11 қыркүйекке дейін Канада аумағына ауыстырылған АҚШ азаматтық рейстері

Кіріспе

9/11 оқиғасынан кейін АҚШ әуе кеңістігінен Канадаға азаматтық рейстерді бұру 2001 жылы 11 қыркүйекте АҚШ-та болған шабуылдарға жауап ретінде Канада азаматтық авиакомпаниялардың рейстерін бұруды басқару үшін "Сары лента" операциясын бастады. Канаданың мақсаты – Америка Құрама Штаттарының әуе кеңістігінен мүмкіндігінше тез және АҚШ-тың ықтимал нысаналарынан алыс, қауіпті әуе қозғалысын жоюды қамтамасыз ету, сондай-ақ осы ұшақтарды Канаданың әскери және азаматтық әуежайларына, негізінен Новая Шотландия, Ньюфаундленд және Британдық Колумбия провинцияларына орналастыру болды. Юкон, Нью-Брансуик, Альберта, Манитоба, Онтарио, Солтүстік-Батыс территориялары мен Квебек те кез келген зиянды немесе қиратушы қауіп-қатерлерді жақсырақ ұстап, бейтараптандыру үшін ұшақтарды қабылдады. Ұшақтардың ешқайсысы қауіп төндірмеді, ал Канада АҚШ әуе кеңістігі қайта ашылғанға дейін қалған мыңдаған жолаушыларды қабылдады. Канада операцияны АҚШ Федералдық авиациялық басқармасы (FAA) әуе қозғалысын және әуе навигациясын бақылау (SCATANA) жүзеге асырғаннан кейін бастады, ол АҚШ-тың барлық ұшақтарын жерге қондырды, бұл бұрын-соңды болмаған шара еді. FAA кейін Канаданың Көлік министрлігімен бірлесіп, келіп жатқан халықаралық рейстерді Канаданың әуежайларына қайта бағыттады. Операция кезінде полиция, әскери және гуманитарлық рейстерді қоспағанда, барлық рейстер тоқтатылды, бұл Канаданың әуе кеңістігін алғаш рет жабуды білдірді. "Сары лента" операциясының нәтижесінде барлығы 225-тен 240-қа дейін ұшақ еліміздің 17 түрлі әуежайына бұрылды.

Төтенше шараларды қолдану

Дүниежүзілік сауда орталығына (ДСҮ) жасалған шабуылдардан кейін, Канаданың көлік министрлігі (Transport Canada) және Канаданың әуе навигация агенттігі Nav Canada бірден төтенше шараларын іске қосты.

Канадалық көлік

Транспорт Канада Оттавадағы жағдай орталығын (SitCen) 09:21 EDT (13:21 UTC) екінші ұшақ Дүниежүзілік сауда орталығына (WTC) соқтығысқаннан кейін 18 минут өткен соң іске қосты. SitCen – Транспорт Канаданың төтенше жағдайлар орталығы (EOC), бастапқыда Британдық Колумбия жағалауындағы жер сілкіністеріне қарсы күресу үшін салынған. 2001 жылдың 11 қыркүйегіне дейін бірнеше рет пайдаланылды, оның ішінде 1998 жылдың қаңтарында Солтүстік Америкадағы мұз дауылда және 1998 жылдың 2 қыркүйегінде Пегги Ков жағалауынан (Новая Шотландия) Swissair 111 рейсі құлағаннан кейін. SitCen қызметкерлері жұмыс істеген кезде, Nav Canada, Ұлттық қорғаныс министрлігі, Корольдік Канадалық шаруа полициясы (RCMP), Канада қауіпсіздік қызметі (CSIS), Канаданың азаматтық және иммиграциялық қызметі (CIC) және Канада кеден және кіріс агенттігі (CCRA) сияқты маңызды ұйымдар SitCen операцияларына қатысты. SitCen-нің міндеттерінің бірі – Канада авиация қауымдастығының және жергілікті әуежай басшыларының сияқты басқа мүшелерімен байланыс ұстау болды. АҚШ-тың FAA (Федералдық авиация басқармасы) және басқа да халықаралық азаматтық авиация органдары да хабардар етілді.

