Кіріспе

Ұлт мемлекеті – мемлекет, орталықтандырылған саяси ұйымның аумақтағы халықты басқаруы және ортақ бірегейлікке негізделген қауымдастық болып табылатын ұлт. Бұл "ел" ұғымынан гөрі нақтырақ, себебі елде міндетті түрде басым ұлттық немесе этникалық топ болуы қажет емес. Ұлт, кейде ортақ этнос мағынасында қолданылады, оған диаспора немесе ұлт мемлекетінен тыс жерде тұратын босқындар кіруі мүмкін; мұндай жағдайдағы кейбір ұлттардың сол этностың басымдық құратын мемлекеті болмайды. Жалпы алғанда, ұлт мемлекеті – үлкен, саяси тәуелсіз ел немесе әкімшілік аумақ. Ұлт мемлекетін мыналармен салыстыруға болады: Империя – бірнеше аумақтар мен халықтардан құралған саяси бірлік, көбінесе жаулап алу арқылы құрылады және басым орталық пен бағынышты аймақтармен сипатталады. Көпұлтты мемлекет, онда ешбір этникалық немесе мәдени топ үстемдік етпейді (мұндай мемлекет әртүрлі топтардың мәдени ассимиляция деңгейіне байланысты көпмәдени мемлекет деп те қарастырылуы мүмкін). Қала-мемлекет, ол "үлкен тәуелсіз ел" мағынасындағы "ұлттан" кішірек және ортақ этникалық немесе мәдени мағынадағы бір "ұлттың" толық немесе бір бөлігімен билік ете алады немесе билік етпеуі мүмкін. Конфедерация – тәуелсіз мемлекеттердің лигасы, оған ұлт мемлекеттері кіруі немесе кірмеуі мүмкін. Федеративтік мемлекет, ол ұлт мемлекеті болуы немесе болмауы мүмкін және үлкен федерация ішінде тек ішінара басқарылады (мысалы, Босния және Герцеговинаның мемлекеттік шекаралары этникалық принцип бойынша жүргізілген, ал АҚШ-тың шекаралары олай емес). Бұл мақалада негізінен ұлт мемлекетінің белгілі бір этникалық топтың үстемдік ететін, ерекше тәуелсіз ел ретіндегі нақты анықтамасы талқыланады.

Күрделілігі

Ұлттың (этностық мағынада) және мемлекеттің арақатынасы күрделі болуы мүмкін. Мемлекеттің болуы этногенезді ынталандыруы мүмкін, ал бұрыннан қалыптасқан этникалық бірегейлігі бар топ аумақтық шекаралардың белгіленуіне әсер ете алады немесе саяси заңдылыққа таласуы мүмкін. "Ұлт-мемлекет" дегеннің бұл анықтамасы баршаға қабылданбағандықтан, академик Валерий Тишков: "«Ұлт» терминіне терминологиялық келісімге келуге жасалған барлық әрекеттер сәтсіз аяқталды" деген қорытындыға келді. Уокер Коннор "ұлт", "(егеменді) мемлекет", "ұлт-мемлекет" және "ұлтшылдық" ұғымдарына байланысты туындайтын әсерлерді талқылайды. "Этнонационализм" терминін кеңінен таратуға септігін тигізген Коннор, сондай-ақ ұлт пен мемлекетті шатастыруға бейімділік және барлық мемлекеттерді ұлт-мемлекеттер деп қарау туралы мәселелерді де қарастырады.

