсұнғаны белгілі болды, бірақ оған ешқандай жаза берілмеді. Көптеген дау-дамайларға қатысқанымен, Эйнсворт мақтанқор емес, ертедегі конгрегациялистердің принциптерін тұрақты және мәдениетті түрде қорғады. Осы айтыс-тартыстың арасында ол өз оқуын үздіксіз жалғастырды. Оның ерекшелігі соншалық, кейбіреулер оны екі түрлі адам деп қате түсінді. Оның Джон Эйнсвортпен болған достық пікір таласы да осыған себеп болды, Джон Эйнсворт англикандық шіркеуді тастап Рим-католик шіркеуіне өтті. 1610 жылы Джонсон Ескі шіркеудің демократиялық конгрегациялық құрылымы туралы ойын өзгертті, биліктің адамдарда емес, дін қызметкерлерінде екенін дәлелдеді. Шамамен бір жылдық пікірталасқаннан кейін, 15 желтоқсанда Эйнсворт және оның жақтастары Джонсоннан бөлініп, шіркеу ғимаратына иелік ету үшін сотқа жүгінді. Джон Робинсон екі тарап арасында келісімге келтіруге тырысты, бірақ Айнсворт жағына шықты. 1620 жылы Джонсонның шіркеуі Солтүстік Америкаға кеткеннен кейін, бірақ Робинсонның шіркеуі Мейфлауэрмен аттанғанға дейін, Эйнсворттың шіркеуі соңғысымен бірге саяхатқа шығуды қарастырып, жобаға ақша салды. Роберт Кушман бұл ұсынысты сынға алып: "Біздің бостандығымыз олар үшін у, ал олардың қатаңдығы біз үшін Испан инквизициясы сияқты жаман". Жоспар іске аспаса да, Эйнсворт шіркеуі паломшыларды Лейденнен шығарып салды.

Жеке өмір

1607 жылғы 29 сәуірде Эйнсворт Ипсвичтен келген жесір Марджори Аппелбиге үйленді, оның бір қызы болған. 1612 жылы Ежелгі шіркеудің қартқысы Дэниел Студли сол қызға қатысты «көптеген ұятсыз әрекеттер» жасады деп айыпталды және оны зорлағанын мойындады. Генри Эйнсворт 1622 жылы қайтыс болды, Осия, Матай және Ебрелер кітаптары бойынша аяқталмаған жұмыстарын қалдырды.

Шығармалары

Эйнсворт Брауншылдар қозғалысының ең қабілетті қорғаушыларының бірі болды. Оның алғашқы жеке еңбегі «Святых қарым-қатынасы» (1607) Сепаратизм тарихшысы Стивен Томкинс «нағыз шіркеу – қасиетті қауым, ал бүкіл халықты қамтитын шіркеу – қасиетті де, қауым да емес» деп түйіндейді. Томкинс оның екінші кітабын «Контерпойзон» (1608) деп атайды, ол «Сепаратистік қозғалыстың ең убедительный апологиясы» деп сипаттайды. Ол пуритандық пастор Джон Спринтке және Ричард Бернардтың «Сепаратистік шика» кітабына жауап ретінде жазылған. Эйнсворт сондай-ақ Джон Смит, «алғашқы баптист» деп аталғанға, жауап жазды, ол «Антихристтен бөлінген христиан шіркеулерінде қолданылатын Киелі кітапты, құдайға сыйынғанды және қызметті қорғау», Смит мырзаның сын-қатерлеріне, қарсылықтарына және қайшылықтарына қарсы (1609) деп аталады. Оның ғылыми еңбектеріне «Жаратылыс» (1616); «Мысырдан шығу» (1617); «Леуіліктер» (1618); «Сандар» (1619); «Ережелер» (1619); «Забурлар» (оның ішінде өлшенген нұсқасы, 1612); және «Сүлейменнің әні» (1623) кіреді. Бұл еңбектер 1627 жылы жинақталды. Бастапқыда Аннотация, әсіресе континенттік ғалымдар арасында, ағылшын конформизміне қарсы ғылыми дәстүрді орнату үшін маңызды орын алды. Томкинс былай деп жазады: «1866 жылы У. С. Плумердің «Забурларға» түсіндірмесінде Эйнсворттың еңбегі жүзден астам рет сілтеме жасалған, ал 1885 жылғы ағылшын тіліндегі «Киелі кітаптың қайта қаралуы» оның еңбегіне сүйенді». Оның «Забурлар кітабы: Прозада және Аннотациямен өлшенген түрде ағылшын тіліне аударылған» (Амстердам, 1612), онда отыз тоғыз жеке монофониялық псалм күйлері бар, Эйнсворт псалмдерін құрады, бұл 1620 жылы Жаңа Англияға келген паломниктер алып келген жалғыз музыкалық кітап болды. Кейіннен оның мазмұны «Бей псалмдер кітабына» қайта өңделгенімен, ол американдық псалм өнерінің ерте дамуына маңызды әсер етті. Брауншылдардың ертедегі бір сыншысы «оларда қолданылған беймәлім және ерекше аударма мен өлшем арқасында қауым күлкіге толы болды», ал 1885 жылғы Ұлттық биографиялық сөздікте Эйнсворттың «поэзиялық шабыттың ең әлсіз демі жоқ» делінген. Эйнсворт 1622 жылы немесе 1623 жылдың басында қайтыс болды, өйткені сол жылы оның «Уақтылы әңгіме» немесе «Анабаптистердің диалогына сын» жарияланды, онда редактор оны құрметті адам ретінде еске алады.