Канаданың навигациясы

Nav Canada екі командалық орталық құрды: Стратегиялық командалық орталық (SCC) және Тактикалық командалық орталық (TCC). Оттавадағы бас кеңседе орналасқан және операциялар вице-президенті Энди Васаринс басқаратын SCC, дағдарыстың барлық кезеңін қадағалап, ТКК және басқа да тараптар арасында ақпарат пен ресурстардың тиімді таралуын қамтамасыз етті. ТКК бастапқыда Онтарио штатының Корнуолл қаласындағы оқу орталығы болды және оны әуе трафигі қызметтерінің көмекші вице-президенті Кэти Фокс басқарды. Оның дағдарыстағы міндеті – әуежайлар мен диспеткерлік мұнараларға ақпарат жеткізу болды. Осы мақсатта Канаданың түкпір-түкпірінен бас менеджерлер шақырылды. Дағдарыс толыққан соң ТКК бас кеңсеге көшірілді және оның функциялары SCC-мен біріктірілді.

Операция

Операция ресми түрде 09:45 ET (13:45 UTC) басталды, сол кезде Бен Слайни АҚШ Федералдық авиация басқармасының (FAA) Ұлттық операциялар жөніндегі менеджері лауазымындағы алғашқы күнінде, шабуылдардың салдарынан АҚШ-тың барлық әуе кеңістігін жабуға бұйрық берді.

Канада Көлік министрлігі қабылдаған шаралар

FAA-ның АҚШ әуе кеңістігін жапқанын білгеннен кейін, Канаданың көлік министрі Дэвид Колленетт Канаданың әуежайларын тек шығып бара жатқан полиция, әскери және гуманитарлық рейстерге, сондай-ақ АҚШ-қа бағытталған халықаралық рейстерге ғана ашуға бұйрық берді. Шабуылдар кезінде АҚШ-қа шамамен 500 ұшақ жол тартқан. Transport Canada Nav Canada-ға, бастапқы орны мен қалған жанармайына байланысты, мақсатына жету жолының кемінде жартысына жеткен (яғни Атлант мұхиты немесе Тынық мұхитын кесіп өткеннен кейін қайту мүмкіндігі жойылған) трансокеандық рейстерге ең жақын канадалық әуежайға қонуға рұқсат беруді тапсырды. Тағы да 14 әуежай бұрылған рейстерді қабылдауға дайын тұрды. Операция барысында "Ситцен" қызметкерлері әсер еткен әуежайлармен, Колленеттпен және оның орынбасары Маргарет Бладвортпен үнемі байланыста болды.

Атлантикалық рейстер

Бұл операция Атлантикалық Канаданың әуежайлары үшін қиындық тудырды. Transport Canada компаниясы Nav Canada-дан Еуропадан келетін рейстерге қауіпсіздік шаралары ретінде Оттавадағы Macdonald–Cartier халықаралық әуежайынан, Торонтодағы Lester B. Pearson халықаралық әуежайынан және Монреальдегі Dorval халықаралық әуежайынан бұрғылап өтуге нұсқау беруді сұрады, себебі олар Орталық Канададағы ірі әрі ең қысқасы бойынша жұқпалы әуежайлардың қатарында еді. Еуропадан келетін рейстердің көп бөлігі Атлантикалық әуежайларында қабылданды, алайда кейбір рейстер Дорвал мен Пирсонға қонды. Трансатлантикалық бағыттағы Солтүстік Америкадағы алғашқы әуежай болған Гандер халықаралық әуежайы 38 кең корпусты ұшақты қабылдады, олардың көпшілігі АҚШ-қа бағытталған. Гандерде орналасқан жолаушылар мен экипаждың саны шамамен 6600 адамды құрады. Ол кезде Гандер қаласының халқы 10 000-нан аспады. Сол кездегі Канада премьер-министрі Жан Кристиан әуежайда қаладағыдан да көп адам болғанын мәлімдеді. Галифакс халықаралық әуежайы да осыған ұқсас 40 рейсті қабылдады. Сент-Джон халықаралық әуежайы, Үлкен Монктон халықаралық әуежайы, CFB Goose Bay және Стивенвилл халықаралық әуежайлары трансатлантикалық рейстердің қалған бөлігін жүзеге асырды.

