Кіріспе
Артур Конан Дойлдің Шерлок Холмс романы "Қорық аңғары" – британ жазушысы Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс туралы төртінші және соңғы романы. Ол «Молли Магуайрс» және Пинкертон агенті Джеймс Макпарланд негізінде жазылған. Алғашқы рет бұл әңгіме 1914 жылдың қыркүйегі мен 1915 жылдың мамыр аралығында «Strand Magazine» журналында жарияланды. 1914 жылы кітаптың алғашқы басылымы авторлық құқықпен қорғалды, ал 1915 жылдың 27 ақпанында «Джордж Х. Доран» компаниясы Нью-Йоркте оны жариялады, суреттерін Артур И. Келлер салған.
The Valley of Fear is the fourth and final Sherlock Holmes novel by British writer Arthur Conan Doyle. It is loosely based on the Molly Maguires and Pinkerton agent James McParland. The story was first published in the Strand Magazine between September 1914 and May 1915. The first book edition was copyrighted in 1914, and it was first published by George H. Doran Company in New York on 27 February 1915, and illustrated by Arthur I. Keller.
Сюжет
Шерлок Холмс профессор Мориартидің құпия адамы Фред Порлоктан шифрланған хабар алады. Холмс хабарламаны Бёрлстон үйінде тұратын елдік джентльмен Дугласқа қарсы зұлымдық жоспар туралы ескерту ретінде түсіндіреді. Бірнеше минуттан кейін инспектор Макдональд Бейкер көшесінің 221B-ге келіп, Дугластың түні өткенде өлтірілгенін хабарлайды. Үш адам Бёрлстон үйіне барып тергеу жұмыстарын бастайды. Бёрлстон үйінің жиі қонағы Сесил Баркер мен мәйітті тапқан адамды сұраққа тартып, олардың пікірінше, өзіне-өзі қол жұмсау мүмкін емес, кісі өлтіруге үйден тыс адам кінәлі деген қорытындыға келеді. Баркер Дугластың бес жыл бұрын Англияға келгеннен кейін үйленгенін айтады. Баркер Дугластың жасырын қоғамның мүшелерінен қорқып, өміріне қауіптеніп, елдің ауылдық жерлеріне қашқан деп санайды. Миссис Дуглас күйеуінің "Қорқыныш аңғары" деген бір нәрсе туралы айтқанын еске алады. Холмс үй қызметкері естіген дыбыс – есік жабылуы сияқты, дабылдан жарты сағат бұрын болғанын біледі; Холмс бұл дыбыс қаза болған оқ атылған кезде шыққан деп санайды. Жергілікті детектив Уайт Мейсон мен инспектор Макдональд үйдің ауласында табылған велосипедті қонақ үйінде тұратын американдыққа байланыстырады. Американдық күдікті болып көрінеді, бірақ одан ешқандай із жоқ. Холмс Макдональдтан Баркерге полицияның ертең орды іздеуге ниеттенгенін хабарлап хат жазуын сұрайды. Сол түні олар Бёрлстон сарайының сыртында күтіп отырып, Баркердің жоғалған американдықтың киімдерін ордан шығарып алып жатқанын көреді. Баркер жағдайды түсіндіруден бас тартады. Содан кейін Дуглас аман-есен пайда болады. Ол Уотсонға "Қорқыныш аңғары" деп аталатын жазбаны ұсынады, онда өміріне қауіп туған себебін түсіндіреді. Дуглас өзінің жауы Тед Болдуиннің аймақта жүргенін көріп, шабуыл күтетінін айтады. Болдуин Дугласты кабинетінде атып өлтірмек болғанда, Дуглас қаруды тартып алады, күресте Болдуиннің бетіне оқ тиеді. Баркердің көмегімен Дуглас оны жауларын жаңылыстыру үшін өзінің киімдерімен киіндіреді. Содан кейін ол Бёрлстонның ескі дін қызметкерінің жасырын бөлмесіне тығылады. Баяндама Дугластың Америкадағы өткені туралы мәлімет беру үшін тоқтайды. Дугластың нағыз аты Берди Эдвардс, ол Чикагодағы Пинкертон детективі болған. Пинкертон қызметінде Эдвардс Вермисса аңғарына барып, сыбайлас көміршілердің кәсіподағына кіріп, жасырын түрде кісі өлтірушілердің тобын әшкерелейді. Эдвардс осы топты сотқа өткізгеннен кейін, қылмыскерлер оны өлтіруге тырысады. Қуғынға түскен Дуглас Англияға қашып, сонда екінші әйелімен танысып, үйленеді. Холмс Дугласты Англиядан кетуге шақырады. Дуглас осы кеңеске құлақ естіп, бірақ көп ұзамай Холмс Баркерден Дугластың Африкаға бағытталған кемеде теңізге құлап кеткенін біледі. Холмс Мориарти Дугластың өліміне жауапты деп санайды және Мориартиді құлатуға ант етеді.
