Кіріспе

Ұлттық санасы қалыптасқан жер

Отан – мәдени, ұлттық немесе этникалық сананың қалыптасқан жері. Бұл анықтама туған еліңізді ғана білдіруі де мүмкін. "Отан" сөзі, басқа тілдердегі баламалары сияқты, есім ретінде қолданылғанда көбінесе этникалық ұлтшылдық мағынаны білдіреді. Отанды сондай-ақ, сол ұлттың мәдениеті мен тіліне қарай, атамекен, ана елі немесе туған жер деп те атауға болады.

Отан

Отан – адамның өскен немесе ұзақ жылдар бойы өмір сүрген, мәдени ерекшеліктерін қалыптастырған жері, ата-бабаларының ұрпақтан-ұрпаққа мекендеген орны, немесе өз үйі деп санайтын, отарларынан өзгеше метрополиясы. Көптеген адамдар Ресейді орыс ұлтының бейнесі ретінде «Ресей ана» деп атайды. Филиппин де «Инанг Баян» деген сөзден туындаған, «Отан ана» деген мағынаны білдіретін отандық жер саналады. Британ империясының құрамындағы отарлардағы көптеген халықтар Ұлыбританияны бір ұлттың ана елі деп санауға келді. Үндістанды көбінесе «Бхарат Мата» (Үндістан анасы) деп бейнелейді. Француздар Францияны «la mère patrie» деп, ал Испанияның бұрынғы отарлары Испанияны «la Madre Patria» деп атайды. Римдіктер мен Рим азаматтары Италияны Рим империясының отаны (patria немесе terrarum parens) деп қарастырды. Түріктер Түркияны «ана ватан» (әдеби мағынасында – ана отан) деп атайды.

Ел бойынша пайдалану

Кеңес Одағы 1920 жылдары кейбір азшылықтар үшін отандастар құрды, соның ішінде Волгалық неміс Автономды Кеңестік Республикасы (АССР) және еврей автономиялық облысы. Волгалық неміс АССР-і жағдайында бұл отандастар кейін таратылып, тұрғындары Сібірге немесе Қазақ КСР-іне жер аударылды. АҚШ-та 2001 жылғы 11 қыркүйектегі террористик шабуылдардан кейін, түрлі қауіп-қатерлерге жауап беруді орталықтандыру мақсатымен Ішкі қауіпсіздік департаменті құрылды. 2002 жылғы маусымда республикалық саясаткер және сөз жазушы Пегги Нунан Буш әкімшілігінің департамент атауын өзгертетініне үміттенгенін білдірді, былай деп жазды: «Ішкі қауіпсіздік» деген ат көптеген адамдарға ұнамайды, түсінікті де. «Отан» деген сөз американдық сөз емес, бұрын да, қазір де осылай айтпаймыз». Оңтүстік Африкадағы апартеид кезеңінде бұл ұғымға басқа мағына берілді. Ақ үкімет өзінің шөл емес жерлерінің шамамен 25 пайызын қара тайпалардың қоныстануына арнады. Ақ нәсілділер мен басқа да қара емес адамдарға сол аумақтарда жер иеленуге немесе қоныстануға тыйым салынды. 1948 жылдан бастап оларға «өз билігі» деңгейі біртіндеп артты. 1976 жылдан бастап осы аймақтардың бірнешеуіне тәуелсіздік берілді. Олардың төртеуін Оңтүстік Африка тәуелсіз мемлекет деп жариялады, бірақ басқа ешбір ел оларды Оңтүстік Африка мен бір-бірінен басқа тәуелсіз ел ретінде танымады. Африкалық тұрғындарға бөлінген аумақтар бантустан деп те аталды. Австралияда бұл термин салыстырмалы түрде шағын аборигендердің қоныстарын (сондай-ақ «outstations» деп те аталады) білдіреді, онда жақын туысқандық байланыстары бар адамдар мәдени себептермен олар үшін маңызды жерлерді бөліседі. Мұндай отандастар Батыс Австралия, Солтүстік территория және Квинсленд штаттарында көптеп кездеседі. Отандық қозғалыс 1970-1980 жылдары күш алды. Маусымдық немесе мәдени себептерге байланысты барлық отандастар тұрақты түрде иеленілмейді. 2000 жылдардан бері олардың көп бөлігіне қаржыландыру және қолдау көрсету тоқтатылды. Түрік тілінде «отан» ұғымы, әсіресе патриоттық мағынада, «ана ватан» (әдеби мағынасында «ана отан») деп аталады, ал «баба оcağı» (әдеби мағынасында «әкесінің ошағы») балалық шақтың үйіне сілтеме жасайды. (Ескерту: Түрік тіліндегі «оcak» сөзі қаңтар және отын орны деген екі мағынаны білдіреді, испан тіліндегі «hogar» сияқты «үй» немесе «ошақ» дегенді білдіреді.)