Шығу тегі

Ұлттық мемлекеттердің пайда болуы мен ерте тарихы күмәнді. Басты теориялық сұрақ: «Ұлт бірінші келді ме, әлде ұлт-мемлекет пе?» Стивен Вебер, Дэвид Вудвард, Мишель Фуко және Джереми Блэк сияқты ғалымдар ұлттық мемлекеттің саяси тапқырлықтың немесе белгісіз көздің нәтижесі емес, саяси өнертабыс та емес, 15-шы ғасырдағы саяси экономика, капитализм, меркантилизм, саяси география және география, сондай-ақ картография мен карта жасау технологияларындағы интеллектуалдық жаңалықтардың кездейсоқ туындысы деп санайды. Осы интеллектуалдық ашылымдар мен технологиялық жетістіктердің нәтижесінде ұлттық мемлекет пайда болды. Басқалары үшін, алдымен ұлт болды, содан кейін егемендік үшін ұлтшыл қозғалыстар туды, ал ұлт-мемлекет осы талапты қанағаттандыру үшін құрылды. Ұлтшылдықтың кейбір «жаңару теориялары» оны қазірдің өзінде бар мемлекетті біріктіру және жаңғыртуға бағытталған мемлекеттік саясаттың нәтижесі деп қарастырады. Көптеген теориялар ұлттық мемлекетті 19-шы ғасырдағы еуропалық құбылыс ретінде қарастырады, оған мемлекеттік білім беру, жаппай сауаттылық және бұқаралық ақпарат құралдары сияқты дамулар ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар Португалия мен Голландия Республикасындағы салыстырмалы түрде біріккен мемлекет пен ұлттық сананың ерте пайда болуын атап өтеді. Эрик Хобсбаум француз ұлтының құрылуы 19-шы ғасырдың соңына дейін пайда болмайтын француз ұлтшылдығының нәтижесі емес, керісінше, бұрыннан бар француз мемлекеттерінің саясаты деп санайды. Бұл реформалардың көп бөлігі Француз революциясынан кейін жүзеге асырылды, сол кезде француз халқының жартысы ғана француз тілінде сөйлейтін еді, ал әдебиет пен білім орындарында қолданылатын нұсқасын сөйлейтіндердің тек төрттен бірі ғана болды. Италияда итальян тілінде сөйлейтіндердің саны Италияның бірігу кезінде тіпті аз болғандықтан, қазіргі итальян ұлтына қатысты ұқсас аргументтер айтылды, француз және итальян мемлекеттері әртүрлі аймақтық диалекттер мен тілдерді стандартталған диалекттермен алмастыруды қолдады. Әскерге шақырудың енгізілуі және Үшінші Республиканың 1880-жылдардағы мемлекеттік білім туралы заңдары осы теория бойынша ұлттық сәйкестікті құруды жеңілдетті. Германия мен Италия сияқты кейбір ұлттық мемлекеттер, кем дегенде, ішінара 19-шы ғасырда ұлтшылдардың саяси науқандарының нәтижесінде пайда болды. Екі жағдайда да аумақ бұрын басқа мемлекеттерге бөлінген, кейбіреулері өте кішкентай болған. Алғашында ортақ сәйкестік сезімі мәдени қозғалыс болды, мысалы неміс тілді мемлекеттердегі Völkisch қозғалысы сияқты, ол тез арада саяси маңызға ие болды. Мұндай жағдайларда ұлттық сезімдер мен ұлтшыл қозғалыстар неміс және итальян ұлттық мемлекеттерінің бірігуінен бұрын пайда болды. Тарихшылар