Жариялану тарихы
"Қорқыт аңғары" алғаш рет 1914 жылдың қыркүйегінен 1915 жылдың мамырына дейін "The Strand Magazine" журналында бөлім-бөліммен жарияланды. "The Strand" журналында ол Франк Уайлстың отыз бір суретімен шығарылды. Кітап түрінде алғаш рет Джордж Х. Доран компаниясы Нью-Йоркте 1915 жылдың 27 ақпанында, "The Strand" журналында жариялану аяқталмас бұрын басылды. Бірінші британдық кітап басылымы 1915 жылдың 3 маусымында Smith, Elder & Co. баспасынан жарық көрді. Холмс туралы алғашқы роман "Қызыл түсті зерттеу" сияқты, "Қорқыт аңғары" да екі бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімі "Бирлстоун трагедиясы", ал екіншісі "Скаузерлер" деп аталады.
Құрылымы мен тақырыптары
Дойл "Қорық аңғары" романын "екі бөлім және ко́да" ретінде жазды. Романда бірнеше маңызды тақырып бар, оның ішінде "этикалық беймәлімдік мәселелері", сондай-ақ американдық кәсіподақтардың күресінде бейнеленген террористік қызметке қатысты айқын пікір білдіруге жасалған тырастықтар қарастырылады. Сынаушылар американдық кәсіподақтардың күресінің Ирландиядағы қазіргі саяси ахуалдағы ұқсас мәселелерді қалай қамтитынын көрсеткен.
Теледидар
"Пенсильвания қаруы туралы іс" (1954), Рональд Говард Холмс рөлінде, ал Говард Марион Кроуфорд Ватсон рөлінде ойнаған "Шерлок Холмс" (1954–1955) телесериалының эпизоды. "La valle della paura", итальяндық "Шерлок Холмс" (1968) телесериалының 1, 2, 3 сериялары, онда Нандо Газзоло Холмс, ал Джанни Бонагура Ватсон рөлінде ойнады. "Қылмыс машинасы", 22 ғасырдағы "Шерлок Холмс" (1999–2001) анимациялық сериалының эпизоды, Холмс даусын Джейсон Грей Стэнфорд, ал Ватсон даусын Джон Пейн берді. Бастапқы титрлерде эпизодтың "Қорық аңғарынан" шабыттанғаны айтылса да, екеуінің арасында ешқандай байланыс жоқ. "Шерлок Холмс" қуыршақтар театрының бір эпизоды бұл оқиғаға шала-шала негізделген. "The Final Problem" (2017), BBC "Шерлок" сериалының 4-ші маусымының соңғы эпизоды, Мориартидің ағасының станция шебері болғанына сілтеме жасайды, бірақ бастапқыдағы теміржол станциясының шебері рөлін хабар тарату станциясының шеберіне ауыстырады.
Радио
"Қорқыт аңғары" – 1930 жылдардағы "Шерлок Холмс оқиғалары" радиосериясына бейімделмеген жалғыз Шерлок Холмс туындысы және 1960 жылға дейін радиоға бейімделген жоқ. Оқиғаның радиодағы бейімделулері: 1960 жылғы BBC Home Service бейімделуі, Майкл Хардвик 1952–1969 жылдардағы радиосерияның бөлігі ретінде жасаған, Карлтон Хоббс пен Норман Шелли бас рөлдерде ойнаған, ал Гарард Грин инспектор Мейсон рөлінде. 1986 жылғы BBC Radio 4 бейімделуі, Голмс рөлінде Тим Пигот Смит, Уотсон рөлінде Эндрю Хилтон, Дуглас рөлінде Джеймс Обри, Уайт Мейсон рөлінде Эдвард де Соуза ойнады. Сюжетті Рой Аппс бейімдеген. 1997 жылғы BBC бейімделуін Берт Кульс 1989–1998 жылдардағы радиосерияның бөлігі ретінде жасады, Холмс рөлінде Клайв Меррисон, Ватсон рөлінде Майкл Уильямс, Джон Дуглас/Макмердо рөлінде Иен Глен және баяндаушы рөлінде Рональд Пикап ойнады. 2015 жылы М. Дж. Эллиот американдық "Шерлок Холмс классикалық оқиғалары" сериал үшін радиоға бейімдеді, Джон Патрик Лоури мен Лоренс Альберт бас рөлдерде, ал Джефф Штайцер Сесил Баркер рөлінде ойнады.
A 1960 BBC Home Service adaptation, dramatised by Michael Hardwick as part of the 1952–1969 radio series, starring Carleton Hobbs and Norman Shelley, and featuring Garard Green as Inspector Mason. A 1986 BBC Radio 4 adaptation starring Tim Pigott Smith as Holmes and Andrew Hilton as Watson, with James Aubrey as Douglas and Edward de Souza as White Mason. Roy Apps adapted the story. A 1997 BBC adaptation by Bert Coules as part of the 1989–1998 radio series, starring Clive Merrison as Holmes and Michael Williams as Watson, and featuring Iain Glen as John Douglas/McMurdo, and Ronald Pickup as the narrator. A 2015 radio adaptation by M. J. Elliott in the American series The Classic Adventures of Sherlock Holmes, starring John Patrick Lowrie and Lawrence Albert, with Jeff Steitzer as Cecil Barker.
Сахна
Қорқыныш алқабы, 2004 жылы Адриан Флинннің Oxford Playscripts сериясы үшін жасаған танымал сахналық бейімдемесі, әуесқойлар қойылымдары үшін. "Қорқыныш алқабы", 2022 жылы Blackeyed Theatre Company жасаған сахналық бейімдеме.