Аймақтық талаптар және ірредентизм мәселелері

Кіріспе

Аумақтық талап

Ирредентизм – бір мемлекеттің басқа мемлекеттің аумағын қоса аннексиялауға ұмтылуы. Бұл ұмтылыстың себебі этникалық жақындық болуы мүмкін, яғни аумақтың халқы ана мемлекеттің халқымен этникалық тұрғыдан ұқсас. Тарихи себептер де ықпал етуі мүмкін, атап айтқанда, бұл аумақ бұрын ана мемлекеттің құрамында болған. Дегенмен, осы ұғымды нақты жағдайларға қолданудағы қиындықтар оның дәл анықтамасы туралы ғылыми пікірталастарға әкелді. Пікір келіспеушіліктері этникалық және тарихи факторлардың міндетті түрде болуы және мемлекеттік емес құрылымдардың да ирредентизмге қатыса алатыны туралы мәселелерге байланысты. Тағы бір даулы мәселе – көрші мемлекетті толығымен аннексиялау әрекеттерінің де ирредентизмге жататыны. Ирредентизмнің түрлі формалары бар. Ирредентизмнің классикалық формаларында, ана мемлекет көрші мемлекетпен аумақтық шиеленіс туғанға дейін-ақ қалыптасқан. Алайда, бірнеше елге тараған этникалық топты біріктіру арқылы құрылған жаңа ана мемлекеттерге қатысты ирредентизмнің формалары да кездеседі. Тағы бір ерекшелік – даулы аумақтың қазіргі иесінің ресми мемлекет, бұрынғы колония немесе күйреген мемлекет екені. Ирредентизмді зерттеудегі маңызды мәселе – оның себептерін анықтау. Көптеген түсіндірмелерде мемлекет ішіндегі этникалық біртектілік ирредентизмді ықтимал етеді делінеді. Көрші мемлекеттегі этникалық топқа жасалған кемсітушілік те осы процеске ықпал етеді. Бұл тұрғыда, этникалық, мәдени және тарихи негізде құрылған ұлттық сана ирредентистік тенденцияларды күшейтеді деген пікір де бар. Тағы бір тәсіл – ирредентизмді билік пен байлықты арттыруға бағытталған әрекет ретінде қарастыру. Осыған орай, көрші мемлекеттің аумағы салыстырмалы түрде бай болса, ирредентистік талаптардың күшеюі мүмкін. Көптеген зерттеулерде саяси режимнің түрі де ескеріледі, демократиялық мемлекеттер ирредентизмге бейім емес, ал анократиялық режимдер оған көбірек ұшырайды делінеді. Ирредентизм XIX ғасырдың ортасынан бері әлемдік саясатқа елеулі әсер етеді. Халықаралық құқық оған қарсы болғанымен және ирредентистік қозғалыстар көбінесе мақсаттарына жете алмағанымен, ол көптеген қарулы қақтығыстарға себепкер болды. Бұл термин бастапқыда итальян тіліндегі "Italia irredenta" фразасынан алынған және 1878 жылдан кейін Швейцария мен Австро-Венгрия империясының бөліктерін талап еткен итальяндық қозғалысқа қатысты. Ирредентизмнің жиі талқыланатын мысалдарына 1938 жылы нацистік Германияның Судет аймағын аннексиялауы, 1977 жылы Сомалидің Эфиопияға басып кіруі және 1982 жылы Аргентинаның Фолкленд аралдарын басып алуы жатады. Сонымен қатар, 1990 жылдардың басында Югославияның ыдырауынан кейін «Ұлы Сербияны» құруға жасалған әрекеттер және 2014 жылы Ресейдің Қырымды аннексиялауы да ирредентизмнің мысалдары болып табылады. Ирредентизм реваншизм және сецессиямен тығыз байланысты. Реваншизм – басқа мемлекетке тиесілі аумақты аннексиялауға бағытталған әрекет. Ол этникалық біртұтас мемлекет құруға ұмтылған ирредентизмнен өзгеше, бұрынғы шағымдар үшін кек алу мақсатын көздейді. Сецессияда аумақ басқа мемлекетпен бірігудің орнына бөлініп, тәуелсіз мемлекет құрады.

Irredentism is one state's desire to annex the territory of another state. This desire can be motivated by ethnic reasons because the population of the territory is ethnically similar to the population of the parent state. Historical reasons may also be responsible, i. e., that the territory previously formed part of the parent state. However, difficulties in applying the concept to concrete cases have given rise to academic debates about its precise definition. Disagreements concern whether either or both ethnic and historical reasons have to be present and whether non state actors can also engage in irredentism. A further dispute is whether attempts to absorb a full neighboring state are also included. There are various types of irredentism. For typical forms of irredentism, the parent state already exists before the territorial conflict with a neighboring state arises. However, there are also forms of irredentism in which the parent state is newly created by uniting an ethnic group spread across several countries. Another distinction concerns whether the country to which the disputed territory currently belongs is a regular state, a former colony, or a collapsed state. A central research topic concerning irredentism is the question of how it is to be explained or what causes it. Many explanations hold that ethnic homogeneity within a state makes irredentism more likely. Discrimination against the ethnic group in the neighboring territory is another contributing factor. A closely related explanation argues that national identities based primarily on ethnicity, culture, and history increase irredentist tendencies. Another approach is to explain irredentism as an attempt to increase power and wealth. In this regard, it is argued that irredentist claims are more likely if the neighboring territory is relatively rich. Many explanations also focus on the regime type and hold that democracies are less likely to engage in irredentism while anocracies are particularly open to it. Irredentism has been an influential force in world politics since the mid nineteenth century. It has been responsible for many armed conflicts, even though international law is hostile to it and irredentist movements often fail to achieve their goals. The term was originally coined from the Italian phrase Italia irredenta and referred to an Italian movement after 1878 claiming parts of Switzerland and the Austro Hungarian Empire. Often discussed cases of irredentism include Nazi Germany's annexation of the Sudetenland in 1938, Somalia's invasion of Ethiopia in 1977, and Argentina's invasion of the Falkland Islands in 1982. Further examples are attempts to establish a Greater Serbia following the breakup of Yugoslavia in the early 1990s and Russia's annexation of Crimea in 2014. Irredentism is closely related to revanchism and secession. Revanchism is an attempt to annex territory belonging to another state. It is motivated by the goal of taking revenge for a previous grievance, in contrast to the goal of irredentism of building an ethnically unified nation state. In the case of secession, a territory breaks away and forms an independent state instead of merging with another state.