Тынық мұхит аралығындағы рейстер

Азия мен Тынық мұхитынан АҚШ-тың батыс жағалауына және одан әрі бағыттарға қатынайтын көптеген рейстердің Ванкувер халықаралық әуежайына қонудан басқа жолы қалмады, себебі бұл Тынық мұхиты арқылы жүзеге асырылатын рейстерде қолданылатын үлкен ұшақтарды қабылдай алатын Батыс жағалаудағы жалғыз ірі канадалық әуежай болды. 8500 жолаушыны тасымалдаған 34 рейс Британдық Колумбияның Ванкувер қаласына қонды.

Әскери қатысу

Сонымен қатар, әскерилер бірнеше рет ұшақтарды Канаданың әуе кеңістігіне сүйемелдеп кіргізген оқиғалар болды. АҚШ-Канаданың бірлескен Солтүстік Америка ғарыш қорғаныс командесі (NORAD) Канада Құбылыстық күштерінің әуе командесі мен АҚШ Әуе күштерінің истребительдерін қолданып, азаматтық жолаушылар рейстерін Юкон штатындағы Уайтхорс халықаралық әуежайына тоқтатуға және сүйемелдеуге жұмылдырды. Рейс жанармайдан таусылып қалды, ал әуежайдағы байланыс бөлімінің қызметкерінің мәлімдеуінше, ұшу экипажымен байланыс мәселесі де болды. Әуежайға қонған кезде куәгерлер RCMP-нің экипажға қару көрсетіп, ұшақтан түсуге бұйрық бергенін хабарлады. Global және National Post басылымдары Ванкувер халықаралық әуежайында да ұқсас жағдай болғанын жазды. Ұшқыштар жолаушыларға оқиғаны қонудан кейін ғана айтты, кейде тікелей кабинадағы жолаушыларға жүгінді. The Washington Post газеті Франкфурттан Далласқа бағытталған рейсі Пирсон әуежайына қайтарылған әйелдің сөзін келтірді: «Ұшқыш қонуға үш сағат қалғанда, ұшақтың турбуленттік аймаққа түсетінін хабарлады. Содан кейін ол, бізге қарсы күшті жел соғып тұрғанын және жанармай құю үшін Канадаға қонуымыз керек екенін айтты. Қонғаннан кейін ол: «Жарайды, террористік шабуыл болды», - деді». Жолаушылар көлік министрлігінің жоғары сақшылық деңгейіне байланысты бірнеше сағат бойы ұшақтан түсе алмады. RCMP әуежайларға қосымша күш жіберіп, әуежайлардың көпшілігіндегі жабық қону-көтеру жолақтарында тізілген әрбір ұшақты тексерді. Олар сондай-ақ әуежай терминалдарындағы қауіпсіздікті күшейтті. Әуежайларда дағдарыс жағдайында көмек көрсету үшін арнайы топтар жұмыс істеді. CBC хабарлағандай, операцияға байланысты Вашингтондан алғыс айтылды. АҚШ Көлік министрі Норман Минета Ақ үй баспасөз брифингінде: «Канадалық көршілерімізге рейстер мен жолаушыларды Канаданың әуежайларына қайта бағыттағанда көмектескендері үшін шынайы алғыс айтамыз» деді.

Жалпы саны

Алып кеткен ұшақтар мен жолаушылардың нақты саны әр дереккөзден әртүрлі. Канаданың Көлік министрлігі 224 рейсте 33 000-нан астам жолаушының Канадаға келгенін, ал Nav Canada барлығы 239 рейс тіркелгенін хабарлады. Премьер-министр Жан Кретьен рейстер саны 225 мен 250 аралығында, ал жолаушылар саны 30 000 мен 45 000 аралығында болғанын мәлімдеді. + Nav Canada деректері бойынша: Әуежай Әуежай коды Ұшақтар саны Жолаушылар саны Халифакс халықаралық әуежайы YHZ 477,300 Гандер халықаралық әуежайы YQX 386,600 Ванкувер халықаралық әуежайы YVR 348,500 Сент-Джонс халықаралық әуежайы YYT 21 Виннипег халықаралық әуежайы YWG 15 Торонто Пирсон халықаралық әуежайы YYZ 14 Калгари халықаралық әуежайы YYC 13 Greater Moncton халықаралық әуежайы YQM 10 Монреаль-Мирабель халықаралық әуежайы YMX 10 Стивенвилл халықаралық әуежайы YJT 8 Канада Құбылыс күштерінің Goose Bay базасы YYR 7 Монреаль Дорвал халықаралық әуежайы YUL 7 Эдмонтон халықаралық әуежайы YEG 6 Гамильтон халықаралық әуежайы YHM 4 Whitehorse халықаралық әуежайы YXY 2 Дер-Лейк әуежайы YDF 1 Йеллоунайф әуежайы YZF 1 Барлығы 238

