Кіріспе
Америка Құрама Штаттарының ұжымдық сәйкестігін қолдаудағы ұлтшылдық – Америка ұлтшылдығы АҚШ-та кездесетін азаматтық, этникалық, мәдени немесе экономикалық ықпалдардың бір түрі. Көбінесе, ол АҚШ-ты тәуелсіз саяси қауымдастық ретінде сипаттайтын және ерекшелейтін ерекшеліктерді көрсетеді. Бұл термин жиі ұлттық және халықаралық істерде ұлттық бірегейлікті нығайту және өзін-өзі анықтауға жасалған күш-жігерді түсіндіреді. Ұлтшылдықтың барлық төрт түрі де АҚШ тарихының әртүрлі кезеңдерінде өрнек тапқан. 1790 жылы Конгресс пен президент Джордж Вашингтон қабылдаған алғашқы натурализация заңы американдық жеке тұлғаның және азаматтығының мәнін нәсілдік белгілер бойынша анықтады, тек "жақсы мінезді ақ ерлер" ғана азамат бола алатынын, ал құл болған афроамерикандықтар мен еуропалық емес шыққандарға азаматтықтан бас тартуды жариялады; осылайша, бұл этникалық ұлтшылдықтың бір түрі болды. Алайда, Ханс Кохн сияқты американдық ғалымдар АҚШ үкіметінің заңдық және рационалды азаматтық тұжырымдамаларына негізделген азаматтық ұлтшылдықты институционалдық деңгейде қалыптастырғанын, оның ортақ тіл мен мәдени дәстүрлерге негізделгенін және АҚШ-тың негізін салған Аталар либералдық және жекелеген принциптерге негіздегенін айтады.
American nationalism is a form of civic, ethnic, cultural or economic influences found in the United States. Essentially, it indicates the aspects that characterize and distinguish the United States as an autonomous political community. The term often explains efforts to reinforce its national identity and self determination within its national and international affairs. All four forms of nationalism have found expression throughout the United States' history, depending on the historical period. The first Naturalization Act of 1790 passed by Congress and President George Washington defined American identity and citizenship on racial lines, declaring that only "free white men of good character" could become citizens, and denying citizenship to enslaved black people and anyone of non European stock; thus it was a form of ethnic nationalism. American scholars such as Hans Kohn, however, argue that the United States government institutionalized a civic nationalism founded upon legal and rational concepts of citizenship, being based on common language and cultural traditions, and that the Founding Fathers of the United States established the country upon liberal and individualist principles.
Колониалды
АҚШ-тың тарихы 17- және 18-ғасырдың басында Ұлыбритания құрған Он үш колонияға салады. Колония тұрғындары 18-ғасырдың ортасына дейін өзін британдықтармен байланысты санады, одан кейін "америкалық" екендігінің алғашқы сезімі туды. 1754 жылы Олбани жоспары колониялардың бірігуін ұсынды. Бұл жоспар іске аспаса да, тәуелсіздік мәселесі бойынша болашақ пікірталастарға үлгі болды.
Америка революциясы
Көп ұзамай, колониялар британдық парламент қабылдаған заңдарға байланысты бірнеше ортақ наразылықтарға тап болды, соның ішінде өкілсіз салық салу. Америкалықтардың көпшілігі тек өздерінің колониялық заң шығарушы органдары ғана – Лондондағы Парламент емес – ішкі салықтарды бекіте алатынына келісімде болды. Парламент мұның керісінше деп талап етіп, ешқандай келісімге келмеді. Лондон үкіметі Бостон шай іспеттілігі үшін Бостонды жазалады, ал Он үш колония бірігіп, 1774 жылдан 1789 жылға дейін жалғасқан Континенттік Конгресс құрды. 1775 жылы шайқастар басталды және 1776 жылдың басында Томас Пэйннің американдық ұлтшылдыққа шақыруының ықпалымен тәуелсіздікке ұмтылыс күшейді. Оның "Ақылға қонымды" атты памфлеті 1776 жылы ең көп сатылған кітапқа айналып, мейрамханалар мен кофеханаларда жоғары дауыспен оқылды. Конгресс бірауыздан Тәуелсіздік Декларациясын қабылдап, тәуелсіз штаттардың жаңа мемлекеті – Америка Құрама Штаттары құрылғандығын жариялады. Америкалық патриоттар Америка Тәуелсіздік соғысында жеңіске жетіп, 1783 жылы Ұлыбританиядан тиімді бейбітлік шарттарын алды. Король Георг III-ке адал болған лоялистердің аз бөлігі қалуға немесе кетуге құқылы болды, бірақ шамамен 80% қалды және толыққанды американдық азаматтарға айналды. Жиі өткізілетін шерулер, жаңа рәсімдер мен салтанаттар, жаңа ту американдық ұлтшылдық рухын білдіруге мүмкіндік берді. Жаңа мемлекет Конфедерацияның Ережелерімен құрылған өте әлсіз ұлттық үкіметпен жұмыс істеді, ал көптеген американдықтар өз штаттарын ұлттан жоғары қойды. Джордж Вашингтон, Александр Гамильтон және Джеймс Мэдисон бастаған ұлтшылдар 1787 жылы Конгреске конституциялық конвенция шақыруға ықпал етті. Ол әр штат талқылап, бірауыздан қабылдаған, күшті ұлттық үкімет құру үшін Конституцияны жасады. Ол 1789 жылы Вашингтонның бірінші президент ретінде билікке келуімен, басқарылатындардың келісіміне негізделген алғашқы заманауи конституциялық либералды демократия ретінде күшіне енді.