Анықтама және этимология

Ирредентизм термині итальян тіліндегі Italia irredenta (құрылмай қалған Италия) сөзінен туындаған. Бұл тіркес бастапқыда Австрия-Мажарстанның этникалық итальяндықтар тұратын аумағын білдірген. Бұл, ең алдымен, 19-шы және 20-шы ғасырдың басындағы Трентино мен Триест қалаларына, сондай-ақ Гориция, Истрия, Фьюме және Далмацияға қатысты. Ирредентистік жобалар көбінесе өз кеңеюінің күтілетін нәтижесін көрсету үшін «Үлкен» деген сөзді қолданады, мысалы, «Үлкен Сербия» немесе «Үлкен Ресей». Ирредентизм көбінесе бір мемлекетке тиесілі аумақтардың этникалық жақындығы немесе тарихи байланысы бар болғандықтан, басқа мемлекетке қосылуы керек деген талап ретінде түсініледі. Ирредентизмнің нақтырақ анықтамаларын беру үшін көптеген ұсыныстар жасалған. Оның жалпы ерекшеліктеріне қатысты кеңінен келісім болғанымен, оның нақты сипаттамасы бойынша консенсусқа қол жеткізілмеген. Осы келіспеушіліктер соғыстың себебі ретінде ирредентизмді бағалауда маңызды, себебі көп жағдайда бұл қиын, ал әртүрлі анықтамалар көбінесе қарама-қарсы қорытындыларға әкеледі. Ирредентизмнің көрші мемлекетке тиесілі аумақтарды аннексиялауға бағытталған аумақтық даудың бір түрі екендігі туралы жалпы пікір бар. Дегенмен, мұндай әрекеттердің барлығы ирредентизмнің түрі болып табылмайды және оның қандай қосымша белгілері болуы керектігі туралы академиялық консенсус жоқ. Бұл кімнің, қандай себептермен және қанша аумақты талап ететініне қатысты келіспеушіліктерге байланысты. Көптеген ғалымдар ирредентизмді бір мемлекеттің екінші мемлекеттің аумағына жасаған талап ретінде анықтайды. Осыған сәйкес, ирредентизмде үш негізгі элемент бар: 1) ирредентистік мемлекет немесе ана мемлекет, 2) көршілес қабылдаушы мемлекет немесе нысана мемлекет және 3) қабылдаушы мемлекетке тиесілі даулы аумақ, көбінесе irredenta деп аталады. Осы анықтама бойынша, мемлекеттік емес актілер арқылы аумақтық өзгерістерді талап ететін халықтық қозғалыстар қатаң мағынада ирредентистік болып саналмайды. Басқа анықтама ирредентизмді этникалық азшылықтың өздерінің «нағыз» отанына қосылуға тырысуы ретінде сипаттайды, тіпті бұл азшылық мемлекеттік емес акті болса да. Аумақтық қақтығысқа түсудің себебі – тағы бір мәселе, кейбір ғалымдар ирредентизмнің негізгі қозғаушы күші – этникалық фактор екенін айтады. Бұл тұрғыдан алғанда, көршілес аумақтағы халық этникалық жағынан ұқсас және оларды біріктіру үшін аймақты қайтару ниеті бар. Бұл анықтама, мысалы, Латын Америкасы тарихындағы көптеген шекаралық даулар ирредентизмнің түрі емес екенін көрсетеді. Көбінесе ирредентизм жергілікті халықтың еркіне қарсы аумақ аннексияланған жағдайда да, ирредентистік мемлекеттің мотивациясы тұрғысынан анықталады. Басқа теоретиктер даулы аумақтың бұрын мемлекеттің атамекенінің бір бөлігі болғаны туралы тарихи талапқа көбірек назар аударады. Бұл түпнұсқа итальян тіліндегі «terra irredenta» сөзінің тікелей мағынасына жақын – құрылмай қалған жер. Бұл тұрғыдан алғанда, осы аумақта тұратын халықтың этникалық тегі маңызды емес. Дегенмен, екі сипаттаманы біріктіруге де болады, яғни мотивация этникалық немесе тарихи немесе екеуі де болуы мүмкін. Бенджамин Нойбергер сияқты кейбір ғалымдар өздерінің анықтамаларына географиялық факторларды да қосады. Тағы бір келіспеушілік аннексияланбақ аумақтың мөлшеріне қатысты. Әдетте, ирредентизм басқа мемлекеттің бір бөлігін қосуға жасалған әрекетпен шектеледі. Осыған байланысты, ирредентизм көрші мемлекетпен белгіленген шекараларға қарсы шығады, бірақ көрші мемлекеттің өмір сүруіне жалпы алғанда қарсы емес. Дегенмен, ирредентизмнің кейбір анықтамаларына көрші мемлекеттің барлық бөлігін, емес, тек бір бөлігін ғана сіңіру әрекеттері де кіреді. Осы тұрғыдан алғанда, Оңтүстік Корея мен Солтүстік Кореяның Корея түбегінің барлығын біріктіру туралы талаптары ирредентизмнің бір түрі болып саналады. Көптеген элементтерді біріктіретін кең таралған пікір бойынша, ирредентизм мемлекеттің шекаралары мен тиісті ұлттың шекаралары арасындағы сәйкессіздікке негізделген. Мемлекеттік шекаралар әдетте нақты және картада анық көрсетілген. Ұлттық шекаралар, керісінше, азырақ анықталған, өйткені олар топтың тарихи, мәдени және этникалық шекараларын қабылдауына сәйкес келеді. Мемлекеттік шекаралар ұлттық шекараларға сәйкес келмейтін жағдайда ирредентизм пайда болуы мүмкін. Ирредентизмнің мақсаты – мемлекеттің шекарасы мен тиісті ұлттың шекарасы арасындағы үйлесімділікті орнату үшін оны кеңейту.

The term irredentism was coined from the Italian phrase Italia irredenta (unredeemed Italy). This phrase originally referred to territory in Austria Hungary that was mostly or partly inhabited by ethnic Italians. In particular, it applies to Trentino and Trieste, but also Gorizia, Istria, Fiume, and Dalmatia during the 19th and early 20th centuries. Irredentist projects often use the term "Greater" to label the desired outcome of their expansion, as in "Greater Serbia" or "Greater Russia". Irredentism is often understood as the claim that territories belonging to one state should be incorporated into another state because their population is ethnically similar or because it historically belonged to the other state before. Many definitions of irredentism have been proposed to give a more precise formulation. Despite a wide overlap concerning its general features, there is no consensus about its exact characterization. The disagreements matter for evaluating whether irredentism was the cause of war which is difficult in many cases and different definitions often lead to opposite conclusions. There is wide consensus that irredentism is a form of territorial dispute involving the attempt to annex territories belonging to a neighboring state. However, not all such attempts constitute forms of irredentism and there is no academic consensus on precisely what other features need to be present. This concerns disagreements about who claims the territory, for what reasons they do so, and how much territory is claimed. Most scholars define irredentism as a claim made by one state on the territory of another state. In this regard, there are three essential entities to irredentism: (1) an irredentist state or parent state, (2) a neighboring host state or target state, and (3) the disputed territory belonging to the host state, often referred to as irredenta. According to this definition, popular movements demanding territorial change by non state actors do not count as irredentist in the strict sense. A different definition characterizes irredentism as the attempt of an ethnic minority to break away and join their "real" motherland even though this minority is a non state actor. The reason for engaging in territorial conflict is another issue, with some scholars stating that irredentism is primarily motivated by ethnicity. In this view, the population in the neighboring territory is ethnically similar and the intention is to retrieve the area to unite the people. This definition implies, for example, that the majority of the border disputes in the history of Latin America were not forms of irredentism. Usually, irredentism is defined in terms of the motivation of the irredentist state, even if the territory is annexed against the will of the local population. Other theorists focus more on the historical claim that the disputed territory used to be part of the state's ancestral homeland. This is close to the literal meaning of the original Italian expression "terra irredenta" as unredeemed land. In this view, the ethnicity of the people inhabiting this territory is not important. However, it is also possible to combine both characterizations, i. e. that the motivation is either ethnic or historical or both. Some scholars, like Benjamin Neuberger, include geographical reasons in their definitions. A further disagreement concerns the amount of area that is to be annexed. Usually, irredentism is restricted to the attempt to incorporate some parts of another state. In this regard, irredentism challenges established borders with the neighboring state but does not challenge the existence of the neighboring state in general. However, some definitions of irredentism also include attempts to absorb the whole neighboring state and not just a part of it. In this sense, claims by both South Korea and North Korea to incorporate the whole of the Korean Peninsula would be considered a form of irredentism. A popular view combining many of the elements listed above holds that irredentism is based on incongruence between the borders of a state and the boundaries of the corresponding nation. State borders are usually clearly delimited, both physically and on maps. National boundaries, on the other hand, are less tangible since they correspond to a group's perception of its historic, cultural, and ethnic boundaries. Irredentism may manifest if state borders do not correspond to national boundaries. The objective of irredentism is to enlarge a state to establish a congruence between its borders and the boundaries of the corresponding nation.