Ханс Кон, Лия Гринфельд, Филип Уайт және басқалар Германия немесе Италия сияқты халықтарды этностық ұлттар немесе ұлттық қауымдар ретінде жіктеді, онда мәдени бірігу мемлекеттік бірігуден бұрын болды. Алайда, Франция, Англия немесе Қытай сияқты «мемлекеттік басқарумен» ұлттық бірігулер көпұлтты қоғамдарда өркендеуі мүмкін, бұл азаматтық ұлттардың немесе аумақтық ұлттардың дәстүрлі ұлттық мұрасын тудырады. Ұлттық мемлекет идеясы қазіргі заманғы мемлекеттер жүйесінің пайда болуымен байланысты болды және Вестфалия келісімінен кейін (1648) «Вестфалия жүйесі» деп аталды. Бұл жүйені сипаттайтын билік тепе-теңдігі, оның тиімділігі бір-бірінің егемендігі мен аумағын мойындайтын, империялар немесе ұлттық мемлекеттер болсын, анық анықталған, орталықтандырылған, тәуелсіз субъектілерге байланысты болды. Вестфалия жүйесі ұлттық мемлекетті құрмады, бірақ ұлттық мемлекет оның құрамына кіретін мемлекеттердің критерийлеріне сәйкес келеді (таласты аумақ жоқ деп есептей отырып). Вестфалия жүйесіне дейін ең жақын геосаяси жүйе 1005 жылы Шығыс Азияда Вестфалиялық бейбітшілік келісімдері сияқты Қытайдың Сунь және Ляо династияларының тәуелсіз режимдері арасындағы ұлттық шекараларды белгілеген Чанъюань келісімінің негізінде құрылған «Чанъюань жүйесі» болды. Бұл жүйе 13-шы ғасырда пан-Еуразиялық Моңғол империясы құрылғанға дейін Шығыс Азияда көшіріліп, дамытылды. Ұлт-мемлекет романтизм дәуірінде философиялық негіздеме алды, алдымен жеке халықтардың «табиғи» көрінісі ретінде (романтикалық ұлтшылдық: Иоганн Готлиб Фихтенің Волк туралы түсінігін қараңыз, кейінірек Эрнест Ренанмен қарама-қарсы қойылды). 19-шы ғасырда ұлттың этникалық және нәсілдік тегіне баса назар аудару нәтижесінде ұлт-мемлекеттің осы шарттарда қайта қаралуына әкелді. Расизм мен этникалық ұлтшылдық арасындағы қатынас 20-шы ғасырда фашизм мен нацизм арқылы ең жоғары деңгейге жетті. Völkische Staat сияқты терминдерде білдірілген және 1935 жылғы Нюрнберг заңдарында іске асырылған «ұлт» («халық») және «мемлекет» комбинациясының ерекшелігі фашистік мемлекеттерді, мысалы, ерте нацистік Германияны фашистік емес ұлттық мемлекеттерден сапалық жағынан ерекшелендірді. Азаматтар халықтың (Volk) құрамына жатпады және осылайша мұндай мемлекетте шынайы немесе заңды рөлге ие болудан айырылды. Германияда еврейлер де, ромдар да халықтың құрамына жатпады және екеуі де қуғын-сүргінге түсті. Германияның ұлттық заңдары «неміс» ұғымын неміс тегіне негізделген деп анықтады, барлық неміс емес адамдарды халықтан шығарды. Соңғы жылдары ұлттық мемлекеттің өзінің шекараларында абсолютті егемендікке қойған талаптары сынға ұшырады. Xue Li және Alexander Hicks ұлттық мемлекеттердің құрылу жиілігін халықаралық ұйымдардан таралатын процестермен байланыстырады.

