Кіріспе

Дипломатия және халықаралық қатынастарда шаттл дипломатиясы – даулы тараптардың арасында тікелей байланыс болмай, сыртқы тараптың делдал ретінде әрекет етуі. Әдетте, бұл процесс делдалдың бір тараптың жұмыс орнынан екінші тараптың жұмыс орнына қатарынан сапар шегуін ("шаттлинг") қамтиды. Бұл термин алғаш рет 1973 жылдың 5 қарашасынан бастап АҚШ Мемлекеттік хатшысы Генри Киссинджердің күш-жігерін сипаттау үшін қолданылды, ол Йом Киппур соғысынан кейін жаушылықты тоқтатуға жағдай жасады. Келіссөзшілер екі тараптың бірі немесе екеуі де өзара келіссөздерге дейін бір-бірін мойындаудан бас тартқан жағдайларда шаттл дипломатиясын жиі қолданады. Медиаторлар да бұл терминды пайдаланады.

Мысалдар

Шаттл дипломатиясының алғашқы нысаны 1919 жылы Париж бейбітшілік конференциясында пайда болды, Италияның 1915 жылғы Лондон шартында уәделенген ирредентистік аумақтық талаптарын қанағаттандырудан бас тартқан басқа халықаралық делегацияларға наразылық білдіріп, конференциядан қысқа мерзімге шығып кеткен кезде. Италия қайта келген соң, АҚШ делегациясының полковнигі Эдвард Хаус Серб, хорват және словен корольдігімен туындаған дауды шешуге тырысты. Ол екі елдің делегаттарын жеке бөлмелерге орналастырып, арадағы келісімді табуға ұмтылды. Хаустың күш-жігері нәтижесіз аяқталды, бұл Италия премьер-министрі Витторио Орландоның Римдегі үкіметінің құлауына және Габриэле Д’Аннунционың Фиуме қаласын басып алуына әкелді. Киссинджер Никсон және Форд әкімшілігінің кезеңінде (1969–1977) Таяу Шығыста шаттл дипломатиясын жалғастырды, нәтижесінде 1975 жылғы Синай аралық келісімі және 1974 жылғы Израиль мен Сирия арасындағы Голан биіктіктеріне қатысты келісімдерге қол жеткізілді. Киссинджердің Мемлекеттік хатшы қызметін атқарған кезінде бұл термин кеңінен таралды. Киссинджердің күш-жігерінен кейін көп ұзамай, Израиль мен Египеттің Кэмп-Дэвидте келіссөздер жүргізуі арқылы шаттл дипломатиясы АҚШ-қа келді. Келіссөздерді президент Джимми Картер сәтті жетекшілік етті. Түркия, көбінесе Израильді қатыстыра отырып, шаттл дипломатиясын жүзеге асырды: Түркия мұсылман әлемінде Израильдің ең жақын одақтасы болды, ал кейбір араб елдері (әсіресе Түркиямен де, Израильмен де ортақ шекарасы бар Сирия) өздерінің мұсылман халқымен бірге Түркияға ыңғайлы болды. Түркияның тағы бір араласуы 2008 жылы Ресей мен Грузия арасындағы соғыс кезінде болды. АҚШ Мемлекеттік хатшысы Александр Хейг 1982 жылы Фолкленд соғысы кезінде Ұлыбритания мен Аргентина арасындағы дауды реттеу үшін шаттл дипломатиясын қолдануға тырысты. Франция президенті Эммануэль Макронның шаттл дипломатиясы 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруін тоқтатуда сәтсіз аяқталды.