Түрлері

Ирредентизмнің әртүрлі түрлері ұсынылды. Алайда, мұнда аталған барлық типтер ирредентизмнің түрлері екендігімен бәрі бірдей келіспейді және бұл көбінесе қандай анықтама қолданылғанына байланысты. Саяси теоретик Наоми Чазан мен Дональд Л. Хоровицтің айтуынша, ирредентизмнің екі түрі бар. Үлгілі жағдай - көршілес мемлекетке тиесілі аумақтарды иемденуге ниеттенген бір мемлекет. Нацистік Германияның Чехословакияның Судет жеріне деген дәуірі - бұл ирредентизмнің үлгісі. Екінші түрде алдын ала бар бастапқы күй жоқ. Оның орнына, бірнеше елде азшылық ретінде өмір сүретін біріктірілген топ жаңа бас мемлекет құру үшін бірігуді мақсат етеді. Түркия, Сирия, Ирак және Иранда тұратын күрдтерді біріктіретін Күрдстан мемлекетін құру екінші типті үлгі болып табылады. Егер мұндай жоба тек бір сегмент үшін ғана сәтті болса, онда нәтиже - бұл сецессия, ал ирредентизм емес. Бұл, мысалы, Югославияның ыдырауы кезінде болды, онда Югославиялық словендер жаңа Словения мемлекетін құрды, ал Австриялық словендер оларға қосылмады және Австрияның бір бөлігі болып қалды. Екінші түрдің иренділікпен байланысты екенін барлық теоретиктер мойындамайды. Осыған байланысты, бұл екі аралықта айырмашылықты сақтау үшін бөлінуге тым ұқсас деп жиі айтылады. Мысалы, саяси ғалым Беньямин Нойбергер ирредентизм үшін бұрыннан бар ата-аналық мемлекет қажет деп санайды. Саяси ғалым Томас Амброзио өзінің анықтамасын бұрыннан бар ата-аналық мемлекетке қатысты жағдайларға шектейді және ирредентизмнің үш түрін ажыратады: 1) екі мемлекет арасында, 2) мемлекет пен бұрынғы отар арасында және 3) мемлекет пен құлаған мемлекет арасында. Бұл екі мемлекеттің арасындағы жағдай. Сомалидің Эфиопияға басып кіруі бұған мысал бола алады. Екінші жағдайда колониядан шығу кезінде аннексияланатын аумақ басқа мемлекеттің бұрынғы колониясы болып табылады, оның тұрақты бөлігі емес. Мысалы, Индонезияның бұрынғы португал колониясы Шығыс Тиморды басып алуы. Мемлекеттің құлдырауы жағдайында бір мемлекет ыдырап, көршілес мемлекет оның кейбір бұрынғы аумақтарын сіңіреді. Бұл жағдай Югославияның ыдырауы кезінде Хорватия мен Сербияның иренділік қозғалыстары кезінде орын алды.

Various types of irredentism have been proposed. However, not everyone agrees that all the types listed here constitute forms of irredentism and it often depends on what definition is used. According to political theorists Naomi Chazan and Donald L. Horowitz, there are two types of irredentism. The typical case involves one state that intends to annex territories belonging to a neighboring state. Nazi Germany’s claim on the Sudetenland of Czechoslovakia is an example of this form of irredentism. For the second type, there is no pre existing parent state. Instead, a cohesive group existing as a minority in multiple countries intends to unify to form a new parent state. The intended creation of a Kurdistan state uniting the Kurds living in Turkey, Syria, Iraq, and Iran is an example of the second type. If such a project is successful for only one segment, the result is secession and not irredentism. This happened, for example, during the breakup of Yugoslavia when Yugoslavian Slovenes formed the new state of Slovenia while the Austrian Slovenes did not join them and remained part of Austria. Not all theorists accept that the second type constitutes a form of irredentism. In this regard, it is often argued that it is too similar to secession to maintain a distinction between the two. For example, political scholar Benyamin Neuberger holds that a pre existing parent state is necessary for irredentism. Political scientist Thomas Ambrosio restricts his definition to cases involving a pre existing parent state and distinguishes three types of irredentism: (1) between two states, (2) between a state and a former colony, and (3) between a state and a collapsed state. The typical case is between two states. A textbook example of this is Somalia's invasion of Ethiopia. In the second case of decolonization, the territory to be annexed is a former colony of another state and not a regular part of it. An example is the Indonesian invasion and occupation of the former Portuguese colony of East Timor. In the case of state collapse, one state disintegrates and a neighboring state absorbs some of its former territories. This was the case for the irredentist movements by Croatia and Serbia during the breakup of Yugoslavia.

Түсіндірмелері

Ирредентизмді түсіндірулер ирредентизмнің себептерін, оның қалай дамуын және оны бейбіт жолмен қалай шешуге болатынын анықтауға бағытталған. Әр түрлі гипотезалар ұсынылған, бірақ оның кең таралғанына және қарулы қақтығыстарды тудырудың ұзақ тарихына қарамастан, ирредентизмді қалай түсіндіру керектігі туралы әлі де толық келісім жоқ. Осы ұсыныстардың кейбіреулерін үйлестіруге болады, ал кейбіреулері бір-бірімен қайшы келеді, сондай-ақ қолда бар деректер арасында шешім қабылдау үшін жеткілікті емес болуы мүмкін. Осы орайдағы белсенді зерттеу тақырыбы – ирредентизмнің себептерін анықтау. Көптеген елдердің шекарасынан тыс жерде этникалық жақындары бар. Бірақ олардың тек азы ғана туыстарын біріктіру мақсатымен шетелдік территорияны аннексиялау үшін зорлыққа жүгінуге дайын. Ирредентизмнің себептерін зерттеу, кейбір елдердің неге ирредентизмді ұстанатынын, ал басқаларының неге ұстанбайтынын түсіндіруге тырысады. Этностық факторлар, ұлтшылдық, экономикалық жағдайлар, билікті арттыруға ұмтылыс және саяси режим сияқты факторлар жиі талқыланады.