Халифакс халықаралық әуежайы ең көп рейстерді, ал Ванкувер халықаралық әуежайы ең көп жолаушыларды қабылдады. Рейстерді қайта бағыттау жұмысы аяқталғаннан кейін, мыңдаған қаңғып қалған жолаушылар мен экипаждар дағдарыс тоқтағанға дейін баспанамен және тамақпен қамтамасыз етілді. Рейстерді басқа бағытқа аудару кезінде Ванкувер халықаралық әуежайы сияқты кейбір әуежайлар жұртшылық пен корпоративтік сектор өкілдерінен қолдау білдіретін жүздеген телефон қоңырауларын қабылдады. Оттавада SitCen қызметкерлері әуежайлардан, әуе тасымалдаушылардан, БАҚ-тан және жалпы халықтан хабарламалар алды. SitCen қызметкерлері күніне шамамен 5000 қоңырау қабылдады. CNN телеарнасына берген сұхбатында Канада Премьер-министрі Жан Кретьен жолаушыларға тамақ жеткізе алды ма деген сұраққа жауап беріп, "көптегендері қонақүйлерге, мектептерге, спорт залдарына және басқа да орындарға орналастырылды. Канадалық және провинциялық билік өкілдері [қонақтарының] осы орындарда мүмкіндігінше жайлы болуын қамтамасыз етуде" деді. "Сары лента" операциясының зардап шеккендерге көмек көрсетуге бағытталған іс-қимылдары Кретьен және оның әйелі Алин, Канададағы АҚШ елшісі Пол Селлуччи, Колленетт, генерал-губернатор Адриен Кларксон және оның күйеуі Джон Ралстон Саул, сондай-ақ провинциялардағы премьер-министрлер мен лейтенант-губернаторлар тарапынан оң пікірлерге ие болды. Бұл іске қатысқан әуежайлар жолаушылардан, әуе компанияларынан, жолаушыларды қабылдаған тұрғындардан және АҚШ иммиграциялық және кеден қызметтерінің қызметкерлерінен алғыс хаттар алды. Эдмонтон халықаралық әуежайы 2001 жылғы жылдық есептің 12-бетінде жарияланған, сол жердегі қайта бағытталған рейстердің суретін салған бала жолаушының суретін алды. Галифакс және Эдмонтон сияқты кейбір әуежайлар өздерінің веб-сайттарында және/немесе жылдық есептерінде алғыс хаттарды жариялады. Операцияның нәтижесінде қаңғып қалған жолаушыларға көрсетілген мейірімділік туралы көптеген оқиғалар жарияланды. Кейбір әуежайлар дағдарысты басқарғаны үшін марапатталды. Британдық Колумбия Авиациялық Кеңесі Ванкувер халықаралық әуежайына 2001 жылғы "Әуежайды басқару сыйлығын" табыс етті, оның жағдайды кәсіби және жанашырлықпен басқарғанын атап өтті, ал Канаданың қоғамдық қатынастар қоғамы (Нова Шотландия) Халифакс Интернешнлге дағдарыстық коммуникация саласында Аметист сыйлығын табыс етті. 2002 жылдың 11 қыркүйегінде Гандер халықаралық әуежайында шамамен 2500 адам жиналып, шабуылдардың бірінші жылдығын белгілеу үшін Канаданың еске алу рәсіміне қатысты, оған Кретьен, Колленетт, Селлуччи және басқа да провинциялық және жергілікті шенеуніктер төрағалық етті. Кретьен оларға былай деді: "9/11 күні қорқыныш пен қайғы-қасірет күні ретінде есте қалады. Бірақ Гандердегі және бүкіл Канададағы қаза тапқан қонақтарға көрсетілген көптеген мейірімділік пен жанашырлықтың арқасында бұл жұбаныш пен жазылу күні ретінде мәңгі есте қалады" және "Сары лента" операциясын мақтап, сөзін аяқтады: "Сіздер өзіңізді мақтан тұтатындықтан, ханымдар мен мырзалар, және сіздер Канаданы мақтан тұтатындықтан". Шоу 2017 жылдан 2022 жылдың 2 қазанына дейін Бродвейдегі Шенфельд театрында көрсетілді. Ол 2017 жылғы 71-ші Тони сыйлығының жеті номинациясын алды, соның ішінде ең жақсы музыкалық. Ол ең жақсы музыкалық режиссурасы үшін Тони сыйлығын жеңіп алды. Гандердің "Сары лента" операциясындағы рөлі 2018 жылғы "You Are Here" фильмінде көрсетілді, ол Канаданың ең жақсы деректі фильмі үшін Screen Award сыйлығын жеңіп алды. "Сары лента" операциясы кезінде Гандер орталығы мен Гандер әуе қозғалысын бақылаудың күш-жігері Discovery Channel телеарнасында "9/11: Хаос үшін тазартылды" атты деректі фильмінде көрсетілді.