Америка Азаматтық соғысы
Ақтөстік тұрғындары көбінесе шеттетілгендей сезінді – құлдыққа қарсы күрескен солтүстік штаттардың белсенді әрекеттерінен олардың құлдарды батыс аумақтарында ұстау мүмкіндігі шектеліп, екінші дәрежелі азаматтарға айналып бара жатқандай болды. Олар мемлекетке деген адалдықтары мен құлдықпен тығыз байланысты өмір салтына берілгендігі арасындағы қайшылықты күмәндандырды, сондай-ақ адамдарды құл етуге бола ма деген сауалды да қойды. Оңтүстік ұлтшылдығының сезімі қалыптаса бастады; алайда, 1860 жылы Линкольннің сайлануы Оңтүстіктегі құл иеленуші штаттардың көпшілігі үшін жаңа мемлекет құруға бастауыш болды. Конфедерация үкіметі ұлтшылдықтың нақты екенін мәлімдеп, тәуелсіздік және ұлтшылдық атынан халыққа ауыр жүктер арқалады. Конфедерация әскерлерінің қаһармандық күресі тәуелсіздік үшін өлімге дейін баратын бейілдерін көрсетті. Үкімет пен әскер келісімге бармай, 1865 жылы әскери тұрғыдан жеңіліске ұшырады. 1890 жылдарға қарай, ақтөстік Оңтүстік Конфедерацияның жоғалған ісі туралы жаңадан жасалған естелік арқылы өзін ақтағандай сезінді. Солтүстік Оңтүстіктегі қара нәсілді сайлаушылардың құқығын шектеуге және нәсілдік бөлінуге келісім берді немесе кем дегенде мойын бұрды. Американдық ұлтшылдық рухы Диксиге қайта оралды.
Қайта құру, алтын ғасыр және прогрессивті дәуір
Солтүстіктің Америка Азамат соғысындағы жеңісі американдық ұлттық сананың маңызды өзгеруіне әкелді. Төртінші түзетуді бекіту ұлттық сәйкестік туралы негізгі мәселені шешті, мысалы, АҚШ азаматы болу шарттары. Америка Құрама Штаттарының немесе осы аймақтардың аумақтық шекараларында дүниеге келген және оның билігіне бағынған әрбір адам, этникалық тегіне немесе әлеуметтік жағдайына қарамастан, американдық азамат саналды (қорықтардағы жергілікті халық 1924 жылы азаматтыққа ие болды, ал қорықтан тыс жергілікті халық әрқашан азамат болған). 20 ғасырдың басында американдық ұлтшылдықтың жақтаушысы болғандардың бірі Теодор Рузвельт еді. Рузвельттің ішкі және сыртқы саясаты, «Жаңа ұлтшылдық» деп аталды, мықты ұлттық сана элементтерін қамтыды. Ол әрбір адамның 100% американдық болуы керек екенін, бірнеше адалдыққа ие «аралас» американдық болмауын қатыстыра айтты. Өнеркәсіптік экономиканың қарқынды дамуына байланысты, Еуропа, Канада, Мексика және Кубадан келген иммигранттар құпталады, миллиондаған адамдар келді. Азаматтыққа қол жеткізу оңай болды, бес жыл ішінде қажетті құжаттарды толтыру ғана қажет еді. Дегенмен, Азиядан келген жаңа иммигранттарға ыңғайлы жағдай жасалмады. АҚШ 1880 жылдары көптеген қытайлық иммигранттарға, ал 1907 жылы көптеген жапондықтарға ресми емес шектеулер салды. 1924 жылға қарай Азиядан келген кез келген адамның АҚШ-қа кіруі қиын болды, бірақ АҚШ-та азиялық ата-аналардан туған балалар толыққанды азаматтар саналды. Қытайлықтарға қойылған шектеулер 1940 жылдары, ал басқа азиялықтарға 1965 жылы алынып тасталды.