Этникалық және ұлтшылдық

Ирредентизмнің жиі кездесетін түсіндірмесі этникалық аргументтерге негізделген. Бұл, ірредентистік талаптарды көбінесе біртекті этникалық құрамы бар мемлекеттердің алға тартуы туралы байқауға байланысты. Мемлекет бірнеше этникалық топтан тұрса, онда олардың бірінің көпшілік тұратын аумақты аннексиялау, билік тепе-теңдігін осы топтың пайдасына қарай жылжытады деп есептеледі. Сондықтан, мемлекеттегі басқа топтар ирредентистік талаптарды іштен қабылдамауы мүмкін. Бұл фактор біртекті мемлекеттерде жоқ. Энклавты аннексиялауға қатысты да ұқсас пікір айтылады: этникалық жағынан әртүрлі анклав, этникалық себептермен басқа мемлекетке қосылуға құлшынбайды, себебі бұл тек бір этникалық топқа ғана пайда әкеледі. Осыған байланысты, мысалы, Африкада ирредентизм кең тарамаған, себебі көптеген Африка мемлекеттері этникалық жағынан әртүрлі. Ирредентизмнің этникалық себептеріне қатысты маңызды факторлар – үстем этникалық топтың басқа топтармен салыстырғандағы салмағы және оның абсолюттік саны. Сондай-ақ, этникалық топтың таралып орналасқандығы немесе шағын ядролық аймақта шоғырланғандығы, сондай-ақ саяси тұрғыдан әлсіздігі де маңызды. Ұлтшылдыққа негізделген түсіндірмелер этникалық негіздегі түсіндірмелермен тығыз байланысты. Ұлтшылдық – мемлекеттің шекарасы ұлттың шекарасына сәйкес болуы керек деген талап ретінде қарастырылады. Конструктивистік көзқарас бойынша, үстем ұлттық идентификация ирредентизмнің маңызды қозғаушы күштерінің бірі болып табылады. Бұл тұрғысынан, этникалық, мәдени және тарихи негіздегі идентификация ұлттық шекараларды кеңейтуге бейімділік тудыруы мүмкін. Олар этникалық және мәдени жағынан ұқсас аумақтарды біріктіру мақсатын ақтауы мүмкін. Ал саяси сипаттамаға көбірек баса назар аударатын азаматтық ұлттық идентификация, бұрыннан қалыптасқан ұлттық шекаралармен байланысты. Құрылымдық көзқарас сәл өзгеше тәсіл қолданып, ұлтшылдық пен аймақтық контекст арасындағы қатынасқа назар аударады. Олар мемлекеттік егемендік пен ұлттық өзін-өзі анықтау арасындағы шиеленіске баса назар аударады. Мемлекеттік егемендік – әр мемлекеттің өз аумағына толық билігі бар екенін бекітетін халықаралық құқық қағидасы. Бұл мемлекеттердің басқа мемлекеттердің ішкі істеріне араласуына рұқсат етілмейді дегенді білдіреді. Ал ұлттық өзін-өзі анықтау – халықтың өзінің халықаралық саяси мәртебесін анықтау құқығы. Құрылымдық түсіндірмеге сәйкес, ұлттық өзін-өзі анықтауға баса назар аудару ирредентистік талаптарды заңдыландыруы мүмкін, ал мемлекеттік егемендік принципі қазіргі егемен шекаралардың жағдайын сақтап қалуға бағытталған. Бұл пікір, халықаралық дүрбелеңдер кезінде ирредентистік қақтығыстардың жиі болатындығымен расталады. Ирредентизмді күшейтетін тағы бір фактор – анклавтағы үстем этникалық топқа қатысты кемсітушілік. Ирредентистік мемлекеттер көршілеріне қарсы агрессияны, дискриминацияға ұшыраған этникалық туыстарын қорғау мақсатындағы гуманитарлық шара ретінде көрсету арқылы заңдыландыруға тырысады. Бұл негіздеме, мысалы, Арменияның Таулы Қарабақ қақтығысына қатысуында, Сербияның Хорватияның тәуелсіздік соғысына қатысуында және Ресейдің Қырымды аннексиялауында қолданылды. Кейбір саяси теоретиктер, мысалы Дэвид С. Сироки және Кристофер В. Хейл, этникалық біртектілік пен кемсітушілікке негізделген аргументтердің тәжірибелік негізі шамалы деп санайды. Олардың пікірінше, бұл аргументтер көбінесе материалдық пайда сияқты басқа мақсаттарды жасыру үшін сылтау ретінде қолданылады. Аннексиялауға тиіс аумақта тұратын халықтың көзқарасы да маңызды фактор болып табылады. Ирредентистік мемлекеттің шетелдік аумақты аннексиялауға деген ниеті мен сол аумақтың аннексиялануын қалауы әрқашан сәйкес келе бермейді. Кейбір жағдайларда, азшылық топ аннексияланғысы келмейді, мысалы, Ресейдің Қырымды аннексиялауы кезінде Қырым татарларының жағдайы осылай болды. Басқа жағдайларда, азшылық топ аннексияланғысы келеді, бірақ ниетті мемлекет қызығушылық танытпайды.

A common explanation of irredentism focuses on ethnic arguments. It is based on the observation that irredentist claims are primarily advanced by states with a homogenous ethnic population. This is explained by the idea that, if a state is composed of several ethnic groups, then annexing a territory inhabited primarily by one of those groups would shift the power balance in favor of this group. For this reason, other groups in the state are likely to internally reject the irredentist claims. This inhibiting factor is not present for homogeneous states. A similar argument is also offered for the enclave to be annexed: an ethnically heterogenous enclave is less likely to desire to be absorbed by another state for ethnic reasons since this would only benefit one ethnic group. These considerations explain, for example, why irredentism is not very common in Africa since most African states are ethnically heterogeneous. Relevant factors for the ethnic motivation for irredentism are how large the dominant ethnic group is relative to other groups and how large it is in absolute terms. It also matters whether the ethnic group is relatively dispersed or located in a small core area and whether it is politically disadvantaged. Explanations focusing on nationalism are closely related to ethnicity based explanations. Nationalism can be defined as the claim that the boundaries of a state should match those of the nation. According to constructivist accounts, for example, the dominant national identity is one of the central factors behind irredentism. In this view, identities based on ethnicity, culture, and history can easily invite tendencies to enlarge national borders. They may justify the goal of integrating ethnically and culturally similar territories. Civic national identities focusing more on a political nature, on the other hand, are more closely tied to pre existing national boundaries. Structural accounts use a slightly different approach and focus on the relationship between nationalism and the regional context. They focus on the tension between state sovereignty and national self determination. State sovereignty is the principle of international law holding that each state has sovereignty over its own territory. It means that states are not allowed to interfere with essentially domestic affairs of other states. National self determination, on the other hand, concerns the right of people to determine their own international political status. According to the structural explanation, emphasis on national self determination may legitimize irredentist claims while the principle of state sovereignty defends the status quo of the existing sovereign borders. This position is supported by the observation that irredentist conflicts are much more common during times of international upheavals. Another factor commonly cited as a force fueling irredentism is discrimination against the main ethnic group in the enclave. Irredentist states often try to legitimize their aggression against neighbors by presenting them as humanitarian interventions aimed at protecting their discriminated ethnic kin. This justification was used, for example, in Armenia's engagement in the Nagorno Karabakh conflict, in Serbia's involvement in the Croatian War of Independence, and in Russia's annexation of Crimea. Some political theorists, like David S. Siroky and Christopher W. Hale, hold that there is little empirical evidence for arguments based on ethnic homogeneity and discrimination. In this view, they are mainly used as a pretext to hide other goals, such as material gain. Another relevant factor is the outlook of the population inhabiting the territory to be annexed. The desire of the irredentist state to annex a foreign territory and the desire of that territory to be annexed do not always overlap. In some cases, a minority group does not want to be annexed, as was the case for the Crimean Tatars in Russia's annexation of Crimea. In other cases, a minority group would want to be annexed but the intended parent state is not interested.