Ұлт мемлекетінің алдында

Еуропада 18 ғасырда классикалық ұлттық емес мемлекеттер көпұлтты империялар, Австрия империясы, Франция патшалығы (және оның империясы), Венгрия патшалығы, Ресей империясы, Португалия империясы, Испания империясы, Осман империясы, Британ империясы, Голландия империясы және қазіргі таңда субмемлекеттік деңгей деп аталатын кішігірім мемлекеттер болды. Көпұлтты империя – патша, император немесе сұлтан басқаратын абсолютті монархия. Онда көптеген этностық топтар мен тілдер болды. Империяның басым бөлігі бір этностық топқа тиесілі болды, ал олардың тілі әдетте мемлекеттік басқару тілі болып табылды. Билеуші әулет көбінесе, бірақ әрқашан емес, сол топтан шыққан. Мұндай мемлекеттік құрылым тек еуропалық емес: осындай империялар Азияда, Африкада және Америкада да болған. Мысалы, қытай династиялары – Тан, Юань және Цин династиялары, билік басындағы этникалық топтың басқаруымен жүргізілген көпұлтты режимдер еді. Үш мысалда олардың билік еткен этникалық топтары – ханқытайлар, моңғолдар және маньчжулар болды. 632 жылы Мұхаммед қайтыс болғаннан кейін мұсылман әлемінде халифаттар құрылды. Халифаттар – ислам пайғамбары Мұхаммедтің саяси-діни мұрагері басшылығымен құрылған ислам мемлекеттері. Бұл мемлекеттер көпұлтты трансұлттық империяларға айналды. Осман сұлтаны Селім I (1512–1520) халифа атағын қайтарып алды, бұл атақ күмәнді болып, ғасырлар бойы Аббасид Мамлюк халифатының бас иелері мен «көлеңкелі халифалары» тарапынан талас етілген. Осман халифаты Осман империясының өкілеттігі ретінде 1924 жылы Мұстафа Кемал Ататүктің реформаларының бір бөлігі ретінде жойылды. Кейбір шағын еуропалық мемлекеттер этникалық жағынан көп түрлі болмаған, бірақ сонымен қатар патшалық үйдің басқаруымен династиялық мемлекеттер еді. Олардың аумағы патшалық некелер арқылы кеңейе алатын немесе династия біріккен кезде басқа мемлекетпен бірігуі мүмкін еді. Еуропаның кейбір аймақтарында, әсіресе Германияда, минималды аумақтық бірліктер болды. Олар көршілерімен тәуелсіз мемлекеттер ретінде танылды және өз үкіметтері мен заңдары болды. Кейбіреулерін князьдер немесе басқа да мұрагерлік билеушілер, ал кейбіреулерін епископтар немесе аббаттар басқарды. Алайда, олардың мөлшері шағын болғандықтан, жеке тілдері мен мәдениеттері болған жоқ: тұрғындары қоршаған аймақтың тілін қолданды. Кейбір жағдайларда бұл мемлекеттерді 19 ғасырда ұлтшыл көтерілістер құлатты. Еркін сауданың либералдық идеялары Германияның бірігуіне ықпал етті, оған дейін кедендік одақ құрылды. Алайда, Австрия-Пруссия соғысы және Франко-Пруссия соғысындағы неміс одақтастары бірігуде шешуші роль атқарды. Австро-Венгрия империясы мен Осман империясы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін тарап кетті, бірақ Ресей империясы Ресей азамат соғысынан кейін көпұлтты аумағының көп бөлігінде Кеңес Одағымен алмастырылды. Кішірек мемлекеттердің біразы сақталды: Лихтенштейн, Андорра, Монако және Сан-Марино Республикасы тәуелсіз княздықтары. (Ватикан қаласы ерекше жағдай. 1870 жылға дейін Ватиканнан басқа барлық үлкен Папалық мемлекеттер Италиямен біріктірілді. Бұл мәселе 1929 жылғы Италия мен Киелі Тақ арасындағы Латеран келісімдерімен шешілді.)