Дүниежүзілік соғыстар мен соғыстар аралығы
АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін ұлтшылдық күшейді. Америкалықтар үгіт пен соғыс фильмдерінің ықпалымен жаппай әскерге жазылды. Әскерге шақыруға қарсылық өте аз болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін көптеген туған жердегі протестанттар АҚШ-қа жақында көшіп келгендерге күмәнмен қарады, олардың көпшілігі католик немесе еврей болып, күнделікті өмірінде ағылшын тілінен өзге тілдерде сөйледі. Көптеген адамдар арасында «бір жүз проценттік американизм» идеясы, «аралас американизмге» қарсы күшті сенім болды. Бұл 1915 жылғы «Ұлттың тууы» фильмі және 1910-20 жылдардағы Ку-Клукс-Кланның өркендеуімен көрнекті болды. ХХ ғасырдың басында және ортасында көптеген аймақтарда мемлекеттік мектептерде білім алу міндетті болды, ал жекеменшік мектептерге шектеулер қойылды немесе жабылды. Оқу күні әдетте АҚШ-қа адалдық сертімен басталатын. Осы жағдайда 1924 жылғы Иммиграциялық заң қабылданды, ол Оңтүстік және Шығыс Еуропадан иммиграцияны реттеді. Алайда, осы кезеңде алғаш рет резервацияда және одан тыс жерде тұратын үндістерге де азаматтық берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс АҚШ-та беспрецедентті ұлтшылдыққа алып келді. 1941 жылғы Перл-Харборға шабуылдан кейін көптеген американдықтар әскерге жазылды. Соғыс жылдарында американдықтардың өмірінің басым бөлігі соғысқа үлес қосуға, негізінен еріктілік қызметтері, еңбекке қатысу, нормалау, бағаларды бақылау және үнемдеу арқылы бағытталды. Азаматтар ұлтшылдық сезімімен осы құрбандықтарды ерікті түрде қабылдады, олардың бұл үлкен игілік үшін жасалғанына сенді. Тіпті бейбітшілдік шіркеулері, соғысқа қарсы қозғалыстар және өзінің ішкі сезіміне сүйенетін адамдар сияқты соғысқа қарсы топтардың мүшелері де соғыс үшін бейбітшілдікке қарсы ұстанымдарынан бас тарды, өйткені Екінші дүниежүзілік соғысты әділ соғыс деп есептеді.
Қазіргі заман
2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар АҚШ-та ұлттық сезімнің күшеюіне әкеп соқты. Терроризмге қарсы соғыстың басталуымен бірге, әскери қызметке жазылушылардың саны артып, бұл тек төмен кірісті американдықтарды ғана емес, сонымен қатар орта және жоғары тапқа жататын азаматтарды да қамтыды. Бұл ұлтшылдық Ауғанстандағы және Ирактағы соғыстар кезеңінде де сақталды.
Қазіргі АҚШ
Қазіргі Америка Құрама Штаттарында ұлтшылдық пен американизм тақырыптары маңыздылығын сақтап келеді. Мысалы, саяси ғалым Пол Маккартни американдықтардың өз мүдделерін адамзаттың мүдделерімен байланыстыруға бейім екенін, бұл олардың әлемдік саясатын қалыптастыратынын айтады. Кейбір жағдайларда мұны этноцентризм мен американдық ерекшелік түрі деп қарастыруға болады. Америка саясатының тарихындағы ерекше жағдайларға байланысты, оның ұлтшылдығы либералдық, жалпыға ортақ саяси идеалдарға адалдық және осы принциптерді бүкіл әлемде таратуға жауапкершілік сезімімен қалыптасқан. Америка Құрама Штаттарының либералдық өзгерістерді тарату және әлемдік саясат пен басқаруда демократияны ілгерілетуге жауапты екендігін мойындау, американдық сыртқы саясаттың негізін құрайды. Сондықтан демократияны қолдау – сыртқы саясаттың бір шарасы ғана емес, ол олардың ұлттық ерекшелігі мен саяси ұстанымының басты белгісі болып табылады.