Энергетика және экономика

Әр түрлі зерттеулер иренділікке себеп болатын билік пен экономикалық пайданың маңыздылығын атап көрсетеді. Реалистік түсіндірмелер иренділік мемлекет пен нысана мемлекет арасындағы күш тепе-теңдігіне назар аударады: бұл тепе-теңдік иренділік мемлекеттің пайдасына қарай бұрылғанда, зорлық-зомбылыққа негізделген қақтығыстардың ықтималдығы артады. Бұл жағдайда халықаралық қауымдастықтың реакциясы да маңызды фактор болып табылады, яғни ирредентистік талаптар қабылдана ма, жоқ па. Ирредентизмді ана мемлекеттің күшін арттыру үшін құрал немесе сылтау ретінде қолдануға болады. Рационалды таңдау теориялары мемлекет ішіндегі белгілі бір топтардың шешім қабылдау процестері арқылы ирредентизмнің қалай туындайтынын зерттейді. Осы көзқарас бойынша, ирредентизм – элиталардың өздерінің саяси мүдделерін қамтамасыз етуге пайдаланатын құралы. Олар бұл үшін халықтың ұлттық сезімдерін оятуға тырысады. Мысалы, бұл саяси қарсыластарға қарсы халықтың қолдауын алуға немесе ішкі мәселелерден назарды аударуға мүмкіндік береді. Басқа түсіндірмелер экономикалық факторларға баса назар аударады. Мысалы, ірі мемлекеттер кеңейтілген нарық пен жан басына шаққандағы қорғаныс шығындарының төмендеуінен туындайтын артықшылықтарға ие. Дегенмен, үлкен мемлекет болудің де кемшіліктері бар, мысалы, азаматтардың әртүрлі қажеттіліктерін қанағаттандырудағы қиындықтар. Осы ойларға сүйене отырып, егер анклав салыстырмалы түрде бай территория болса, мемлекеттер ирредентистік талаптарды көбірек қолдайды деген тұжырым жасалды.

Режимнің түрі

Қосымша маңызды фактор – ирредентистік мемлекеттің де, көрші мемлекеттің де үкімет түрі. Осы тұрғыдан алғанда, демократиялық мемлекеттердің ирредентизмге бейімделуі аз деп жиі айтылады. Мұның бір себебі – демократиялық елдерде басқа этникалық топтар көбірек қатысу мүмкіндігіне ие. Тағы бір себебі – демократиялық елдерде қақтығыстар, әдетте, зорлық-зомбылыққа дейін жетпейді. Бұл демократиялық бейбітшілік теориясымен тығыз байланысты, ол демократиялар басқа демократиялармен қарулы қақтығыстарды болдырмауға тырысады деп санайды. Көптеген ирредентистік қақтығыстарды авторитарлық режимдер бастайтыны да осыны растайды. Дегенмен, ирредентизм демократиялық жүйелер үшін парадокс құрайды. Себебі, этникалық топқа қатысты демократиялық идеалдар көбінесе оның талаптарын негіздеу үшін қолданылуы мүмкін, бұл халықтың бірігуге деген еркінің көрінісі ретінде қарастырылуы ықтимал. Бірақ, халықтың кең қолдауына ие емес үкімет тарапынан жасалған ирредентизмнің де мысалдары бар. Сироки мен Хейлдің пікірінше, анократиялық режимдер ирредентистік қақтығыстарды бастауға және олардың құрбаны болуға ең бейім. Бұл олардың ирредентизмді қолдайтын кейбір демократиялық идеалдарға ие болғанымен, көбінесе институционалдық тұрақтылық пен есеп берушілік механизмі жоқ болуымен байланысты. Бұл элитаның этно-ұлттық шақырулар арқылы халықтың қолдауын алып, билігін нығайту мүмкіндігін арттырады.

Маңыздылығы, реакциялары және салдары

Ирредентизм – кең таралған құбылыс және он тоғызыншы ғасырдың ортасынан бері әлемдік саясатта маңызды күш болып табылады. Ол көптеген қақтығыстарға себеп болды. Бүгінде де шешілмеген көптеген ирредентистік даулар бар, олар мемлекеттер арасындағы келіспеушіліктерді тудырады. Осыған байланысты ирредентизм көптеген аймақтарда қақтығыс тудыруы мүмкін және көбінесе мемлекеттер арасындағы әскери қақтығыстарға ұласады. Мысалы, халықаралық қатынастар теориясының маманы Маркус Корнпробст: «Мемлекеттердің соғысқа түсу себептерінің ішінде ирредентизмнен артық соғысқа бейімдеуші ешбір мәселе жоқ» дейді. Саяси ғалым Рейчел Уокер: «әлемде ирредентистік дауға қатыспаған ел табу қиын, бірақ көптеген елдер мұны мойындамайды» деп атап көрсетеді. Саяси теоретиктер Стивен М. Саидман мен Р. Уильям Айрес 1990 жылдардағы маңызды қақтығыстардың көптегені, мысалы, Ұлы Сербия мен Ұлы Хорватия үшін болған соғыстар, ирредентизмнен туындағанын айтады. Ирредентизм болашақтағы қақтығыстарға әлеуетті мүмкіндік жасайды, себебі көптеген мемлекеттердің көрші елдерде туысқандары бар. Ол адам қауіпсіздігі мен халықаралық тәртіпке қауіп төндіреді деп саналады. Осы себептерге байланысты ирредентизм халықаралық қатынастар саласындағы маңызды тақырып болып табылады. Халықаралық құқық көбінесе ирредентизмге қарсы. Мысалы, Біріккен Ұлттар Ұйымының хартасы белгіленген аумақтық шекараларды құрметтеуге және мемлекеттердің егемендігін қорғауға шақырады. Африкалық Бірлік Ұйымы, Америка Мемлекеттері Ұйымы және Хельсинки соңғы актісі де осы көзқарасқа сәйкес келеді. Ирредентистік талаптар өзара қайшы егемендік туралы мәлімдемелерге негізделгендіктен, келісім табу қиын. Ирредентистік қақтығыстарды бейбіт шешу көбінесе аумақтық өзгерістерге емес, де-факто шекараларды өзара тануға әкеледі. Халықаралық қатынастар теориясының мамандары Мартин Гриффитс және тағы басқалар саяси плюрализмді және азшылықтардың құқықтарын құрметтеуді қолдау арқылы ирредентизмнің күшею қаупін азайтуға болады деп санайды. Ирредентистік қозғалыстар, бейбіт болсын немесе зорлық-зомбылыққа құрылған, көбінесе сәттілікке жете алмайды. Көп жағдайда, этникалық азшылықтарға көмектесу мақсатымен жасалған әрекеттерге қарамастан, ирредентизм кері нәтиже береді және олардың тұрмыс жағдайын нашарлатады. Бір жағынан, сол аумақтарды бақылауда ұстап тұрған мемлекет ұлттық қауіпсіздігіне төнген қауіпті азайту үшін оларды одан әрі кемсітуге тырысуы мүмкін. Екінші жағынан, ирредентистік мемлекет этникалық азшылықтар туралы қамқорлық танытуы мүмкін, бірақ шындығында аумағын кеңейту немесе қарсыласын тұрақсыздандыру үшін оны сылтау ретінде пайдаланады.

Irredentism is a widespread phenomenon and has been an influential force in world politics since the mid nineteenth century. It has been responsible for countless conflicts. There are still many unresolved irredentist disputes today that constitute discords between nations. In this regard, irredentism is a potential source of conflict in many places and often escalates into military confrontations between states. For example, international relation theorist Markus Kornprobst argues that "no other issue over which states fight is as war prone as irredentism". Political scholar Rachel Walker points out that "there is scarcely a country in the world that is not involved in some sort of irredentist quarrel although few would admit to this". Political theorists Stephen M. Saideman and R. William Ayres argue that many of the most important conflicts of the 1990s were caused by irredentism, such as the wars for a Greater Serbia and a Greater Croatia. Irredentism carries a lot of potential for future conflicts since many states have kin groups in adjacent countries. It has been argued that it poses a significant danger to human security and the international order. For these reasons, irredentism has been a central topic in the field of international relations. For the most part, international law is hostile to irredentism. For example, the United Nations Charter calls for respect for established territorial borders and defends state sovereignty. Similar outlooks are taken by the Organization of African Unity, the Organization of American States, and the Helsinki Final Act. Since irredentist claims are based on conflicting sovereignty assertions, it is often difficult to find a working compromise. Peaceful resolutions of irredentist conflicts often result in mutual recognition of de facto borders rather than territorial change. International relation theorists Martin Griffiths et al. argue that the threat of rising irredentism may be reduced by focusing on political pluralism and respect for minority rights. Irredentist movements, peaceful or violent, are rarely successful. In many cases, despite aiming to help ethnic minorities, irredentism often has the opposite effect and ends up worsening their living conditions. On the one hand, the state still in control of those territories may decide to further discriminate against them as an attempt to decrease the threat to its national security. On the other hand, the irredentist state may merely claim to care about the ethnic minorities but, in truth, use such claims only as a pretext to increase its territory or to destabilize an opponent.