Сипаттамалары

Қазіргі таңда [2004] тиімді және серпінді индустриялық экономиканы басқаратын заңды мемлекеттер заманауи ұлттық мемлекеттің анықтамалық ерекшеліктері ретінде кеңінен танылған. Ұлттық мемлекеттердің ұлттық емес мемлекеттерден өзгеше ерекшеліктері бар. Біріншіден, олар өз аумағына династиялық монархияларға қарағанда мүлдем басқаша көзқарас танытады: ол жартылай қасиетті және берілмейтін мүлік саналады. Ешбір ұлт басқа мемлекетпен аумағын, мысалы, патша қызының үйленуіне байланысты ғана алмастырмайды. Олардың шекаралары да басқаша, қағида бойынша, ол ұлттық топтың қоныстанған аймағымен ғана шектеледі. Дегенмен, көптеген ұлттық мемлекеттер табиғи шекараларды (өзендер, тау жоталары) іздеген. Олар шектеулі шекараларының салдарынан халық саны мен күш-қуаты тұрақты түрде өзгереді. Ең айқын ерекшелік – ұлттық мемлекеттердің экономикалық, әлеуметтік және мәдени өмірде ұлттық бірліктің құралы ретінде мемлекетті пайдалану деңгейі. Ұлттық мемлекеттер ішкі кедендер мен алымдарды жою арқылы экономикалық бірлікті нығайтады. Германияда осы процесс, Zollverein құрылуы, ресми ұлттық бірлікке дейін жүрді. Ұлттық мемлекеттер әдетте сауда мен саяхатты жеңілдететін ұлттық көлік инфрақұрылымын құру және дамыту саясатын ұстанады. XIX ғасырдағы Еуропадағы теміржол желілерін кеңейту бастапқыда жекеменшік теміржол компанияларының құзырында болды, бірақ бірте-бірте ұлттық үкіметтердің бақылауына көшті. Франция теміржол желісі, негізгі бағыттары Парижден Францияның барлық аймақтарына созылған, оның құрылысын басқарған орталықтандырылған француз ұлттық мемлекетінің көрінісі ретінде қарастырылады. Ұлттық мемлекеттер, мысалы, ұлттық тас жол желілерін салуды жалғастыруда. Транс-Еуропалық желілер сияқты трансұлттық инфрақұрылымдық бағдарламалар – соңғы кездегі жаңалық. Ұлттық мемлекеттердің императорлық алдыңғыларына қарағанда әдетте орталықтандырылған және біркелкі мемлекеттік басқаруы болды: олар кішірек болды және халық құрамы әртүрлі емес. (Мысалы, Осман империясының ішкі әртүрлілігі өте жоғары болды.) XIX ғасырда Еуропада ұлттық мемлекеттің жеңісінен кейін, Эльзас-Лотарингия, Каталония, Бретань және Корсика сияқты аймақтарда аймақтық ерекшелік ұлттық ерекшелікке бағынды. Көп жағдайда аймақтық басқару орталық (ұлттық) үкіметке де бағынышты болды. Бұл процесс 1970-жылдардан бастап, Испания және Италия сияқты бұрынғы орталықтандырылған мемлекеттерде әртүрлі аймақтық автономиялардың енгізілуімен ішінара кері қайтарылды. Ұлттық мемлекеттің ұлттық емес алдыңғыларына қарағанда ең айқын әсері – мемлекеттік саясат арқылы бірыңғай ұлттық мәдениетті қалыптастыру. Ұлттық мемлекеттің моделі оның халқының ортақ тегі, ортақ тілі және ортақ мәдениеттің көптеген түрлері арқылы біріккен ұлтты құрайтынын білдіреді. Егер осы біртұтастық болмаса, ұлттық мемлекет оны жасауға тырысты. Ол тіл саясаты арқылы бірыңғай ұлттық тілді дамытты. Ұлттық міндетті бастауыш білім беру жүйелерін құру және орта мектептерде салыстырмалы түрде бірыңғай оқу бағдарламасын енгізу ұлттық тілдерді таратудың ең тиімді құралы болды. Мектептерде ұлттық тарих та оқытылды, көбінесе үгіт-насихаттық және мифологиялық нұсқада, және кейбір ұлттық мемлекеттер осы тарихты әлі де оқытады. Тіл және мәдениет саясаты кейде жаулыққа толы болды, ұлттық емес элементтерді басуға бағытталды. Ұлттық тілдерді қабылдауды және азшылық тілдерінің жоғалуын жеделдету үшін тілге тыйым салу шаралары қолданылды (мысалы: ағылшындану, болгаршалану, хорватшалану, чехшалану, голландшалану, французшалану, германдану, грекшелану, испаншалану, итальяншалану, литвашалану, мажаршалану, полякшалану, ресейшелану, сербшелану, словакшалану, шведшелану, түрікшелану). Кейде осы саясаттар қатал қақтығыстарға және этникалық сепаратизмге әкелді. Бірақ олар жұмыс істеген жерлерде халықтың мәдени біртектілігі мен біркелкілігі артты. Керісінше, шекарадағы мәдени айырмашылықтар күшейді: теория бойынша, бірыңғай француздық сәйкестік Атлантика жағалауынан Рейнге дейін, ал Рейннің арғы жағында бірыңғай неміс сәйкестігі басталады. Екі жақта да осы үлгіні сақтау үшін әртүрлі тіл саясаты мен білім беру жүйелері қолданылады.