Америкалық ұлтшылдықтың түрлері
2016 жылы American Sociological Review журналында жарияланған «Америкалық халықтық ұлтшылдықтың түрлері» атты мақаласында Барт Бониковски мен Пол ДиМаджио америкалық ұлтшылдардың кем дегенде төрт түрінің бар екенін растайтын зерттеу нәтижелері туралы хабарлады. Бониковски мен ДиМаджионың осы төрт топты талдауынан олардың зерттеуінің шамамен 24% -ын ынталы ұлтшылдар құрайтыны және Бониковски мен ДиМаджио «шексіз» деп санайтын екі топтың ішіндегі ең үлкені екені анықталды. Бұл топтың мүшелері АҚШ-пен тығыз байланысты, өз елдеріне өте мақтан тұтады және ұлттық мақтандылық факторымен күшті байланысқа түседі. Олар «нағыз америкалық» адам ағылшын тілін білуі және өмірінің көп бөлігін АҚШ-та өткізуі керек деп ойлады. Олардың 75% «нағыз америкалық» христиан болуы керек деп санайды, ал 86% «нағыз америкалық» елде тууы керек деп санайды. Бұдан әрі, ынталы ұлтшылдар еврейлер, мұсылмандар, агностиктер және натурализацияланған азаматтар шын мәнінде америкалықтардан кем деп есептейді. Бониковски мен ДиМаджио «шексіз» деп санайтын екінші топ төрт топтың ең кішісі болды, өйткені оның мүшелері респонденттердің 17% -ын құрады. Олардан бас тартқандар үкіметтік институттарға деген мақтаныштарын төмен көрсетті және АҚШ-пен толық сәйкестендірмеді. Олардың мақтаныштарының жетіспеуі Америка демократиясына, Америка тарихына, АҚШ-тағы саяси теңдікке және елдің саяси ықпалына қатысты. Бұл топ олар анықтаған төрт топтың ішіндегі ең аз ұлтшыл топ болды. Қалған екі топтың жауаптары ынталы ұлтшылдар мен олардан бас тартқандарға қарағанда біркелкі болмады. Шектеулі ұлтшылдар Америка мен оның институттарына деген мақтаныштарын төмен көрсетті, бірақ олар «нағыз америкалықты» айқын «қоспаушылық» жолдармен анықтады. Бұл топ төрт топтың ішіндегі ең үлкені болды, өйткені оның мүшелері зерттеуге жауап бергендердің 38% -ын құрады. Ұлттық идентификациясы мен мақтаныштары орташа болғанымен, олар «нағыз америкалықтар» туралы шектеулі түсініктерді қабылдауға себеп болған сенімдерді ұстанды; мысалы, олардың түсініктерінде христиан емес адамдар жоқ болды. Соңғы анықталған топ – сенімді ұлтшылдар (сонымен қатар азаматтық ұлтшылдар деп те аталады), олардың мүшелері зерттеуге қатысқандардың 22% -ын құрады. Бұл топ либералды құндылықтарға сенді, Америка Құрама Штаттарын мақтан тұтты және кімді нағыз америкалық деп санауға қатысты ең аз шектеулерді ұстанды. Олар өздерінің «өте жақын» сезінетін елдерімен тығыз байланыста болды және оның жетістіктерімен мақтанады. Бониковски мен ДиМаджио бұл топты «сенімді» деп атады, өйткені олардың сенімдері кеңінен америкалық сенім деп саналатын қағидаларға ең жақын болды.
Мәдени ұлтшылдық
Мәдени ұлтшылдық тарихи тұрғыдан американдық ұлтшылдықтың ажырамас бөлігі болған. Мұндай мәдени ұлтшылдар нәсілге немесе саяси партияға емес, ортақ мәдени мұраға негізделген топтық бірлік құрайды. Осы мұраға мәдениет (Америка Құрама Штаттарының мәдениеті), тіл (ағылшын тілі), дін (христиан діні), тарих (Америка Құрама Штаттарының тарихы), идеология (демократия) және символдар (Америка Құрама Штаттарының ұлттық символдары) жатуы мүмкін. Мәдени ұлтшылдық этникалық ұлтшылдықтан өзгеше, онда мәдениет пен тілге қарағанда нәсіл мен этникалық тегі басымдыққа ие. Ұлтшылдық 18 ғасырдың соңынан бастап мәдени сипат ала бастады. Америка Құрама Штаттарындағы қазіргі мәдени ұлтшылдықты қалыптастырған көптеген тарихи идеялар бар, олардың ішінде ұлт мемлекетінің түсінігі, ұлтшылдық пен діннің діни ұлтшылдыққа бірігуі және жекелеген саяси көзқарастар.