Жиі талқыланатын тарихи мысалдар

Ирредентизмнің пайда болуы қазіргі заманғы ұлтшылдықтың өрлеуімен және ұлт мемлекетінің идеясымен байланысты, олар көбінесе Француз революциясымен байланысты. Алайда, кейбір саяси ғалымдар, мысалы Гриффитс және басқалар, ирредентизмге ұқсас құбылыстар тіпті бұрын да болған деп санайды. Мысалы, крест жорықтарының бір себебі – бауырластарды мұсылман билігінен азат ету және Киелі жерді қайтарып алу еді. Дегенмен, көптеген теоретиктер ирредентизмді жақында пайда болған құбылыс деп қарастырады. Бұл термин 19 ғасырда пайда болды және қазіргі заманғы мемлекеттер арасындағы шекаралық даулармен байланысты. 1938 жылы нацистік Германияның Судет аймағын аннексиялау – ирредентизмнің жиі келтірілетін мысалы. Сол кезде Судет аймағы Чехословакияның құрамында болған, бірақ оның тұрғындарының көп бөлігі немістер еді. Адольф Гитлер Чехословакия үкіметі Судет немістерін жаман күйде ұстады деген айыптауға сүйене отырып, аннексияны ақтады. Судет аймағы Мюнхен келісімінен кейін Германияға берілді, мақсаты – үлкен соғыстың басталуын болдырмау еді. Сомалидің 1977 жылы Эфиопияға басып кіруі африкалық ирредентизмнің мысалы ретінде жиі талқыланады. Бұл шабуылдың мақсаты – Огаден аймағында тұратын көптеген сомали халқын осы аймақты қосып, туыстарымен біріктіру арқылы Ұлы Сомали құру болды. Шабуыл сегіз айға созылған, тоқырау соғысына айналды. Сомали мақсатына жақын келді, бірақ соңында социалистік елдердің араласуына байланысты сәтсіз аяқталды. 1982 жылы Аргентинаның Фолкленд аралдарына басып кіруі Оңтүстік Америкадағы ирредентизмнің мысалы ретінде келтіріледі, онда Аргентинаның әскери үкіметі аралдарға қатысты ұлттық сезімді пайдаланып, ішкі мәселелерден назарды аударғысы келді. Президент Хуан Перон бұл мәселені Аргентинадағы британдық ықпалды азайту үшін пайдаланды, аралдар Аргентинаға тиесілі екенін үйретіп, осы мәселе бойынша күшті ұлтшылдық сезімді қалыптастырды. Соғыс екі айдан кейін Ұлыбританияның жеңісімен аяқталды, дегенмен көптеген сарапшылар Аргентинаның әскери позициясын бұзылмайтын деп санайтын. Аргентина жеңілгенімен, 1989 жылға дейін жаушылық әрекеттерді тоқтату туралы ресми түрде жарияламады және Аргентина үкіметтері аралдарға талаптарын білдіруді жалғастырды. Аралдар қазір өзін-өзі басқарады, қорғаныс және сыртқы саясат мәселелерінде Ұлыбритания жауапты. 1986 және 2013 жылғы референдумдар халықтың британдық егемендікке басымдық беретінін көрсетті. Ұлыбритания мен Испания 18 ғасырда аралдарға егемендік алған, ал Аргентина 1816 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін аралдарды отарлық мұра ретінде талап етеді. 1990 жылдардың басында Югославияның ыдырауы түрлі ирредентистік жобаларға әкелді. Олардың ішінде Слободан Милошевичтің бұрынғы Югославия құрамына кірген көрші мемлекеттердің кейбір аймақтарын қосып, Ұлы Сербия құруға жасаған әрекеттері бар. Сонымен қатар, Ұлы Хорватия құруға бағытталған ұқсас жоба да жүзеге асырылды. 2014 жылы Ресейдің Қырымды аннексиялауы – ирредентизмнің жақындағы мысалы. 15 ғасырдан бастап Қырым түбегі татар хандығының құрамында болды. Алайда, 1783 жылы Ресей империясы бұрынғы келісімді бұзып, Қырымды өзіне қосып алды. 1954 жылы, Ресей мен Украина Совет Одағының құрамында болған кезде, Қырым Ресейден Украинаға берілді. Елу жылдан астам уақыт өткен соң Ресей Украина үкіметі Қырымда тұратын этникалық орыстардың құқықтарын қорғамай отыр деп мәлімдеді, осыны 2014 жылдың наурызындағы аннексияның себебі ретінде көрсетті. Алайда, бұл оның аумағы мен билігін арттыру үшін жасалған сылтау ғана екені де айтылды. Соңында Ресей 2022 жылдың ақпан айында Украинаның материктік аумағына басып кірді, осылайша қазірге дейін жалғасып жатқан соғысты күшейтті. Ирредентизмнің басқа да жиі талқыланатын мысалдарына Пәкістан мен Үндістан арасындағы Джамму мен Кашмир дауы және Қытайдың Тайваньға деген талаптары жатады.

The emergence of irredentism is tied to the rise of modern nationalism and the idea of a nation state, which are often linked to the French Revolution. However, some political scholars, like Griffiths et al., argue that phenomena similar to irredentism existed even before. For example, part of the justification for the crusades was to liberate fellow Christians from Muslim rule and to redeem the Holy Land. Nonetheless, most theorists see irredentism as a more recent phenomenon. The term was coined in the 19th century and is linked to border disputes between modern states. Nazi Germany's annexation of the Sudetenland in 1938 is an often cited example of irredentism. At the time, the Sudetenland formed part of Czechoslovakia but had a majority German population. Adolf Hitler justified the annexation based on his allegation that Sudeten Germans were being mistreated by the Czechoslovak government. The Sudetenland was yielded to Germany following the Munich Agreement in an attempt to prevent the outbreak of a major war. Somalia's invasion of Ethiopia in 1977 is frequently discussed as a case of African irredentism. The goal of this attack was to unite the significant Somali population living in the Ogaden region with their kin by annexing this area to create a Greater Somalia. The invasion escalated into a war of attrition that lasted about eight months. Somalia was close to reaching its goal but failed in the end, mainly due to an intervention by socialist countries. Argentina's invasion of the Falkland Islands in 1982 is cited as an example of irredentism in South America, where the Argentine military government sought to exploit national sentiment over the islands to deflect attention from domestic concerns. President Juan Perón exploited the issue to reduce British influence in Argentina, instituting educational reform teaching the islands were Argentine and creating a strong nationalist sentiment over the issue. The war ended with a victory for the UK after about two months even though many analysts considered the Argentine military position unassailable. Although defeated, Argentina did not officially declare the cessation of hostilities until 1989 and successive Argentine Governments have continued to claim the islands. The islands are now self governing with the UK responsible for defence and foreign relations. Referenda in 1986 and 2013 show a preference for British sovereignty among the population. Both the UK and Spain claimed sovereignty in the 18th Century and Argentina claims the islands as a colonial legacy from independence in 1816. The breakup of Yugoslavia in the early 1990s resulted in various irredentist projects. They include Slobodan Milošević's attempts to establish a Greater Serbia by absorbing some regions of neighboring states that were part of former Yugoslavia. A simultaneous similar project aimed at the establishment of a Greater Croatia. Russia's annexation of Crimea in 2014 is a more recent example of irredentism. Beginning in the 15th century CE, the Crimean peninsula was a Tartar Khanate. However, in 1783 the Russian Empire broke a previous treaty and annexed Crimea. In 1954, when both Russia and Ukraine were part of the Soviet Union, it was transferred from Russia to Ukraine. More than fifty years later, Russia alleged that the Ukrainian government did not uphold the rights of ethnic Russians inhabiting Crimea, using this as a justification for the annexation in March 2014. However, it has been claimed that this was only a pretext to increase its territory and power. Ultimately, Russia invaded the mainland territory of Ukraine in February 2022, thereby escalating the war that continues to the present day. Other frequently discussed cases of irredentism include disputes between Pakistan and India over Jammu and Kashmir as well as China's claims on Taiwan.

