Кіріспе

III ғасырдағы Британиядағы Рим провинциясы – Британния Инфериор (латынша "Төменгі Британия") – Рим Британиясынан бөлініп шыққан жаңа провинция. Бұл бөлініс, шамамен 197 жылы Септимий Север реформалары кезінде болған болуы мүмкін, алайда 211 және 220 жылдар аралығында Каракалла билігінде де жүзеге асуы ықтимал. Лондиниумдағы (Лондон) губернаторларды Адриан қабырғасын қорғаған легиондарды бақылаудан шығару, Клодий Альбиннің император болуға жасаған жақын әрекетіне байланысты олардың билігін шектеу мақсатында жасалған. Провинцияның ресми құрылуы, шамамен 214 жылы Севердің ұлы Каракалламен жүзеге асырылған. Қазіргі Солтүстік Англия және Мидлендс аймақтарының көп бөлігін қамтитын бұл аймақ, Эборакум (қазіргі Йорк) қаласынан, қалада дислокацияланған бір легионға қолбасшылық ететін преториандық легатпен басқарылды. Британияның бұл бөлінісі, 296 жылы Диоклетианның империяны қайта ұйымдастыруына дейін Северан әулеті кезінде сақталды.

Құру

Коммодтың тұсында империяның солтүстік шекарасындағы қорғаныстар күшіне жетерлік назар берілмей, тозығы жетті. Коммодтың өлімінен кейінгі алабұрлы кезеңде аймақтың тыныштығы бұзылды, континенттегі әскери билік бос қалғандықтан Британиядағы қорғаныс легиондары алаңдады. 193 жылы таққа отырғаннан кейін Северус Британияның солтүстік шекарасын қайта нығайтуға ерекше мән берді, ал 208 жылы солтүстік тайпаларына қарсы әскери науқандарды бақылау үшін Эборакумға көшті. Британияның бөлінген нақты күні туралы әртүрлі пікірлер болғанымен, Северус жеке губернатордың басқаруындағы әскери күштердің көлемін азайтуды көздегендігі анық (ол Сирияда да осылай істеген болатын), осылайша олардың тым үлкен әскери күшке ие болуының алдын алып, императордың билігін тұрақсыздандырмауға тырысты. Қаракалланың билік кезіндегі африкалық жазба Северус тұсында бөлініс болғанын растайтын алғашқы мәліметтердің бірі болуы мүмкін. Иродиан бұл бөлініс 197 жылы болғанын айтады, ал Қаракалла провинцияның оңтүстік шекарасын Северус белгілеген сызықтан солтүстікке жылжытып, қазіргі Уэльстің солтүстік бөлігі мен Честер маңындағы аймақты Британия Superior құрамына қосты.

Тарих

Северус тұсында провинцияның бекіністері солтүстік тайпаларға қарсы қорғанысты күшейту үшін едәуір жақсартылды. Бұл шаралардың ішінде Адриан қабырғасын қайта жаңарту да болды. Дегенмен, Төменгі Британияда бір ғана легион болса (Жоғарғы Британиядағы екі легионға қарағанда), солтүстік провинцияда оңтүстікке қарағанда сарбаздар саны көп болды, себебі солтүстікте көптеген қосалқы әскерлер орналасқан еді. Севердің солтүстік тайпаларға қарсы табысқа жеткенінен кейін, бұл әскерлер "эксплораторлар" деп аталатын шағын топтарды құрады. Олар шекарадан тысқары жерлерге жіберіліп, жергілікті халықтың қызметін бақылап, римдіктермен жасалған келісімдердің орындалуын қадағалады. Бұл шаралар көбінесе тиімді болды және Төменгі Британияның өмір сүрген кезеңінде, Северус жорығынан кейін солтүстік шекарада көбінесе бейбітшілік орнады. 260-273 жылдары Төменгі Британия, Батыс Рим империясының көп бөлігімен бірге, Рим империясынан бөлініп, Галлия империясын құрды. Провинция тарихының екінші жартысы Рим Британиясындағы экономикалық қиындықтармен бірге жүрді.

Қайта ұйымдастыру

296 жылы император Диоклетиан империяны кең ауқымды қайта ұйымдастырды. Жаңа аталған Британия диоцезі төрт провинцияға бөлінді: Британия Superior-ден Британия Prima және Максима Caesariensis, ал Британия Inferior-ден Британия Secunda (Еборакумдағы орталығы) және Флавия Caesariensis (Линдумдағы орталығы).