Іс жүзінде

Бірлескен "ұлттық бірегейлік" түсінігі бірнеше этникалық немесе тілдік топтарды қамтитын елдерге де қатысты, мысалы, Үндістанға. Мысалы, Швейцария конституциялық тұрғыдан кантондардың конфедерациясы болып табылады және төрт ресми тілі бар. Дегенмен, оның "швейцариялық" ұлттық ерекшелігі, ұлттық тарихы және классикалық ұлттық батыры Вильгельм Телл бар. Санасыз жанжалдар саяси шекаралар этникалық немесе мәдени шекаралармен сәйкес келмеген жағдайларда туындады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Иосип Броз Тито кезеңінде оңтүстік славян халықтарын біріктіру үшін ұлтшылдыққа жүгінуге шақырылды. 20 ғасырдың соңында, Кеңес Одағының ыдырауынан кейін, көшбасшылар сербтер, хорваттар және словендер, сондай-ақ босниялықтар, черногориялықтар мен македониялықтар арасындағы қақтығысты қоздырған ежелгі этникалық араздықтарға немесе шиеленістерге жүгінді, нәтижесінде халықтардың ұзақ жылдар бойы ынтымақтастығы бұзылды. Балқанда этникалық тазалау жүргізілді, бұрынғы социалистік республика жойылды және 1992–1995 жылдары Хорватия мен Босния және Герцеговинада азаматтық соғыстар басталды, оның салдарынан халықтың жаппай қоныс аударуы мен бөлінуі болды, бұл аймақтың бұрынғыдағы әртүрлі және аралас этникалық құрамын түбірінен өзгертті. Бұл қақтығыстардың басты себебі – әрқайсысы этникалық және саяси тұрғыдан біртекті болатын мемлекеттердің жаңа саяси жүйесін құру болды. Сербтер, хорваттар және босниялықтар өздерінің этникалық ерекшеліктерін қатыстыра айтты, бірақ көптеген қауымдастықтардың аралас некелесуінің ұзақ тарихы бар еді. Бельгия – ұлттық мемлекет емес мемлекеттің классикалық мысалы. Мемлекет 1830 жылы Нидерландтар Біріккен Корольдігінен бөлініп шықты, оның бейтараптығы мен тұтастығы Лондон шартымен қорғалды. Осылайша, ол Наполеон соғыстарынан кейін Франция, Пруссия (1871 жылдан кейін Германия империясы) және Ұлыбритания сияқты еуропалық державалар арасындағы буферлік мемлекет ретінде қызмет етті, бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін, немістер оның бейтараптығын бұзғанша. Қазіргі уақытта Бельгия солтүстіктегі фламандтар, оңтүстіктегі француз тілді халық және шығыстағы неміс тілді халыққа бөлінген. Солтүстіктегі фламандтар голланд тілінде сөйлейді, оңтүстіктегі валлондықтар француз тілінде сөйлейді, ал Льеж провинциясының шығысында неміс тілінде сөйлейді. Брюссель тұрғындары француз немесе голланд тілдерінде сөйлейді. Фламандтық ерекшелік мәдени сипатқа ие, және саяси партиялар, оңшыл Vlaams Belang және Жаңа фламанд Альянсы қолдайтын күшті сепаратистік қозғалыс бар. Бельгияның франкофондық валлондық ерекшелігі тілдік тұрғыдан ерекше және аймақтық сипатта. Сонымен қатар, бельгиялық ұлттық бірлік, Ұлы Нидерланд идеясының бірнеше нұсқасы және 1920 жылы Германиядан аннексияланған және 1940–1944 жылдары Германияға қайта қосылған Бельгияның неміс тілді қауымдастығы бар. Алайда, бұл идеологиялардың барлығы сайлау кезінде өте маргиналды және саяси маңызға ие емес. Қытай үлкен географиялық аумақты алып жатыр және этникалық топтар мағынасында "Чжунхуа миндзу" немесе қытай ұлты деген ұғымды қолданады. Сонымен қатар, ол халықтың 90% -дан астамын құрайтын хань этникалық тобының басымдығын және кемінде 55 ұлттық азшылықты ресми түрде таниды. Филипп Г. Родердің сөзіне сүйенсек, Молдова – кеңестік дәуірдегі "сегменттік мемлекеттің" (Молдова ССР) мысалы, онда "сегменттік мемлекеттің ұлттық мемлекет жобасы бұрынғы мемлекеттіліктің ұлттық мемлекет жобасынан басым түсті. Молдовада университет оқытушылары мен студенттерінің Румыниямен қайта бірігуге бағытталған күшті үгіт-насихатына қарамастан, Молдова КСР-інде қалыптасқан ұлт мемлекет жобасы Ұлы Румынияның соғыстар аралығындағы ұлт мемлекет жобасына оралу жобасынан басым түсті". Қосымша мәліметтерді Молдавиядағы тілдік және этникалық сәйкестік туралы дау-дамайдан қараңыз.

Израиль

Израиль 1948 жылы еврей мемлекеті ретінде құрылды. Оның "Негізгі заңдары" оны еврей және демократиялық мемлекет ретінде сипаттайды. "Негізгі заң: Израиль – еврей халқының ұлттық мемлекеті" (2018 ж.) Израиль мемлекетінің еврей халқының ұлттық мемлекеті екенін нақты көрсетеді. Израильдің Орталық статистика бюросы мәліметтері бойынша, Израиль халқының 75,7%-ы еврейлерді құрайды. Халықтың 20,4%-ын құрайтын арабтар Израильдегі ең ірі этникалық азшылық болып табылады. Израильде армян, черкес, ассириялық және самариялықтар сияқты шағын қауымдар да бар. Сонымен қатар, израильдік еврейлердің еврей емес әйелдері/ерлері де кездеседі. Дегенмен, бұл қауымдар өте шағын, көбінесе жүздеген немесе мыңдаған адамнан тұрады.