Ұлты

Этностық қатынас ирредентизмде орталық рөл атқарады, себебі көптеген ирредентистік мемлекеттер өздерінің экспансионистік мақсаттарын ортақ этностық қатынасқа негізделгендігімен дәлелдейді. Осыған байланысты, этникалық топтың бір бөлігін ортақ ұлттық мемлекетке біріктіру мақсаты, шетел аймақтарын аннексиялау және көрші мемлекет қарсылық көрсеткен жағдайда соғысқа бару үшін ақталу ретінде пайдаланылады. Этнос – адамдардың ортақ белгілері мен ұқсастықтары бойынша топтасуы. Ол адамдарды дене ерекшеліктері, әдет-ғұрыптары, салт-дәстүрлері, тарихи фон, тілі, мәдениеті, діні және құндылықтары сияқты қасиеттеріне сәйкес топтарға бөледі. Бұл факторлардың барлығы әр этнос үшін бірдей маңызды емес. Кейбір топтар үшін этнолингвистикалық, этнорассалық және этнодіни сәйкестіктер сияқты бір фактор басым болуы мүмкін. Көп жағдайда этникалық сәйкестіктер ортақ белгілер жиынтығына негізделген. Көптеген этникалық сәйкестіктердің маңызды ерекшелігі – барлық мүшелердің ортақ отаны немесе тегі болуы. Бұл отан жері, этностың көпшілігі қазіргі уақытта тұратын аймаққа сәйкес келмеуі мүмкін, егер олар өз отанынан көшіп келген болса. Тағы бір ерекшелік – ортақ тіл немесе диалект. Көп жағдайда дін де этникалық сәйкестіктің маңызды бөлігін құрайды. Ортақ мәдениет – тағы бір маңызды фактор. Бұл кең ұғым және оған әлеуметтік институттар, тамақтану, киім және басқа да әдет-ғұрыптар кіруі мүмкін. Адамдардың этникалық қатыстығы бойынша нақты шекараларды анықтау көбінесе қиын. Сондықтан кейбір анықтамалар нақты объективті белгілерге аз көңіл бөліп, этностық топты біріктіретін нәрсе – мұндай ортақ белгілердің бар екендігіне сенім екенін басады. Осы тұрғыдан алғанда, ортақ сенім осы ортақ белгілердің қаншалықты бар екенінен маңыздырақ. Үлкен этникалық топтарға ханьқытайлар, арабтар, бенгалдықтар, панджабтар және түріктер жатады. Кейбір теоретиктер, мысалы социолог Джон Милтон Ингер, этностық топ немесе этностық сияқты терминдерді ұлттың синонимі ретінде қолданады. Ұлттар әдетте этникалық қатынасқа негізделген, бірақ оларды этникалық қатынастан ерекшелендіретін нәрсе – мемлекет немесе мемлекет сияқты құрылым ретіндегі саяси формасы. Этностың дене бітімі мен көзге көрінетін ерекшеліктері, мысалы тері түсі мен бет пішіні, көбінесе нәсіл деп аталады, сондықтан оны этностың бір бөлігі ретінде қарастыруға болады. Алайда, кейбір теоретиктер, мысалы социолог Пьер ван ден Берге, этносты мәдени ерекшеліктермен, ал нәсілді физикалық ерекшеліктермен шектеу арқылы екеуін де қарама-қарсы қояды. Этностық ынтымақтастық мүшелік сезімін, сондай-ақ физикалық және рухани қауіпсіздікті қамтамасыз етеді. Ол адамдардың ортақ мақсатқа ұмтылуына көмектеседі. Алайда, этникалық айырмашылықтар көптеген қақтығыстардың себебі де болуы мүмкін. Ол этникалық тазалау мен геноцид сияқты жаппай зорлық-зомбылықтың түрлі формаларына жауапты. Зорлық-зомбылық жасаушылар әдетте биліктегі көпшіліктің құрамына кіреді және этникалық азшылық топтарын нысанаға алады. Этникалық негіздегі барлық қақтығыстар жаппай зорлық-зомбылықты қамтымайды, мысалы этникалық кемсітудің көптеген түрлері сияқты.

Ethnicity plays a central role in irredentism since most irredentist states justify their expansionist agenda based on shared ethnicity. In this regard, the goal of unifying parts of an ethnic group in a common nation state is used as a justification for annexing foreign territories and going to war if the neighboring state resists. Ethnicity is a grouping of people according to a set of shared attributes and similarities. It divides people into groups based on attributes like physical features, customs, tradition, historical background, language, culture, religion, and values. Not all these factors are equally relevant for every ethnic group. For some groups, one factor may predominate, as in ethno linguistic, ethno racial, and ethno religious identities. In most cases, ethnic identities are based on a set of common features. A central aspect of many ethnic identities is that all members share a common homeland or place of origin. This place of origin does not have to correspond to the area where the majority of the ethnic group currently lives in case they migrated from their homeland. Another feature is a common language or dialect. In many cases, religion also forms a vital aspect of ethnicity. Shared culture is another significant factor. It is a wide term and can include characteristic social institutions, diet, dress, and other practices. It is often difficult to draw clear boundaries between people based on their ethnicity. For this reason, some definitions focus less on actual objective features and stress instead that what unites an ethnic group is a subjective belief that such common features exist. In this view, the common belief matters more than the extent to which those shared features actually exist. Examples of large ethnic groups are the Han Chinese, the Arabs, the Bengalis, the Punjabis, and the Turks. Some theorists, like sociologist John Milton Yinger, use terms like ethnic group or ethnicity as near synonyms for nation. Nations are usually based on ethnicity but what sets them apart from ethnicity is their political form as a state or a state like entity. The physical and visible aspects of ethnicity, such as skin color and facial features, are often referred to as race, which may thus be understood as a subset of ethnicity. However, some theorists, like sociologist Pierre van den Berghe, contrast the two by restricting ethnicity to cultural traits and race to physical traits. Ethnic solidarity can provide a sense of belonging as well as physical and mental security. It can help people identify with a common purpose. However, ethnicity has also been the source of many conflicts. It has been responsible for various forms of mass violence, including ethnic cleansing and genocide. The perpetrators usually form part of the ruling majority and target ethnic minority groups. Not all ethnic based conflicts involve mass violence, like many forms of ethnic discrimination.