Halifax International Airport received the most flights while Vancouver International Airport received the most passengers.]] After the initial task of diverting the flights was over, thousands of stranded passengers and flight crews had to be housed and fed until the crisis was over. During the diversion of flights, some airports, including Vancouver International, were inundated with hundreds of telephone calls from members of the public and the corporate community offering their support. In Ottawa, SitCen staff were also inundated with calls from airports, air carriers, the media, and the general public. SitCen staff received an estimated 5,000 calls a day. When asked in a CNN interview if he was able to get food to the passengers, Jean Chrétien, the Prime Minister of Canada, said that he was able to, and that "many of them have been accommodated in hotels and schools and gymnasiums and so on. And the Canadian authorities and provincial authorities are working [to make their visitors] in those places as comfortable as possible." Public efforts to help those affected by Operation Yellow Ribbon led to positive remarks on the subject by people such as Chrétien and his wife, Aline; the United States Ambassador to Canada, Paul Cellucci; Collenette; Governor General Adrienne Clarkson and her husband, John Ralston Saul; and in the provinces, premiers, and lieutenant governors. Airports involved in the effort received messages of thanks from passengers, airlines, residents who took in the passengers, and staff at U. S. immigration and U. S. customs. Edmonton International Airport also received a child passenger's drawing of the diverted flights on the ground there, published on page 12 of their 2001 annual report. Some airports, including Halifax and Edmonton, also published messages of thanks on their websites and/or annual reports. Many stories of the hospitality given to stranded passengers have come out as a result of the operation. Some airports were awarded for how they handled the crisis. The British Columbia Aviation Council presented its 2001 Airport Management Award to Vancouver International Airport, citing its professional and compassionate handling of the situation, while the Canadian Public Relations Society (Nova Scotia) presented Halifax International an Amethyst Award in the Crisis Communications category to honour the authority's crisis communication response to the situation. On September 11, 2002, about 2,500 people gathered at Gander International Airport for Canada's memorial service to mark the first anniversary of the attacks, over which Chrétien, Collenette, and Cellucci and other provincial and local officials presided. Chrétien addressed them: "9/11 will live long in memory as a day of terror and grief. But thanks to the countless acts of kindness and compassion done for those stranded visitors here in Gander and right across Canada it will live forever in memory as a day of comfort and of healing" and closed his speech by commending Operation Yellow Ribbon, "You did yourselves proud, ladies and gentlemen, and you did Canada proud." The show ran on Broadway at the Schoenfeld Theatre from 2017 to October 2, 2022. It received seven nominations in the 2017 71st Tony Awards, including best musical. It won a Tony Award for Best Direction of a Musical. Gander's part in Operation Yellow Ribbon is examined in the 2018 film You Are Here, which won the Canadian Screen Award for best documentary. The efforts of Gander Centre and Gander Air Traffic control during Operation Yellow Ribbon were showcased on a Discovery Channel documentary entitled 9/11: CLEARED FOR CHAOS.