Ұлтшылдық және ұлт-мемлекет

Ирредентизмді көбінесе қазіргі заманғы ұлтшылдықтың туындысы деп қарастырады, яғни, әр ұлттың өз егемен мемлекеті болуы керек деген талап. Осы тұрғыдан алғанда, ирредентизм қазіргі заманғы ұлттық мемлекеттер идеясымен бірге пайда болып, оған тәуелді. Қазіргі заманғы ұлтшылдықтың бастауы көбінесе 1789 жылғы Француз революциясымен байланысты. Бұл 19 ғасырдың ортасында Еуропада түрлі ұлтшыл революцияларға жол ашты. Көбінесе олардың нәтижесінде династиялық империялық үкіметтер ауыстырылды. Ұлтшылдықтың маңызды ерекшелігі – мемлекеттерді ұлттық шекаралармен сәйкес келуі тиіс, нақты шекаралары бар бірліктер ретінде қарастыру. Ирредентизм осы шекараларға адамдардың қаншалықты мән беретінін және олардың қалай белгіленгенін көрсетеді. Мұндағы бір қиындық – нақты шекараларды негіздеу қиын, сондықтан оларға қарсы баламалар ізделеді. Ирредентизм қазіргі заманғы ұлтшылдықтың ең қатігез көріністерін білдіреді. Оны ұлтшылдықтың қосалқы құбылысы, шекараларға берілген маңыз және олар туралы келісудегі қиындықтардың салдары ретінде қарастыруға болады.

Бөлек болу

Ирредентизм сецессиямен тығыз байланысты. Сецессияны "отан деп жариялаған этникалық топтың өзі кіретін үлкен мемлекет билігінен өз аумағымен бірге шығуға жасаған әрекеті" деп анықтауға болады. Ирредентизмнің керісінше, бір мемлекеттегі этникалық топтың мүшелері өздерінің шекарасының ар жағындағы этностық жақын туысқандары тұратын аумақтарды қосуға тырысады. Сецессия – бұл қолданыстағы мемлекеттің бір бөлігінің жекеленуі және тәуелсіз мемлекет құруы. Мысалы, АҚШ-та 1861 жылы көптеген құл иеленген оңтүстік штаттары Одақтан шығып, Америка Конфедерациялық Штаттарын құрған кезде осылай болды. Ирредентизмде бөлініп шыққан аймақ тәуелсіздікке ие болмайды, бірақ басқа бір мемлекетке бірігеді. Ирредентизм көбінесе үкіметтік шешім ретінде қарастырылады, сецессиядан өзгеше. Екі қозғалыс та қазіргі саясатта маңызды рөл атқарады, бірақ Хоровицтің пікірінше, постколониалды мемлекеттерде сецессиялық қозғалыстар жиірек кездеседі. Дегенмен, ол сецессиялық қозғалыстардың сәтті болу ықтималдығы төмен деп санайды, себебі олардың әскери ресурстары ирредентистік мемлекеттерге қарағанда әдетте аз болады. Сондықтан оларға ұзақ мерзімді сыртқы көмек қажет, көбінесе басқа мемлекеттен. Бірақ мұндай мемлекеттік саясат өзгеріске ұшырауы мүмкін. Мысалы, Үндістан үкіметі 1987 жылға дейін Шри-Ланка тамил сепаратистерін қолдады, бірақ кейін Шри-Ланка үкіметімен келісімге келіп, қозғалысты басуға көмектесті. Хоровиц сепаратистік және ирредентистік қозғалыстарды ажыратудың маңыздылығын атап өтеді, өйткені олардың себептері, жағдайы және мақсаттары айқын ерекшеленеді. Осы айырмашылықтарға қарамастан, ирредентизм мен сецессионизм тығыз байланысты. Кей жағдайларда екі тенденция да бір уақытта кездесе алады. Сондай-ақ, бір қозғалыстың жақтастары өз көзқарастарын өзгертіп, екінші қозғалысты қолдауы мүмкін. Қозғалыстың ирредентизмді немесе сецессионизмді қолдауы, басқа мемлекетке қосылуға қарағанда тәуелсіз мемлекет құру мүмкіндігіне байланысты болады. Тағы бір фактор – ирредентистік мемлекеттің бөлінуге ниеттенген аумақтағы идеологияға ұқсас идеологияны ұстануы мүмкін бе. Халықаралық қауымдастықтың күтілетін реакциясы да маңызды, яғни ол бөлінуді немесе басқа мемлекетке қосылуды қабылдай ма, төзе ала ма, әлде қабылдамай ма.

Irredentism is closely related to secession. Secession can be defined as "an attempt by an ethnic group claiming a homeland to withdraw with its territory from the authority of a larger state of which it is a part." Irredentism, by contrast, is initiated by members of an ethnic group in one state to incorporate territories across their border housing ethnically kindred people. Secession happens when a part of an existing state breaks away to form an independent entity. This was the case, for example, in the United States, when many of the slaveholding southern states decided to secede from the Union to form the Confederate States of America in 1861. In the case of irredentism, the break away area does not become independent but merges into another entity. Irredentism is often seen as a government decision, unlike secession. Both movements are influential phenomena in contemporary politics but, as Horowitz argues, secession movements are much more frequent in postcolonial states. However, he also holds that secession movements are less likely to succeed since they usually have very few military resources compared to irredentist states. For this reason, they normally need prolonged external assistance, often from another state. However, such state policies are subject to change. For example, the Indian government supported the Sri Lankan Tamil secessionists up to 1987 but then reach an agreement with the Sri Lankan government and helped suppress the movement. Horowitz holds that it is important to distinguish secessionist and irredentist movements since they differ significantly concerning their motivation, context, and goals. Despite these differences, irredentism and secessionism are closely related nonetheless. In some cases, the two tendencies may exist side by side. It is also possible that the advocates of one movement change their outlook and promote the other. Whether a movement favors irredentism or secessionism is determined, among other things, by the prospects of forming an independent state in contrast to joining another state. A further factor is whether the irredentist state is likely to espouse a similar ideology to the one found in the territory intending to break away. The anticipated reaction of the international community is an additional factor, i. e. whether it would embrace, tolerate, or reject the detachment or the absorption by another state.

Реваншизм

Ирредентизм мен реваншизм – өте жақын байланысты құбылыстар, себебі екеуі де басқа мемлекетке тиесілі аумақты қоса Annexation жасауға бағытталған. Алайда, олардың арасында осы әрекеттің себебі мен мақсатында айырмашылық бар. Ирредентизмнің мақсаты – ұлттық мемлекет идеалдарын іске асыратын «үлкен» мемлекет құру, яғни этникалық, мәдени және тарихи жағынан ортақ ұлттық ерекшеліктері бар халықты біріктіру. Реваншизмнің мақсаты керісінше, бұрынғы реніш пен әділетсіздікке кек қайтару болып табылады. Осыған байланысты, ол наразылықпен жетелейді және бұрынғы жеңілістен туындаған аумақтық шығындарды қалпына келтіруге бағытталған. Ирредентизмді реваншизмнен ажыратуға тырысқан саясаттанушы Анна М. Виттманн, Германияның 1938 жылы Судет аймағын аннексиялауын ортақ тіл мен ұлтқа баса назар аударғандықтан ирредентизмнің бір түрі деп санайды. Алайда, Германияның келесі жылы Польшаға жасаған шабуылын бұрынғы аумақтық жоғалтуларды өтеу мақсатындағы кек алу ретінде ақтағандықтан, ол реваншизмнің түрі деп сипаттайды. «Реваншизм» термині француз тіліндегі «revanche» сөзінен шыққан, ол «кек алу» дегенді білдіреді. Бұл термин алғаш рет Франко-прусс соғысынан кейін Эльзас-Лотарингияның жоғалған территориясын қайтарып алуды көздеген ұлтшылдар тарапынан қолданылды. Саддам Хусейн 1990 жылы Кувейтке Ирактың басып кіруін Кувейттің әрқашан Ирактың ажырамас бөлігі болғанымен, ғана британ империясының араласуы салдарынан тәуелсіз мемлекетке айналғанымен түсіндірді.